Tuesday, May 19, 2026

kk

 

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151025

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151025

ቀን

መስከረም 21 ቀን 2011 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች (ወ/ሮ አስካደች መኮንን) የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡትን ውሳኔ በመቃወም ያቀረቡት አቤቱታ ነው. ክርክሩ የሟች ፶ አለቃ ኃይለማርያም መኩሪያን የውርስ ቤት ይመለከታል. ተጠሪዎች (የሟች የልጆች ልጆች) ወላጆቻቸውን ተክተው (ተተኪ ወራሽ በመሆን) አያታቸውን ለመውረስ ድርሻቸውን ጠይቀዋል. አመልካች በበኩሏ ክሱ በይርጋ የሚቋረጥ መሆኑን እና ተተኪ ወራሽነት መስፈርቱ እንዳልተሟላ ተከራክረዋል. በተጨማሪም የሟች ባለቤት ለሆነችው ወ/ሮ ላቀች አስፋው በስጦታ ውል ቤቱ እንደተላለፈላት ተከራክረዋል.

የህግ ትርጉም

የውርስ መከፈት እና መተላለፍ: አንድ ወራሽ ውርሱ ከተከፈተ በኋላ ከሞተ፣ የወራሽነቱ መብቶች ለራሱ ወራሾች እንደሚተላለፉ (በፍ/ብ/ህ/ቁ. 826/1/ እና 833 መሠረት) መገንዘብ ይቻላል. የተተኪ ወራሽነት: ልጆች ቀድመው ከሞቱና ወደታች የሚቆጠር ተወላጅ ትተው ከሆነ፣ ተወላጆቹ ወላጃቻቸውን ተተክተው ሟችን እንደሚወርሱ (በፍ/ብ/ህ/ቁ/ 842/3/ መሠረት) ይገለጻል. የስጦታ ውል ገደብ: አመልካች በስጦታ ውል የተላለፈላቸውን የሟች ድርሻ ለወራሾች ለማስረከብ ግዴታ መግባታቸው በመዝገብ ተረጋግጧል.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: ተጠሪዎች ወላጆቻቸውን ተክተው አያታቸውን ለመውረስ ቢጠይቁም፣ ወላጆቻቸው ከአያታቸው በኋላ ነው የሞቱት. ይህም ማለት ወላጆቻቸውን በመጀመሪያ ደረጃ ወራሽነታቸው የወረሱት በመሆኑ፣ የምትክ ወራሽነት ክርክር የሕግ ድጋፍ የለውም. እንዲሁም አመልካች ንብረቱን በስጦታ ውሉ መሰረት ለሟች ወራሾች በጠባቂነት የያዙት እንጂ በስጦታ ያገኙት አይደለም. ስለዚህ በሟች ድርሻ ላይ ምንም መብት የላቸውም. ውሳኔ: የበታች ፍርድ ቤቶች (በሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁ. 0123284 እና በአማራ ብ/ክ/መ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመ/ቁ. 0118781) የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ስላልተገኘበት በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ.348/1/ መሠረት ፀንቷል.

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151029

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151029

ቀን

መስከረም 24 ቀን 2011 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የአማራ ክልል ፍትሕ ቢሮ ዓቃቤሕግ በተጠሪዎች (1ኛ. ወንድሜነህ ዓለም፣ 2ኛ. ታደሰ መንግስቱ፣ 3ኛ. ቤዛነህ ባሻዬ፣ 4ኛ. ካሴ ማሬ፣ 5ኛ. ይርጋ ማሬ) ላይ በከባድ የውንብድና ወንጀል (ወ/ሕ/አንቀጽ 32/1/ሀ እና 671/1/ለ) የቀረበ ክስ ነው. የምስራቅ ጎጃም ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት ተጠሪዎችን ጥፋተኛ ቢልም፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ እና ሰበር ሰሚ ችሎት ማስረጃው ከጥርጣሬ በፀዳ ሁኔታ ስላልቀረበ በነፃ እንዲሰናበቱ ወስነዋል.

የህግ ትርጉም

የማስረጃ ምዘና በወንጀል ጉዳይ: በወንጀል ጉዳይ የሚቀርብ ማስረጃ የወንጀል ድርጊቱ መፈጸሙንና ፈጻሚ ማንነት በትክክል በቂና አሳማኝ በሆነ ሁኔታ ማሳየት አለበት (ወ/መ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁጥር 141). የወንጀል ሕግ አንቀጽ ለውጥ: የወንጀል ሕግ አንቀጽ ሳይሳሳት ተከሳሹ ጥፋተኛ ሆኖ ከተገኘ፣ ፍ/ቤቱ የተከሰሰበትን የሕግ አንቀጽ የመቀየር ሥልጣን አለው (ወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 113/2). ከባድ የውንብድና ወንጀልና የዓላማ ለውጥ: ድርጊቱ ተገቢ ያልሆነ ጥቅም ለማግኘት ሳይሆን የግል ተበዳይ በመሬት ጉዳይ ከሕዝብ ጋር በመሆን ተችቷል በሚል ምክንያት የተፈጸመ መሆኑ ከተረጋገጠ፣ በወ/ሕ/አንቀጽ 671/1/ለ (ከባድ ውንብድና) ሳይሆን በወንጀል ሕግ አንቀጽ 555/ሐ (ከባድ ሆን ተብሎ የተደረገ ጉዳት) ሥር ይሸፈናል.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: ተጠሪዎች ወንጀሉን መፈጸማቸው በግል ተበዳይና በዓቃቤሕግ 2ኛ ምስክር ቃል በበቂ እና አሳማኝ ሊባል በሚችል ሁኔታ የተረጋገጠባቸው ነው. ስለዚህ የስር ፍ/ቤቶች (ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚና ሰበር ሰሚ ችሎት) በነፃ ያሰናበቱበት ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስሕተት አለበት. ሆኖም የከፍተኛው ፍ/ቤት የጥፋተኝነት ውሳኔ በወንጀል ሕግ አንቀጽ 671/1/ለ መሆኑ ስህተት ስለሆነ፣ በወንጀል ሕግ አንቀጽ 555/ሐ ተቀይሯል. ውሳኔ: በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት እና ሰበር ሰሚ ችሎት ተጠሪዎችን በነጻ በማሰናበት የሰጡት ውሳኔ በወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 195/2/ለ/2 መሠረት ተሽሯል. ተጠሪዎች በወንጀል ሕግ አንቀጽ 555/ሐ ጥፋተኛ ተብለዋል. 1ኛ ተጠሪ በሦስት ዓመት ጽኑ እሥራት እንዲቀጣ. ከ2ኛ እስከ 5ኛ ያሉት ተጠሪዎች እያንዳንዳቸው በሁለት ዓመት ከዘጠኝ ወር ጽኑ እሥራት እንዲቀጡ ተወስኗል.

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151031

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151031

ቀን

መስከረም 25 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የይዞታ ክርክር ሲሆን፣ አመልካች (ወ/ሮ ጋዲሴ ፈይሣ) በተጠሪ (አቶ ገቢሣ ፈይሣ) የውርስ ድርሻ በሆነው 500 ካ.ሜ መሬት ላይ ቤት ሰርተው በመያዛቸው እንዲለቁ የተጠየቀ ነው. አመልካች መቃወሚያ ያቀረቡት ክሱ በይርጋ የታገደ መሆኑንና የዳኝነት ስልጣንን አስመልክቶ ነው. የበታች ፍርድ ቤቶች በተለያየ ደረጃ ውሳኔ ሰጥተዋል.

የህግ ትርጉም

የፍርድ ቤት ስልጣን (የክልል ጉዳዮች): በውርስ የተላለፈን የእርሻ መሬትን የሚመለከት ክርክር የክልል ፍርድ ቤት ስልጣን ነው (በመ/ቁ 106560 እና በሌሎች መዝገቦች የተሰጠ አስገዳጅ ትርጉም). የይዞታ መፋለም ክስ ይርጋ: የባለይዞታነት መብትን የመፋለም ክስ (በፍ/ህ/ቁ 1206 ስር የተመለከተው) በፍ/ህ/ቁ 1677 እና 1845 መሠረት አስር ዓመት የይርጋ ጊዜ የማይታገድ ስለመሆኑ አስገዳጅ ትርጉም ተሰጥቶበታል.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: የዳኝነት ስልጣንን አስመልክቶ አመልካች ያቀረቡት መከራከሪያ ተቀባይነት የለውም (በመዝገብ መሪር መርህ). ክሱ የይዞታ መብትን የመፋለም ክስ በመሆኑ በይርጋ ሊታገድ አይችልም. አመልካች በተጠሪ የውርስ ይዞታ ላይ ቤት የሰሩበት መሆኑ በፍሬ ነገር ደረጃ ልዩነት የሌለበት መሆኑ ተረጋግጧል. ስለዚህ አመልካች ቤቱን አንስተው ለተጠሪ ሊያስረክቡ ይገባል በሚል የስር ፍርድ ቤቶች የደረሱበት መደምደሚያ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም. ውሳኔ: በኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ.ቁ 263668 ታሕሳስ 09 ቀን 2010 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥሕ/ቁ 348/1 መሠረት ጸንቷል.

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151034

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151034

ቀን

ጥቅምት 28 ቀን 2011ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

በወንጀል ጉዳይ ፍርድ ከተሰጠ በኋላ አዲስ የወጣው ህግ ተከሳሹን የሚጠቅም በሆነ ጊዜ እንዴት ይፈጸማል የሚል ነው. አመልካች በድሮው የጉምሩክ አዋጅ ቁ/622/01 ጥፋተኛ ተብሎ 18 ዓመት ጽኑ እስራት ተፈርዶበት ሳለ፣ አዲሱ የጉምሩክ አዋጅ ቁ/859/06 ቅጣትን ስለሚያቀልል በአዲሱ ህግ መሰረት ቅጣቱ እንዲታይለት የጠየቀ ቢሆንም የስር ፍርድ ቤቶች ጥያቄውን አላስተናግዱም.

የህግ ትርጉም

ወደ ኋላ ተመልሶ የሚሰራ የወንጀል ህግ (ለተከሳሽ የሚጠቅም): ድርጊቱ ከተፈጸመ በኋላ የወጣው ህግ ለተከሳሹ ወይም ለተቀጣው ሰው ጠቃሚ ሆኖ ከተገኘ፣ ከድርጊቱ በኋላ የወጣው ህግ ተፈጻሚ ይሆናል (በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ሕገ መንግስት አንቀጽ 22/2/ እና በወንጀል ህጉ አንቀጽ 6 መሠረት). አቤቱታ የማቅረቢያ የጊዜ ገደብ: ኋላ የወጣውን የወንጀል ህግ ተጠቃሚነትን መሰረት በማድረግ የሚቀርብ አቤቱታ በባህሪው እንደመደበኛ የክርክር ጉዳይ የሚታይ ባለመሆኑ፣ ሕጉ ግልጽ የጊዜ ገደብ አለማስቀመጡ የሚያሳይ በመሆኑ አቤቱታ በቀረበ ጊዜ ሊስተናገድ ይገባል.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: ኋላ የወጣው ህግ ቅጣት በማቅለሉን መሰረት በማድረግ ተቀጪው ያቀረበው አቤቱታ ሊስተናገድ አይገባም የሚለው የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ የሕገ መንግስቱን አንቀጽ 22/2/ እና የወንጀል ህጉን ልዩ ሁኔታ አንቀጽ 6 ያላገናዘበ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው. እንዲሁም አቤቱታው በጊዜ ገደብ ሊታገድ አይገባም. ውሳኔ: የፌዴራል የመ/ደረጃ ፍ/ቤት (መ/ቁ/81283) እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍ/ቤት (መ/ቁ/002346) የሰጡት ውሳኔ ተሽሯል. አመልካች ያቀረበው አቤቱታ ተመርምሮ ተገቢው ውሳኔ እንዲሰጥ መዝገቡ በወ/መ/ስ/ስ/ህግ ቁ/195 /2/ሀ መሰረት ለፌዴራል የመ/ደረጃ ፍርድ ቤት ተመልሷል.

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151040

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151040

ቀን

መስከረም 29 ቀን 2011 ዓ/ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች (ሳተርን ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበር) ንብረትነቱ የቢ.ጂ.አይ አክሲዮን ማኅበር የሆነ 32 የድራፍት ባርሜል በመጥፋቱ፣ ተጠሪዎች (ሹፌሩ እና ዋሱ) ዋጋውን ብር 128,800 እንዲከፍሉ የጠየቀ ክርክር ነው. 1ኛ ተጠሪ (ሹፌሩ) ንብረቱ የጠፋው በአቅም በላይ በሆነ ምክንያት (በሥርቆት) መሆኑን እና ኃላፊነት እንደሌለበት ተከራክሯል. የበታች ፍርድ ቤቶችም የባርሜሉ መጥፋት ከአቅም በላይ በሆነ ሁኔታ ተወስዶ ነው ብለዋል.

የህግ ትርጉም

የሰበር ችሎት ስልጣን: የዚህ ችሎት ሥልጣን የመጨረሻ ውሳኔ በተሰጠበት ጉዳይ ላይ የተፈጸመውን መሠረታዊ የህግ ስህተትን ማረም እንጂ የፍሬ ነገር ክርክርና ማስረጃን የመመዘን አይደለም (በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ መንግሥት አንቀጽ 80 /3/ /ሀ/ እንዲሁም በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 10). ከአቅም በላይ በሆነ ሁኔታ የደረሰ ጉዳት: ንብረቱ የጠፋው ከአቅም በላይ በተከሰተ ሁኔታ የተፈጸመ መሆኑን የሚያስረዱ ፍሬ ነገሮች በፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1792 /1/ እና 1793 /ሀ/ አንጻር ይታያሉ.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: የስር ፍርድ ቤት ፍሬ ነገሩን በማጣራት ንብረቱ የጠፋው ሌሊት ላይ በተለዋጭ መንገድ ላይ በአዋራ እና በሌላ መኪና በመዘጋቱ በደረሰበት ሁኔታ ከአቅም በላይ በሆነ ሁኔታ ነው ብሎ ደምድሟል. ይህ ድምዳሜ የፍትሓብሔር ህግ ቁጥር 1792 /1/ እና 1793 /ሀ/ ድንጋጌዎችን የሚያሟላ ነው. ሰበር ችሎቱ ፍሬ ነገር የማጣራት ስልጣን ስለሌለው የውሳኔው መሰረት ተገቢ ነው ብሏል. ውሳኔ: የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት (መ/ቁ. 29544) እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት (መ/ቁ. 202320) የሰጡት ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁጥር 348/1/ መሠረት ፀንቷል. 32 የድራፍት ባርሜል የጠፋው ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት በመሆኑ ተጠሪዎች ለአመልካች ዋጋውን ሊከፍሉ አይገባም ተብሎ ወስኗል.

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151062

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151062

ቀን

ቀን 21/02/2011 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች (አቶ ጥላሁን ባይለየኝ) ተጠሪ (አለምነህ ለገሰ) ዋናው ባለዕዳ (አቶ እንየው ንጉሴ) ያልከፈለውን የዕቁብ ገንዘብ (ብር 29,000) በዋስነት እንዲከፍል የጠየቀበት ጉዳይ ነው. ተጠሪ ዋስ መሆኑን ሳይክድ ዋሱ ከመጠየቁ በፊት ዋናው ባለዕዳ ሊጠየቅ እንደሚገባ ተከራክሯል. የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ዋስትናው ተራ ዋስትና በመሆኑ ዋናው ባለዕዳ ሳይከራከር ዋሱ ሊጠየቅ አይገባም ሲል ወስኗል. አመልካች በሰበር አቤቱታው ግን ዋናው ባለዕዳ በሌላ መዝገብ ተከሶ እንዲከፍል ውሳኔ መኖሩን ገልጿል.

የህግ ትርጉም

ተራ ዋስትና (Ordinary Guarantee): ዋሱ የመክፈል ግዴታ ውስጥ የሚገባው ዋናው ባለዕዳ ሊከፍል አለመቻሉ ሲረጋገጥ ነው. አበዳሪው ዋናውን ባለዕዳ በመተው በተራ ዋስትና ሰጪ ላይ ክስ ማቅረቡ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1934(1) የተመለከተውን አስገዳጅ ድንጋጌ ያላገናዘበ ነው. ዋሱ ከዋናው ባለዕዳ ተከራከር የማለት መብት አለው (benefit of discussion).

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: የአሁን ተጠሪ የገቡት ግዴታ ተራ ዋስትና መሆኑ የተረጋገጠ በመሆኑ አመልካች ዋናው ባለዕዳን ሳይከስ በቀጥታ ዋሱን መጠየቁ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1934(1)ን የሚጻረር ነው. ይሁን እንጂ አመልካች ዋናው ባለዕዳ ላይ ቀድሞ የተሰጠ ውሳኔ (በመ/ቁ 09701) መኖሩን ስለገለጸ፣ ይህንን እውነታና የሚኖረውን ሕጋዊ ውጤት አለማጣራት የአመልካችን መብት የሚነፍግ ውጤት ሊኖረው ስለሚችል ጉዳዩ ተመልሶ ሊጣራ ይገባል. ውሳኔ: የአብክመ ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔና ትእዛዝ ተሽሯል. ያቢቡኝ ወረዳ ፍ/ቤት መዝገብ ቁር 09701 መኖሩን እና ህጋዊ ውጤቱን በክርክር እንዲያጣራ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 343(1) መሰረት መልሶ ልኮለታል.

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151105

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151105

ቀን

መስከረም 25 ቀን 2010 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች (አቶ ማስረሻ አበበ) በሊዝ ተከራይተው ሰርቻለሁ በሚሉት ቤት ላይ የተሰጣቸው የይዞታ ማረጋገጫ (ካርታ) በ1ኛ ተጠሪ (የአዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ ይዞታ አስተዳደር) ያላግባብ ተመክኖብኛል በሚል ያቀረቡት ክርክር ነው. ተጠሪዎች ካርታው የተሰጠው በተጭበረበረ ሰነድ መሆኑንና አመልካች ለአፈር ግብር ሳይሆን ለቤት ኪራይ ሲከፍሉ ስለነበር ቤቱ የመንግስት ነው በማለት ተከራክረዋል.

የህግ ትርጉም

የባለቤትነት ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት: የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለሃብትነት የምስክር ወረቀት ከደንብ ውጭ በሆነ አሰራር የተሰጠ ከሆነ ዋጋ እንደሌለው (በፍ/ብ/ህ/ቁ. 1196(1) መሠረት) ተደንግጓል. የከተማ ቤት ባለቤትነት: በመመሪያ ቁጥር 6/2003 የሚሰተናገዱት የአፈር ግብር የሚከፍሉ እንጂ የቤት ኪራይ የሚከፍሉ አይደሉም. በኪራይ ተይዞ የነበረ የመንግስት ቤት የግለሰብ ሊሆን አይችልም.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: አመልካች ሲከፍሉ የነበሩት የአፈር ግብር ሳይሆን የቤት ኪራይ ስለመሆኑ በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ተወስኗል. ይህም ማለት በአመልካችና በ2ኛ ተጠሪ መካከል የነበረው ግንኙነት የኪራይ ግንኙነት ሆኖ እያለ፣ አመልካች በመመሪያ ቁጥር 6/2003 ሊስተናገዱ የሚችሉ አልነበሩም. ስለሆነም ከመነሻውም ለአመልካች ካርታ የተሰጣቸው ያላግባብ በመሆኑ፣ ካርታው መምከኑ በአግባቡ ነው. ፍሬ ነገሩን የማጣራትና ማስረጃ የመመዘን ሥልጣን ያለው የፌዴራሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት መሠረታዊ የሆነ የዳኝነት አካሄድ ሥርዓት በመከተል የሰጠው ውሳኔ ነው. ውሳኔ: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመዝገብ ቁጥር 139301 መስከረም 30 ቀን 2010 ዓ.ም በዋለው ችሎት የሰጠው ውሳኔ በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 348(1) መሰረት ፀንቷል.

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151108

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151108

ቀን

መስከረም 22 ቀን 2011 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የአንደኛ አመልካች (ሚስት) የጋብቻ ንብረት ድርሻን እና የ2ኛ እስከ 8ኛ አመልካቾች (ልጆች) የውርስ ድርሻን የሚመለከት ክርክር ነው. ዋና ጭብጦች የ1ኛ አመልካች ጋብቻ በረዥም ጊዜ መለያየት በሁኔታ ፈርሷል ወይ የሚለውና የልጆቹ የውርስ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይ የሚለው ነበር.

የህግ ትርጉም

ጋብቻ በሁኔታ መፍረስ: የተጋቢዎች ተለያይቶ ለረጅም ጊዜ መኖር እንዲሁም ሌላ የግል ኑሮ መምራት የቀድሞው ጋብቻ በሕጋዊ መንገድ ተቋርጧል ሊያስብል ይችላል (በሰ/መ/ቁጥር 31891 እና 34988 የተሰጠ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም). የወራሽነት ክስ ይርጋ: አንድ ወራሽ በሌላ ወራሽነት የውርስ ሀብት በያዘ ሰው ላይ የሚያቀርበው ክስ የሚገደበው በፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1000(1) ስር በተመለከተው የሶስት ዓመት ጊዜ ገደብ ነው. ይህ ጊዜ የሚቆጠረው ከሳሽ የውርስ ንብረቱ በተከሳሽ መያዙን ካወቀበት ጊዜ ጀምሮ ነው.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: የ1ኛ አመልካች ክስ: 1ኛ አመልካች ከሟች ጋር ከ1948 ዓ/ም ጀምሮ ለረጅም ጊዜ ተለያይተው ሲኖሩ የቆዩ መሆኑ በፍሬ ነገር ደረጃ ተረጋግጧል. ይህም ጋብቻው በሁኔታ መፍረሱን የሚያሳይ በመሆኑ፣ የጋራ ንብረት ጥያቄም በአስር አመት ያልቀረበ በመሆኑ ክሳቸው ውድቅ መደረጉ ትክክል ነው. የልጆች ክስ (ይርጋ): የ2ኛ እስከ 8ኛ አመልካቾች የውርስ ንብረቱ በተጠሪዎች መያዙን ያወቁበት ጊዜ በፍሬ ነገር ማጣራት የተረጋገጠ ሲሆን፣ የሶስት አመት የይርጋ ጊዜው አልፏል. ይህም የማስረጃ ምዘና ጉዳይ በመሆኑ ችሎቱ ጣልቃ አልገባም. ውሳኔ: የጎጂ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት (መ/ቁ. 09700) እና የኦሮሚያ ብ/ክ/መ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት (መ/ቁ.260049) የሰጡት ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348/1/ መሠረት ጸንቷል.

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151115

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151115

ቀን

ሰኔ 11 ቀን 2010 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች (ዮሴፍ ግርማይ ጠቅላላ ህንፃ ተቋራጭ) ንብረት በሆነው ተሽከርካሪ ምክንያት በተጠሪ (አቶ መኩሪያ አሰፋ) ላይ ለደረሰ አካላዊ ጉዳት (42% ዘላቂ የአካል ጉዳት) የጉዳት ካሳ እንዲከፍል የወሰነውን ውሳኔ በመቃወም ያቀረበው አቤቱታ ነው. አመልካች የደረሰው ጉዳት መጠን እና የካሳ ስሌት ላይ ተከራክሯል.

የህግ ትርጉም

የተሽከርካሪ ባለቤት ያለጥፋት ኃላፊነት: የተሽከርካሪ ባለቤት ተሽከርካሪው ላደረሰው ጉዳት ጥፋት ባይኖርበትም እንኳን ኃላፊ እንደሚሆን (በፍ/ሕ/ቁ. 2081/1/ መሠረት) ይገለጻል. የካሳ መጠን እና ስሌት: ለጉዳቱ ኃላፊ የሆነ ሰው የሚከፍለው የካሳ መጠን ከጉዳቱ ጋር ተመዛዛኝ ሊሆን ይገባል (በፍ/ብ/ህ/ቁ. 2090 እና 2091 መሠረት). ካሳው የሚወሰነው በደረሰው የአካል ጉዳት ምክንያት በአጠቃላይ የመስራት ኃይል ቅነሳ አንፃር እንጂ ከጉዳቱ በፊት ሲሰራው የነበረውን ስራ ላለመስራት በተፈጠረው ልዩ ጫና አይደለም.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: ተጠሪ ላይ የደረሰው 42% ዘላቂ የአካል ጉዳት በቀሪ ህይወታቸው ሙሉ ተፅዕኖ የሚያስከትል በመሆኑ፣ አመልካች (የመኪናው ባለቤት) ጥፋት ባይኖርበትም እንኳን በፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 2081/1/ መሰረት ካሳ የመክፈል ኃላፊነት አለበት. የስር ፍርድ ቤቶች ካሳውን የሰሉበት መንገድ (የተጣራ ደመወዝ በ42% በመቀነስ) በፍታብሔር ሕግ ቁጥር 2090 እና 2091 ድንጋጌዎች መሰረት የተሰጠ በመሆኑ የሚነቀፍ አይደለም. ውሳኔ: የአሶሳ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት (መ/ቁ. 10988) እና የቤንሻንጉል ጉሙዝ ክ/መ/ ጠቅላይ ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ. 348(1) መሰረት ፀንቷል.

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151134

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151134

ቀን

ጥቅምት 28 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የማህበር አባልነት መብትን በፍርድ ለማስከበር የቀረበ ክርክር ነው. ተጠሪ (ዶ/ር ልየው አዳሙ) ከጣና ዳር የመኖሪያ ቤት ህብረት ስራ ማህበር የተሰናበቱ ሲሆን፣ ከማህበሩ መውጣታቸውን ተከትሎ የገነቡትን ቤት ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ አመልካቾችን ከሰዋል. የስር ፍርድ ቤቶች ማህበሩ በከሳሹ ላይ የፈጠረውን ሁከት እንዲያስወግድ ወስኗል. የሰበር ችሎቱ ጉዳዩ አስቀድሞ በሽምግልና መታየት ነበረበት ወይ የሚለውን አጣርቷል.

የህግ ትርጉም

የሕብረት ስራ ማህበር ክርክር ስነ ስርዓት (የቀድሞ አዋጅ): ክሱ በቀረበበት ጊዜ በስራ ላይ በነበረው አዋጅ ቁጥር 147/1991 (በአዋጅ ቁጥር 402/1996 እንደተሻሻለ) መሠረት፣ በአባላቱ እና በማህበሩ መካከል የሚነሱ ክርክሮች በቅድሚያ ለዕርቅ፣ ከዚያም ለሽምግልና ዳኝነት ቀርበው እልባት ማግኘት ይገባቸዋል. ጉዳዩ ለፍርድ ቤት ሊቀርብ የሚችለው በይግባኝ ደረጃ ብቻ ነው. የሕግ ተፈፃሚነት (ጊዜያዊ ድንጋጌ): አዋጅ ቁጥር 985/2009 ከመውጣቱ በፊት በክርክር ላይ ያሉ ጉዳዮች በአዋጅ ቁጥር 147/1991 መሰረት ተፈጻሚነት ያገኛሉ (በአዋጁ አንቀጽ 75 (3) ስር).

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: ተጠሪው ክሱን ያቀረቡት አዋጅ ቁጥር 985/2009 በስራ ላይ ከመዋሉ በፊት (በ05/04/2009 ዓ.ም.) ስለሆነ፣ አዋጅ ቁጥር 147/1991 ተፈጻሚነት ይኖረዋል. በዚህ አዋጅ መሰረት ጉዳዩ አስቀድሞ በሽምግልና ሳይታይ በቀጥታ ለፍርድ ቤት ክስ ሊቀርብ የሚችልበት ስነ ስርዓታዊ አግባብ የለም. ውሳኔ: የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት (መ/ቁ 248281) እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት (መ/ቁ 205331) የሰጡት ውሳኔ በፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 348 (1) መሰረት ተሽሮአል. ጉዳዩ አስቀድሞ በዕርቅ እና ቀጥሎም በሽምግልና ዳኝነት ታይቶ ውሳኔ ሳይሰጥበት በቀጥታ ለፍርድ ቤት ክስ ሊቀርብ የሚችልበት ስነ ስርዓታዊ አግባብ የለም በማለት ወስኗል.

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151135

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151135

ቀን

ጥቅምት 28 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የማህበር አባልነት መብት ክርክር ሲሆን፣ ተጠሪ (አቶ ጉታ መርጋ) ግንባታን በተፈቀደለት ጊዜ ባለማጠናቀቁ ከማህበር አባልነት ከተሰናበተ በኋላ፣ ቤቱን ገንብተው የይዞታ መብታቸውን ለማስከበር አመልካቾችን ከሰዋል. የስር ፍርድ ቤቶች ተጠሪን የቤቱ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ወስነዋል. አመልካቾች የፍርድ ቤቱን ስልጣን እና ምስክሮቻቸው ሳይሰሙ መወሰኑን በመቃወም አቤቱታ አቅርበዋል.

የህግ ትርጉም

የሕብረት ስራ ማህበር ክርክር ስነ ስርዓት (አዲሱ አዋጅ): ክርክሩ አዋጅ ቁጥር 985/2009 በሥራ ላይ ከዋለ በኋላ የቀረበ በመሆኑ፣ ተከራካሪዎቹ ጉዳያቸውን በግልግል ለመጨረስ ካልተስማሙ አንዱ ወገን በቀጥታ ለፍርድ ቤት ክስ ሊመሰርት ይችላል (በአንቀጽ 67(2) መሠረት). መሰረታዊ የማስረጃ ምዘና: የተከራካሪ ወገኖች የቆጠሩትን ማስረጃ ሳይሰሙ፣ ማስረጃ አላቀረቡም በማለት ውሳኔ መስጠት መሰረታዊ የክርክር አመራር መርህን የሚጥስ ነው (በሰ/መ/ቁጥር 43845 እና በሌሎች መዛግብት የተሰጠ አስገዳጅ ትርጉም).

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: በስልጣን ረገድ: ክሱ አዲሱ አዋጅ (985/2009) ከወጣ በኋላ የቀረበ በመሆኑ ፍርድ ቤቱ በቀጥታ ክሱን ማየቱ በውጤት ደረጃ የሚነቀፍ አይደለም. በማስረጃ ምዘና ረገድ: የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አመልካቾች (ተከሳሾች) የቆጠሯቸውን ምስክሮች ሳይሰማ፣ ለክሱ ኃላፊ በማድረግ ውሳኔ መስጠቱ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ነው. ውሳኔ: የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት (መ/ቁ 249442) እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት (መ/ቁ 205333) የሰጡት ውሳኔ ተሻሽሎአል. ክሱ በቀጥታ በፍርድ ቤት ሊስተናገድ ይችላል የሚለው ብይን ፀንቷል. የተቆጠሩትን ምስክሮች ሳይሰማ አመልካቾችን ለክሱ ኃላፊ በማድረግ የተሰጠው የውሳኔ ክፍል ተሽሯል. በአመልካቾች የተቆጠሩትን ምስክሮች ሰምቶ ተገቢውን ውሳኔ እንዲሰጥ ጉዳዩ በፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 343 (1) መሰረት ለፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት እንዲመለስ ወስኗል.

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151136

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151136

ቀን

ጥቅምት 27 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ከውክልና ስልጣን ወሰን እና አለአግባብ ከመበልጸግ ጋር የተያያዘ ክርክር ነው. 1ኛ ተጠሪ (ወኪል) የአመልካችን (ወካይ) ማሽነሪዎች ያለአግባብ ወደ 2ኛ ተጠሪ (ማህበር) ስም በማዛወር እና የኪራይ ገቢ በመሰብሰብ፣ እንዲሁም የአመልካችን ድርሻ ለቤተሰቦቹ (3ኛ እና 4ኛ ተጠሪዎች) በማስተላለፍ በንብረት ላይ ጉዳት አድርሷል. አመልካች ንብረቶቹ እንዲመለሱለት እና የተሰበሰበው ገቢ እንዲከፈለው ጠይቋል. የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት የሦስተኛው ማሽን መመለስ እና የኪራይ ገቢ ክፍያ ውሳኔዎችን ሻሯል.

የህግ ትርጉም

አላግባብ መበልጸግና የፍሬ መመለስ: በሌላ ሰው ሀብት አለአግባብ ጥቅም ያገኘ ሰው ለባለሀብቱ ኪሳራ የመክፈል ግዴታ አለበት (በፍ/ህ/ቁ. 2162). ዕቃውን እጅ ባደረገው ጊዜ ሕግ ወይም የሚጸና ውል የሚሰጠው መብት እንደሌለው እያወቀ የያዘ እንደሆነ፣ ዕቃው ያፈራውን ግምት መክፈል አለበት (በፍ/ህ/ቁ. 2178 (1) እና (2)). የአንድነትና የነጠላ ኃላፊነት: ለደረሰ ጉዳት ካሳን እንዲከፍሉ የተገደዱ ብዙ ሰዎች ቢኖሩ፣ በአንድነት እያንዳንዳቸው ኃላፊ ይሆናሉ (በፍ/ህ/ቁ. 2155 (1)፣(2) እና (3)). 3ኛ እና 4ኛ ተጠሪዎች የ1ኛ ተጠሪ ተባባሪዎች ሆነው በመገኘታቸው የአንድነት ኃላፊነት አለባቸው.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: የሦስተኛው ማሽን: የ GR-0209 ግሬደር የተገዛው በመያዣነት በተገኘ ብድር ሲሆን፣ ብድሩ በማህበሩ የተከፈለ በመሆኑ፣ ግሬደሩ ለአመልካች ሊመለስ አይገባም የሚለው የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ውሳኔ ፀንቷል. የኪራይ ገቢ: የመጀመሪያዎቹ ሁለቱ ማሽኖች የአመልካቹ ንብረት መሆናቸውና ለማህበሩ በመዋጮነት ያልተሰጡ መሆናቸው ተረጋግጧል. ስለዚህ ማሽነሪዎቹ ያስገኙት ገቢ አለአግባብ የተሰበሰበ በመሆኑ፣ የኪራይ ገቢው ለአመልካች ሊከፈል አይገባም የሚለው የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ውሳኔ ትክክል አይደለም. የኃላፊነት ወሰን: 3ኛ እና 4ኛ ተጠሪዎች የ1ኛ ተጠሪ ቤተሰባዊ ትስስር ያላቸው እና በአመልካች ሀብት አለአግባብ በመበልጸግ ጉዳት ማድረሳቸው ስለተረጋገጠ፣ ለአንድ ጉዳት በሚከፈል ካሳ ላይ ከ1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች ጋር በአንድነት እና በነጠላ ኃላፊነት አለባቸው. ውሳኔ: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ተሻሽሎአል. የ GR-0209 ግሬደር ለአመልካቹ ሊመለስ አይገባም የሚለው የውሳኔ ክፍል ጸንቷል. አለአግባብ በሁለተኛ ተጠሪ ስም እንዲመዘገቡ የተደረጉት ሁለቱ ማሽነሪዎች ያስገኙትን የኪራይ ገቢ ተጠሪዎቹ ለአመልካቹ ሊከፍሉ አይገባም የሚለው የውሳኔ ክፍል ተሽሯል. የኪራይ ገቢውን መጠን እንዲያጣራ ጉዳዩ ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 343 (1) መሰረት ተመልሷል.

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151141

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151141

ቀን

መስከረም 22 ቀን 2011 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች (አቶ ሰፎንያስ ሉሌ) በሰበታ ከተማ በምሪት የተሰጠኝን 160 ካ.ሜ ይዞታዬን ተጠሪ (አቶ መሳይ አወል) ያለሕግ ስለያዘብኝ ይልቀቅልኝ የሚል ክስ ነው. ተጠሪ በበኩሉ መሬቱ 200 ካ.ሜ መሆኑንና እርሱም በካርታ የወሰደው መሆኑን ተከራክሯል. የስር ፍርድ ቤቶች ክርክር ያስነሳው ይዞታ 200 ካ.ሜትር በመሆኑ አመልካች በይዞታው ላይ መብት የለዉም በማለት ወስነዋል.

የህግ ትርጉም

የባለቤትነት ምስክር ወረቀት የሕግ ግምት: በአስተዳደር አካሉ የሚሰጥ የባለቤትነት ምስክር ወረቀት በስሙ የተጻፈለት ሰው የንብረቱ ባለቤት ስለመሆኑ ሕጉ ግምት ይወስዳል (በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1195). ይሁን እንጂ ምስክር ወረቀቱ ያለአግባብ የተሰጠ ከሆነ ማስረጃ በማቅረብ ግምቱን ማስተባበል ይቻላል (በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1196). የሰበር ችሎት ስልጣን: የሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበትን የመጨረሻ ውሳኔ መርምሮ ማረም እንጂ የስር ፍርድ ቤቶች ያረጋገጡትን የፍሬ ነገር ድምዳሜ እንደገና መመርመር አይደለም.

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: የስር ፍርድ ቤት ዳኛ ከመሀንዲስ ጋር በመሆን በቦታው ድረስ በመገኘት ማጣራት አድርጎ ክርክር ያስነሳው ይዞታ ስፋት 200 ካ.ሜ መሆኑን አረጋግጧል. አመልካች ያቀረቡት ካርታ 160 ካ.ሜ የሚመለከት በመሆኑ እና ተጠሪ ያቀረበው ማስረጃ (ካርታ) ይበልጥ እንደሚመጣጠን በማጣራት የተገኘ ነው. ይህም የማስረጃ ምዘና ጉዳይ በመሆኑ እና መሰረታዊ የህግ ስህተት ስላልተገኘ ውሳኔው ፀንቷል. ውሳኔ: በሰበታ ከተማ ፍ/ቤት (መ/ቁ 54368) እና በሌሎች የበታች ፍ/ቤቶች የጸናው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348(1) መሠረት ጸንቷል.

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151155

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151155

ቀን

ሰኔ 26 ቀን 2010 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የግንባታ ስራ ውልን መሰረት በማድረግ የቀረበ ክርክር ነው. አመልካች (አማራ ክልል ውኃ መስኖና ኢነርጂ ቢሮ) ተጠሪ (ያብኖል ኮንስትራክሽን) ውሉን በማቋረጡ የመዘግየት ቅጣት (ብር 2,156,469.39)፣ የመልካም ሥራ አፈጻፀም ዋስትና (ብር 2,318,748.22) እና ስራው ለሌላ ተቋራጭ በመሰጠቱ የተከሰተ ተጨማሪ ዋጋ/ኪሳራ (ብር 6,781,700.70) እንዲከፈለው ጠይቋል. የስር ፍርድ ቤት የዋስትናውን እና የቅጣቱን ክፍያ አጽንቶ፣ የዋስትናው ዓላማ ኪሳራን ለመካስ በመሆኑ ተጨማሪ የኪሳራ ጥያቄ ተቀባይነት እንደሌለው ወስኗል.

የህግ ትርጉም

የመልካም ሥራ አፈፃፀም ዋስትና ገደብ: የመልካም ስራ አፈፃፀም ዋስትና የውል አፈፃፀምን ለማረጋገጥ የሚሰጥ እና በአሰሪ ላይ የሚደርሰውን ጉዳት/ኪሳራ ለመካስ ታስቦ የሚገባ ግዴታ ነው. በውል የተወሰነ የጉዳት ካሳ (Liquidated Damages): ተዋዋዮች በውሉ አለመፈጸም ምክንያት ሊደርስ የሚችለውን የጉዳት ኪሣራ አስቀድመው ተምነው በውላቸው ላይ ካስቀመጡ (እንደ መልካም ሥራ አፈፃፀም ዋስትና)፣ ውሉን ያልፈጸመው አካል በውል ከተመለከተው የጉዳት ኪሣራ ገንዘብ ጣሪያ በላይ እንዲክስ ሊገደድ አይችልም (በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1731 እና 1889 መሠረት እንዲሁም በሰበር መ/ቁ 69797 የተሰጠ አስገዳጅ ትርጉም).

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የመልካም ሥራ አፈጻፀም ዋስትና የጉዳት/ኪሳራ ካሳውን ለመካስ የሚውል መሆኑን በመወሰን፣ አመልካች በግልጽ ውል ካደረገበት የዋስትናው መጠን በተጨማሪ ተጨማሪ ኪሳራውን አብሮ ለመጠየቅ የሚያስችል የሕግ አግባብ የለም. ይህ ውሳኔ በህጉና በሰበር ችሎቱ ቀደምት አስገዳጅ ትርጉም መሰረት የተሰጠ ነው. ውሳኔ: የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት (በፍ/መ/ቁጥር 34323) እና የፌዴራሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት (በፍ/ይ/መ/ቁጥር 146522) ያሳለፉት ውሳኔ ፀንቷል.

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151170

ዝርዝር

መግለጫ

የሰ/መ/ቁጥር

151170

ቀን

መስከረም 28 ቀን 2011 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የሟች እማሆይ አበባ እና የሟች ከበደ አወቀ የውርስ ሃብት የሆነን ቤት የሚመለከት ክርክር ነው. የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት ተከራካሪዎቹ በተለያየ ክልል ነዋሪ በመሆናቸው ጉዳዩ የፌዴራል በመሆኑ፣ ጉዳዩን የማየት ስልጣን የለኝም በማለት ወስኗል. አመልካቾች ይህን ውሳኔ በመቃወም ለፌዴራሉ ሰበር ችሎት አቤቱታ አቅርበዋል.

የህግ ትርጉም

የሰበር ጥያቄ ማቅረቢያ ጊዜ ገደብ: የሰበር ጥያቄ ማመልከቻ መቅረብ የሚገባው በጉዳዩ ላይ የመጨረሻ ውሳኔ በተሰጠ በዘጠና ቀን ውስጥ ነው (በአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 22(4) መሰረት). የጊዜ ገደብ መርሳት ውጤት: ጊዜው ካለፈ በኋላ ማመልከቻ የሚያቀርብ አመልካች ቅሬታው እንዲታይለት የፈቃድ መጠየቂያ ማመልከቻ ማቅረብ ይጠበቅበታል (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 324(1)).

የሰበር ችሎቱ ምክንያት እና ውሳኔ

ምክንያት: አመልካቾች ቅሬታ ያቀረቡበት የመጨረሻ ውሳኔ የተሰጠው በአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የካቲት 30 ቀን 2008 ዓ.ም ነበር. የሰበር ቅሬታው ለዚህ ችሎት የቀረበው ግን ታህሳስ 18/2010 ዓ.ም ሲሆን፣ ይህ ደግሞ በህግ የተመለከተው ዘጠና ቀናት ጊዜ ካለፈ በኋላ ነው. አመልካቾች ጊዜው ካለፈ በኋላ እንዲታይላቸው የፈቃድ መጠየቂያ ማመልከቻ ባለማቅረባቸው፣ ፍሬ ጉዳዩን መመርመር ሳያስፍልግ አቤቱታው ውድቅ ይሆናል. ውሳኔ: የሰበር ቅሬታው በህግ የተወሰነው ቅሬታ ማቅረቢያ ጊዜ ካለፈ በኋላ በመሆኑ ተቀባይነት የለውም.

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151828

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151828

ቀን

መስከረም 22 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ የአፈጻጸም ክርክርን የሚመለከት ሲሆን። አመልካች (ወ/ሮ በረከት አበበ) እና 1ኛ ተጠሪ (አቶ ኑረዲን ካሳ) ሁለቱም የፍርድ ባለዕዳ በሆነው በ2ኛ ተጠሪ (አቶ ሀብቴ ቶላ) ላይ የገንዘብ ፍርድ ለማስፈጸም በተያዘ ንብረት ላይ የቀደምትነት መብት ክርክር አቅርበዋል። አመልካች የ2ኛ ተጠሪን የጠጠር ማምረቻ ክሬቸር እና ሌሎች ንብረቶች የባልና ሚስት የንብረት ክፍፍል ክርክር ምክንያት የተፈረደላትን ብር 2,500,000 እንዲከፈላት ጠይቃለች። 1ኛ ተጠሪ ደግሞ በስምምነት ዕዳ ባለመክፈሉ ንብረቱ ወደ ስሙ እንዲዞር ጠይቋል። የስር ፍርድ ቤት ሁለቱንም ተራ የፍርድ ባለመብቶች በመቁጠር የንብረት ሽያጭ ገንዘብ በባስፈረዱት መጠን (በመቶኛ ስሌት) እንዲከፋፈሉ ወስኖ ነበር (1ኛ ተጠሪ 52.3%፣ አመልካች 47.7%)። የክልሉ ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤት ግን ንብረቱ የማህበር የነበረና በዕዳ የተወሰደ በመሆኑ አመልካች የመካፈል መብት የላትም በማለት የመጀመሪያውን ውሳኔ ሽሮታል።

የህግ ትርጉም

የፍርድ ባለመብቶች ቅደም ተከተልና የክፍፍል ሥርዓት። ፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ. 403ን መሠረት በማድረግ አንደኛው ከሌላኛው የቀደምትነት መብት ያልተሰጣቸው ከሆነ ሁለቱም የፍርድ ባለመብቶች እኩል መብት እንዳላቸው ተወስዶ ባስፈረዱት የገንዘብ መጠን ልክ በመቶኛ ስሌት (በሬሸዎ) እንዲከፋፈሉ ክፍፍሉ መፈጸም አለበት።

ምክንያት

የስር ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት አመልካች የንብረት ክፍፍል ክርክር ያላነሳችበትን ጉዳይ መሠረት በማድረግ ውሳኔ መስጠቱ (ንብረቱ የጋራ የባልና ሚስት ሐብት አይደለም ከሚል መነሻ) መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ነው። አመልካች ንብረቱ የጋራ ነው ብላ ሳይሆን፣ በፌዴራል ፍርድ ቤት የተፈረደላት ገንዘብ ማስፈጸሚያ እንዲውል ነው የጠየቀችው። ሁለቱም ተከራካሪዎች የቀደምትነት መብት ስለሌላቸው፣ በመቶኛ ስሌት እንዲከፋፈሉ የወሰነው የስር ከፍተኛ ፍ/ቤት ውሳኔ ትክክል ነው።

ውሳኔ

በጋምቤላ ሕዝቦች ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የተሰጠው ውሳኔ (መ/ቁ 02224/10) እና የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ትዕዛዝ (መ/ቁ 00660/10) በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ 348/1 መሠረት ተሽረዋል። በጋምቤላ ከፍተኛ ፍ/ቤት የተሰጠው ውሳኔ (መ/ቁ 10168) ጸንቷል።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151829

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151829

ቀን

መስከረም 28 ቀን 2010 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ የውል ግንኙነትን የሚመለከት ሲሆን። ተጠሪ (ወ/ሮ አረጋሽ ሞገስ) አመልካች (ወ/ሮ ሙሉ አለባቸው) ነሐሴ 23 ቀን 1996 ዓ.ም የተደረገውን የቤትና ቦታ ልውውጥ ውል እንዲፈጽሙላት ክስ አቅርባለች። አመልካች ደግሞ የለውጥ ውሉ ነሐሴ 30 ቀን 1996 ዓ.ም በተደረገ የቤት ሽያጭ ውል ተተክቷል በማለት የተከሳሽ ክስ አቅርባለች። የስር ፍርድ ቤቶች የሽያጭ ውሉን ውድቅ በማድረግ የለውጥ ውሉ እንዲፈጸም ወስነዋል።

የህግ ትርጉም

የውል መተካት (Novation)። በፍትሐ ብሔር ህጉ አንቀጽ 1826 እና ተከታዮች መሠረት፣ አንድ አስቀድሞ የተገባ ግዴታ ቀሪ የሚሆነው ተዋዋይ ወገኖች አዲስ ግዴታ ለመተካት ከተስማሙ ነው። አዲሱ ግዴታ የመጀመሪውን ግዴታ በማያጠራጥር ሁኔታ እንዲያስቀር የታሰበ መሆኑን ማመልከት አለበት (ፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1828)።

ምክንያት

አመልካች የለውጥ ውሉ በሽያጭ ውል ተተክቷል ብላ ብትከራከርም፣ የሽያጭ ውሉ ራሱ የለውጥ ውሉን ስለመተካቱ የማያሳይ መሆኑን የስር ፍርድ ቤቶች አረጋግጠዋል። ስለዚህ የለውጥ ውሉ በሌላ ግዴታ ስለተተካ ልፈፅም አይገባም የሚለው ክርክር ተቀባይነት አላገኘም። የስር ፍርድ ቤቶች አግባብነት ያለውን ህግ በመተግበራቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት አልተገኘም።

ውሳኔ

የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ (መዝገብ ቁጥር 57657) በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 348(1) መሠረት ፀንቷል።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151853

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151853

ቀን

27/10/2010 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የአመልካች (የ ፶ አለቃ ሰቦቃ መገርሳ) እና የተጠሪ (ወ/ሮ እቴነሽ ወንድሙ) የማይንቀሳቀስ ንብረት ይዞታ ክርክር። ንብረቱ የሚገኘው በኦሮሚያ ክልል ሆሎታ ከተማ ውስጥ ነው። ክርክሩ በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የተጀመረ ቢሆንም፣ ተከራካሪዎቹ ደግሞ በተለያየ የአስተዳደር ክልል (አመልካች በድሬ ዳዋ ከተማ፣ ተጠሪ በሆሎታ ከተማ) የሚኖሩ ናቸው።

የህግ ትርጉም

የፌዴራል እና የክልል ፍርድ ቤቶች የሥረ ነገር ስልጣን በንብረት ላይ። የአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 5(2) መሠረት ተከራካሪዎች በተለያየ የአስተዳደር ክልል ሲኖሩ የስረ ነገር ስልጣኑ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ይሆናል። ሆኖም፣ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች የስልጣን ክልል በአዲስ አበባ እና በድሬ ዳዋ ከተሞች ላይ የተገደበ በመሆኑ፣ የማይንቀሳቀስ ንብረት ክርክር በክልል አስተዳደር ክልል ዉስጥ የሚወድቅ ከሆነ ጉዳዩን የማየት ሥልጣን ያለው በኦሮሚያ ክልል ጉዳዩን ለማየት ስልጣን ያለው ፍርድ ቤት ይሆናል (በኢፌዲሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 80(2) መሠረት)።

ምክንያት

ንብረቱ በኦሮሚያ ክልል ውስጥ የሚገኝ የማይንቀሳቀስ ንብረት በመሆኑ፣ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ጉዳዩን ተቀብሎ ማስተናገዱ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ነው።

ውሳኔ

የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት (መ/ቁ 146708)፣ ከፍተኛ ፍርድ ቤት (መ/ቁ 176869) እና የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት (መ/ቁ 214887) የሰጡት ውሳኔ በፍ/ሥ/ሥርዓት ህጉ አንቀጽ 348(1) መሠረት ተሽሯል። የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ጉዳዩን ተቀብሎ ለማየት ስልጣን የለውም።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151859

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151859

ቀን

መስከረም 23 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የእርሻ መሬት እና በላዩ ላይ ያለ ቋሚ አትክልት ግምት ክርክር። ተጠሪ መሬቱን በሽግሽግ አግኝቻለሁ ስትል፣ አመልካች (ዋቢ) ደግሞ መሬቱ ከእርሻ ወደ ቋሚ አትክልት የተቀየረ እና ብር 150,000 የሚያወጣ ቋሚ አትክልት ያለበት በመሆኑ ሊሸጋሸግ አይገባም ብሏል። የስር ፍ/ቤቶች አመልካች የቋሚ አትክልት ግምት እንዲከፈለው የተከሳሽ ከሳሽነት ክስ ስላላቀረበ፣ ባልተጠየቀ ዳኝነት ውሳኔ አይሰጥም በማለት የሽግሽጉን ውሳኔ አጽንተዋል።

የህግ ትርጉም

የሙግት አመራር ሥርዓት እና የጭብጥ አያያዝ። በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 246፣ 247፣ 248 መሠረት፣ ፍርድ ቤቶች ተከራካሪዎች ባቀረቧቸው ክርክሮች መሠረት፣ በክልሉ የገጠር መሬት አስተዳደር ሕግ አግባብ፣ አከራካሪው መሬት ከእርሻ ወደ ቋሚ አትክልት መቀየሩ እና አመልካች ያላቸው መብት ምን እንደሆነ ጭብጦችን በመያዝ ማጣራት አለባቸው።

ምክንያት

አመልካች በሰጡት መልስ ላይ በአማራጭነት የተክሎችን ግምት እንዲወሰንላቸው ጠይቀው ሳለ፣ የስር ፍርድ ቤቶች ይህንን መከራከሪያ ችላ በማለት፣ እንዲሁም ቋሚ አትክልት ያለበት የለማ ቦታ ማሸጋሸግ ሕጋዊነትን በተመለከተ ያሉትን ቁልፍ ነጥቦች (በሕግ የተፈቀደ ስለመሆኑ) ሳያጣሩ፣ የሰጡት ውሳኔ ተገቢውን የሙግት አመራር ሥርዓት ያልተከተለ እና መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ ተገኝቷል።

ውሳኔ

የክልሉ ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔዎች (የመሬት ዳኝነት መ/ቁ 00251/09፣ የአፍላ ወረዳ ፍ/ቤት መ/ቁ 15544፣ እና የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ መ/ቁ 97648) በፍ/ብ/ሥ/ሥሕ/ቁ 348/1 መሠረት ተሽረዋል። ጉዳዩ የአፍላ ወረዳ ፍ/ቤት እንዲያጣራው ተመልሷል (በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 343/1 መሠረት)።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151867

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151867

ቀን

መስከረም 23 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የእርሻ መሬት ክርክር። አመልካች (እማሆይ ሰዋሰው መልካሙ) ተጠሪዎች (ቄስ ሙሉዓዳም ይገኝ፣ ወዘተ) መሬቷን ገፍተው ወስደው አርሰዋል በሚል ክስ አቅርባለች። የስር ፍርድ ቤት አመልካች ያቀረቧቸው ምስክሮች አከራካሪው መሬት የአመልካች ሳይሆን የቤተክርስቲያን መሆኑን በመመስከራቸው አመልካች ክሷን ማስረዳት አልቻለችም በማለት ውድቅ አድርጓል።

የህግ ትርጉም

የሰበር ችሎት ሥልጣን ገደብ። በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 80/3/ሀ እና በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 10 መሠረት፣ ለሰበር ችሎት የተሰጠው ሥልጣን መሠረታዊ የሕግ ሥሕተት የተፈጸመበትን ውሳኔ ማረም እንጂ ፍሬ ነገርን የማጣራት እና ማስረጃ የመመዘን ሥልጣን አልተሠጠውም።

ምክንያት

ፍሬ ነገርን የማጣራትና ማስረጃን የመመዘን ሥልጣን ባላቸው የሥር ፍ/ቤቶች፣ አመልካች ባቀረቧቸው ማስረጃዎች እንደክሳቸው ያላስረዱ ስለመሆኑ ተረጋግጧል። የስር ፍ/ቤቶች በሰጡት ውሳኔ ላይ የተፈጸመ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ሥሕተት ስላልተገኘ ውሳኔያቸው ይጸናል።

ውሳኔ

በአማራ ክልል የአዋባል ወረዳ ፍ/ቤት የተሰጠው ብይን (መ.ቁ 15826) እና ሌሎች የክልሉ ፍ/ቤቶች ውሳኔዎች (መ.ቁ 0129710፣ መ.ቁ 64966) በፍ/ብ/ሥ/ሥሕ/ቁ 348/1 መሠረት ጸንተዋል።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151876

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151876

ቀን

መስከረም 24 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የእርሻ መሬት ይዞታ ይለቀቅልኝ ክርክር። ተጠሪ (የሊሙ ወረዳ መሬት እና አካባቢ ጥበቃ ፅ/ቤት) አመልካቾች (አቶ ብርሌ አብሬ፣ ወዘተ) 28 ሄክታር የመንግስት መሬት በህገወጥ መንገድ ይዘው የይዞታ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት ያወጡ መሆኑን በመግለጽ እንዲለቁ ክስ አቅርቧል። አመልካቾች ከ1999 ዓ/ም ጀምሮ በሕጋዊ መንገድ እየተጠቀሙበት ነው በማለት ተከራክረዋል። የስር ፍርድ ቤቶች የይዞታ ማረጋገጫው በህገወጥ መንገድ የተገኘ መሆኑ ተረጋግጧል በማለት አመልካቾች እንዲለቁ ወስነዋል።

የህግ ትርጉም

የፍርድ ቤቶች ፍሬ ነገር የማጣራት ግዴታ። ፍርድ ቤቶች በእውነት ላይ ተመሥርቶ ፍትሐዊ ውሳኔ ለመስጠት፣ ለክርክሩ አስፈላጊ የሆኑ ነጥቦች (ለምሳሌ፦ የይዞታ ማረጋገጫው እንዴት በስህተት ተሰጠ? ስህተቱ ለምን አልታወቀም? አመልካቾች ሌላ መሬት አላቸው ወይ?)፣ በሚመለከተው የክልሉ መሬት ቢሮ ጭምር ማስረጃ እንዲቀርብ በማድረግ በሚገባ ማጣራት አለባቸው።

ምክንያት

ክርክሩ የተመሰረተው የይዞታ ማስረጃውን በስህተት ሰጥቶ ነበር በተባለው የወረዳው መሬት አስተዳደር ፅ/ቤት (ራሱ ከሳሽ የሆነው) ባቀረበው ማስረጃ ላይ ብቻ በመሆኑ፣ ለክርክሩ አወሳሰን አስፈላጊ የሆኑ ነጥቦች ሁሉ እንዲጣሩ ሳይደረግ የተሰጠው ውሳኔ የተሟላ አይደለም። ይህም መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

ውሳኔ

የኦሮሚያ ክልል የሊሙ ወረዳ ፍ/ቤት (መ/ቁ 08171)፣ የምስራቅ ወለጋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት (መ/ቁ 45204) እና የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት (መ/ቁ 269950) የሰጡት ውሳኔ በፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽሯል። ጉዳዩ ለሊሙ ወረዳ ፍርድ ቤት ተመልሶ እንዲጣራ ወስነናል (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 343(1) መሠረት)።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151877

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151877

ቀን

መስከረም 24 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የእርሻ መሬት ይዞታ ይለቀቅልኝ ጥያቄን የሚመለከት። ተጠሪ (የሊሙ ወረዳ መሬት እና አካባቢ ጥበቃ ፅ/ቤት) አመልካቾች (አቶ አዳነ ጫኔ፣ ወዘተ) 28.44 ሄክታር የመንግስት መሬት በህገወጥ መንገድ ይዘው የይዞታ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት ያወጡ መሆኑን በመግለጽ እንዲለቁ ክስ አቅርቧል። አመልካቾች ከ1999 ዓ/ም ጀምሮ በሕጋዊ መንገድ እየተጠቀሙበት ነው በማለት ተከራክረዋል። የስር ፍርድ ቤቶች የይዞታ ማረጋገጫው በህገወጥ መንገድ የተገኘ መሆኑ ተረጋግጧል በማለት አመልካቾች እንዲለቁ ወስነዋል። (ይህ መዝገብ ከመዝገብ ቁጥር 151876 ጋር ተመሳሳይ የሕግ ትንተና ይዟል)።

የህግ ትርጉም

የፍሬ ነገር ማጣራት አስፈላጊነት። ፍርድ ቤቶች ትክክለኛ ፍርድ ለመስጠት በቀረበው ክርክር ላይ ውሳኔ ለመስጠት የሚያስችሉ ቁልፍ ነጥቦች መሟላታቸውን ማረጋገጥ አለባቸው (ለምሳሌ፦ መሬቱ የወል ነው ወይስ በሕጋዊ መንገድ የተሰጠ? ማስረጃው እንዴት ተሳስቶ ተሰጠ? የሚሉት)።

ምክንያት

የስር ፍርድ ቤቶች ከሳሽ ከሆነው የወረዳው መሬት አስተዳደር ፅ/ቤት በሰጠው ማስረጃ ብቻ በመነሳት ውሳኔ የሰጡ እንጂ፣ አመልካቾች የይዞታ ባለቤትነት ማስረጃ በሕጋዊ መንገድ አውጥተው ይዘው በቆዩባቸው ዓመታት ውስጥ የነበሩትን ጥያቄዎች (ከፍርድ ሐተታው ከ1ኛ እስከ 5ኛ የተዘረዘሩት) በሚገባ አጣርተው አልወሰኑም። ይህ የተሟላ ያልሆነ ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

ውሳኔ

በኦሮሚያ ክልል የሊሙ ወረዳ ፍ/ቤት (መ/ቁ 08170)፣ የምስራቅ ወለጋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት (መ/ቁ 45205) እና የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት (መ/ቁ 269948) የሰጡት ውሳኔ በፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽሯል። ጉዳዩ ለሊሙ ወረዳ ፍርድ ቤት ተመልሶ እንዲጣራ ወስነናል (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 343(1) መሠረት)።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151883

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151883

ቀን

መስከረም 30 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አለአግባብ የተከፈለ ነው የተባለ የካሳ ገንዘብ እንዲመለስ የተጀመረ ክርክር። አመልካቾች (የጊርባ ቀበሌ ገበሬ ማህበር አመራሮች) ሆነው ይሰሩ በነበረበት ጊዜ ለልማት የተወሰደ መሬት ካሳ ብር 608,266.40 አለአግባብ ወስደዋል ተብለው ተጠሪው (የቢሾፍቱ ከተማ አስተዳደር) ክስ መስርቶባቸዋል። አመልካቾች ገንዘቡን የተቀበሉትና ያከፋፈሉት ለ313 የቀበሌው ነዋሪዎች መሆኑን በመግለጽ ተከራክረዋል። የስር ፍርድ ቤቶች ገንዘቡን እንዲመልሱ ወስነዋል።

የህግ ትርጉም

የወንጀል የጥፋተኝነት ውሳኔ በፍትሐብሔር ተጠያቂነት ላይ ሊኖረው የሚችለው ሕጋዊ ውጤት። አንድ አካል በሐሰተኛ ሰነድ በመገልገልና በማታለል ወንጀል ጥፋተኛ ሆኖ ከተረጋገጠ፣ ይኸው ጉዳይ ከሚያስከትለው የፍትሐብሔር ኃላፊነት ነጻ ሊሆን የሚችልበት የሕግ አግባብ የለም።

ምክንያት

የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔን መሠረት ያደረጉት አመልካቾች ገንዘቡን ፈርመው መቀበላቸውን እና በዚሁ ጉዳይ በወንጀል ፍርድ ቤት የጥፋተኝነት ውሳኔ መሰጠቱን በመጥቀስ ነው። አመልካቾች የጥፋተኝነት ውሳኔውን እንዳላስለወጡ በመረጋገጡ፣ የመከላከያ ምስክሮችን መስማት ወይም ግለሰቦችን በክርክሩ ጣልቃ ማስገባት የአመልካቾቹን የፍትሐብሔር ኃላፊነት የማስቀረት ውጤት ስለማይኖረው፣ የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም።

ውሳኔ

በምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት (መ/ቁ 48426) እና የኦሮሚያ ክልል ፍ/ቤቶች (መ/ቁ 265166፣ መ/ቁ 273033) የሰጡት ውሳኔ በፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 348(1) መሰረት ፀንቶአል።

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151885

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151885

ቀን

ሐምሌ 26 ቀን 2010 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የሞግዚትነት ሥልጣን ክርክር። አመልካች (አባት) ለልጁ የሞግዚትነት ሥልጣን ሲጠይቅ፣ ተጠሪዎች (አያቶች) ሞግዚትነት ለእነሱ እንዲሰጥላቸው በመቃወሚያ ጠይቀዋል። ህፃኗ ከተወለደችበት ጊዜ ጀምሮ (ለአምስት ዓመታት) ከአያቶቿ ጋር ያደገች መሆኑ ተረጋግጧል። የስር ፍርድ ቤቶች የማሳደግና የመንከባከብ ሞግዚትነት ስልጣን ለአያቶቹ ሲሰጥ፣ ንብረት የማስተዳደር ስልጣን ለአባት ሰጥተዋል።

የህግ ትርጉም

የሕፃናት ጥቅምና ደህንነት (The Best Interest of the Child)። የሕፃናትን ሞግዚትነት እና አሳዳሪነት ሥልጣን ጉዳይ ሲነሳ፣ በፍ/ሕገ መንግሥት አንቀጽ 36(2)፣ በቤተሰብ ሕግ፣ እና በዓለም አቀፍ ስምምነቶች መሠረት፣ ለሕፃናት ጥቅምና ደህንነት ቅድሚያ መስጠት (The Best interest of the Child) ቀዳሚ መርህ ነው።

ምክንያት

ህፃኗ ከተወለደችበት ጊዜ ጀምሮ ከአያቶቿ ጋር ለረጅም ጊዜ (5 ዓመታት) የጠበቀ ግንኙነት መስርታለች። ይህንን የጠበቀ ግንኙነት እና በባለሙያ የተሰጠውን አስተያየት መነሻ በማድረግ፣ የማሳደግና የመንከባከብ ስልጣን ለአያቶቿ መስጠቱ የሕፃኗን ጥቅምና ደህንነት ለመጠበቅ ሕጉ ሊያሳካው የፈለገውን ዓላማ ያገናዘበ ነው።

ውሳኔ

የአዲስ አበባ ከተማ ፍ/ቤቶች (መ/ቁ 4328/08፣ መ/ቁ 26874፣ መ/ቁ 27428) የሰጡት ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348 (1) መሠረት ፀንቷል።

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151903

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151903

ቀን

መስከረም 22 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የእርሻ መሬት ይገባኛል ክርክር። አመልካች (አቶ አብዱላሂ ዩሱፍ) መሬቱን በውርስ ከወላጅ አባቱ ያገኘና ለረጅም ጊዜ የያዘ ሲሆን፣ የይዞታ ማረጋገጫ ማስረጃ አለው። የስር ወረዳ እና ከፍተኛ ፍ/ቤቶች አመልካች አሸንፏል ሲሉ፣ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ግን የተሰጠውን ማስረጃ (የምስክሮችን ዕድሜ እና የሽያጭ ሰነድ) በመመዘን የስር ፍ/ቤቶችን ውሳኔ ሽሯል።

የህግ ትርጉም

የክልል ሰበር ሰሚ ችሎት ፍሬ ነገርን የማጣራት እና ማስረጃ የመመዘን ሥልጣን ገደብ። የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ሥልጣን መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት የተፈጸመበትን ውሳኔ ማረም ነው። ፍሬ ነገርን የማጣራት እና ማስረጃ የመመዘን ስልጣን የተሰጠው ለሥር ፍ/ቤቶች እንጂ፣ ሰበር ሰሚው ችሎት ከተሰጠው ስልጣን ውጪ በመውጣት ማስረጃ መመዘን አይችልም።

ምክንያት

የስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ የሰጡት አመልካች መሬቱን ለረጂም ጊዜ በመያዙ፣ የይዞታ ማረጋገጫ ማስረጃ በማቅረቡ እና ተጠሪ የይዞታውን አዋሳኝ አለማወቅን ጨምሮ በበርካታ ፍሬ ነገሮች ላይ በመመስረት ነበር። የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ይህንኑ የፍሬ ነገር ውሳኔ ከተሰጠው ስልጣን ውጪ በመውጣት ማስረጃን መዝኖ መሻሩ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት ነው።

ውሳኔ

የኢትዮጵያ ሶማሌ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ (መ/ቁ 05-01-62/09) በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348 መሠረት ተሽሯል። የፈፋን ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የጅግጅጋ ወረዳ ፍ/ቤት ውሳኔን በማጽናት የሰጠው ውሳኔ ጸንቷል።

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151946

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151946

ቀን

መስከረም 22 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የመንግስት ንግድ ቤት ኪራይ ውል እና ሁከት መወገድ ክርክር። አመልካች (ወ/ሮ ጀሚላ ያህያ) 1ኛ ተጠሪ (የቤ/ል/ጽ/ቤት) የኪራይ ውልን ለማደስ ፍቃደኛ ባለመሆኑ እና ማስጠንቀቂያ በመስጠቱ የሁከት ተግባር ነው ብላ ክስ አቅርባለች። 1ኛ ተጠሪ የቀድሞ ተከራይ ቤቱን ያለእውቅና ለ2ኛ ተጠሪ (አቶ ሀሰን ሰማን) አስተላልፎ በመገኘቱ፣ በመመሪያ ቁጥር 4/2004 መሠረት ውሉ ተቋርጦ ለ2ኛ ተጠሪ እንዲተላለፍ መደረጉን ገልጾ፣ ማስጠንቀቂያ መስጠት አስተዳደራዊ ተግባር እንጂ ሁከት አይደለም ሲል ተከራክሯል።

የህግ ትርጉም

የመንግስት ቤቶች ኪራይ ውል መቋረጥ እና የአስተዳደር መመሪያ አተገባበር። መመሪያ ቁጥር 4/2004 አንድ ሰው ከመንግስት የተከራየውን የንግድ ቤት ከአከራዩ እውቅና ውጪ ለሌላ ሶስተኛ ወገን አስተላልፎ ከተገኘ ውሉ የሚቋረጥ ስለመሆኑ እና አስተዳደሩ ቤቱን ይዞ እየሰራ ካለው ሰው ጋር ውል ሊያደርግ እንደሚገባ ይደነግጋል።

ምክንያት

አከራካሪው ንግድ ቤት ከአከራዩ እውቅና ውጪ ለ2ኛ ተጠሪ የተላለፈ መሆኑ የተረጋገጠ በመሆኑ፣ 1ኛ ተጠሪ በመመሪያው መሰረት ከአመልካች ጋር የነበረውን ውል ማቋረጡ እና ከ2ኛ ተጠሪ ጋር እንዲዋዋሉ መወሰኑ ህጋዊ ነው። አስተዳደራዊ በሆነ መመሪያ መሰረት የተሰጠ ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ነው ለማለት የሚያስችል ሆኖ አልተገኘም።

ውሳኔ

የአዲስ አበባ ከተማ ፍ/ቤቶች (መ/ቁ 06198፣ መ/ቁ 26950፣ መ/ቁ 27269) የሰጡት ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348(1) ፀንቷል።

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151974

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151974

ቀን

መስከረም 24 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

በሌለበት የተሰጠ ፍርድ እንዲነሳ አቤቱታ (ፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.78)። አመልካች (የኢትዮጵያ ገቢዎች ጉምሩክ ባለስልጣን) የተጠሪን ንብረት የያዘ በመሆኑ ንብረቱን እንዲለቅ ክስ ቀርቦበት፣ መጥሪያ ደርሶት ባለመቅረቡ በሌለበት ውሳኔ ተሰጥቶበታል። አመልካች መጥሪያው በትክክል ስላልደረሰኝ ውሳኔው ይነሳልኝ ሲል የጠየቀው ጥያቄ ውድቅ ሆኗል።

የህግ ትርጉም

የመጥሪያ አሰጣጥ ሥርዓት እና በሌለበት የተሰጠ ውሳኔ ማንሳት። በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 78 መሰረት መፍትሔ ሊጠየቅ የሚችለው የጥሪው ትዕዛዝ በሚገባ ያልደረሰው መሆኑን ማረጋገጥ ሲቻል ነው። ተከሳሹ መንግስት በሆነ ጊዜ መጥሪያው ለመስሪያ ቤቱ መዝገብ ቤት ወይም ለተወከለው ነገረ ፈጅ ይሰጣል (ፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ. 96 (3))።

ምክንያት

መጥሪያው ለአመልካች መስሪያ ቤት ወኪል የደረሰ መሆኑ በአመልካች ያልተካደ እና ወኪሉ መጥሪያውን ተቀብሎ ፈርሞ ለመቀበል ፍቃደኛ አለመሆኑ የተረጋገጠ በመሆኑ፣ መጥሪያው በትክክል ደርሶ አልቀረቡም ተብሎ የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ አልተገኘም።

ውሳኔ

የአውሲረሱ ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና የአፋር ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ትእዛዝ (ይ/መ.ቁ.4440) በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.348 /1/ መሰረት ጸንቷል።

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151983

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

151983

ቀን

ጥር 30 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ተንቀሳቃሽ ኮንቴይነር ሱቅ ባለቤትነት ክርክር። አመልካች (ወ/ሮ ዘውያ የኑስ) ባለቤቷ ያለእሷ እውቅና ሱቁን ለተጠሪ (አቶ መሐመድ አንዋር) በመሸጡ መብቴ ይከበርልኝ በማለት ከሰሰች። የስር ማህበራዊ ፍ/ቤት ክሱ የማዘጋጃ ቤት ስልጣን ነው በማለት እና ግራቀኛ የሚያካስሳቸው ነገር የለም በማለት ውድቅ አድርጓል።

የህግ ትርጉም

የትግራይ ክልል ማህበራዊ ፍ/ቤቶች የሥረ-ነገር ስልጣን። በአዋጅ ቁጥር 224/2004 አንቀጽ 16(1) መሠረት፣ የክልሉ ማህበራዊ ፍ/ቤቶች ግምቱ ከ10,000 ብር የማይበልጥ የሆነ ተንቀሳቃሽ ወይም የማይንቀሳቀስ ንብረት ክርክር የማየት ስልጣን አላቸው።

ምክንያት

የክርክሩ መነሻ የሆነው ኮንቴይነር ሱቅ የተገለጸው ግምት ብር 10,000 እንደሆነ በመረጋገጡ፣ በአዋጅ ቁጥር 224/2004 አንቀጽ 16/1/ መሠረት የማህበራዊ ፍ/ቤቱ ጉዳዩን የማየት የሥረ-ነገር የዳኝነት ስልጣን አለው። የስር ፍ/ቤቶች ስልጣን እያላቸው ጉዳዩ የማዘጋጃ ቤት ስልጣን ነው በማለት ውድቅ ማድረጋቸው መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው።

ውሳኔ

የሐድነት ቀበሌ ማህበራዊ ፍርድ ቤት፣ የጸለምቲ ወረዳ ፍ/ቤት እና የትግራይ ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት (መ.ቁ 97107) የሰጡት ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348(1) መሰረት ተሽሯል። ጉዳዩ ለሐድነት ቀበሌ ማህበራዊ ፍርድ ቤት ተመልሷል (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 341(1) መሰረት)።

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152024

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

152024

ቀን

ቀን 12/6/2011 ዓ/ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የውርስ ንብረት ክፍፍል ክርክር (ወፍጮ ቤትን ጨምሮ)። አመልካቾች (የሟች ልጆች) ወፍጮ ቤቱ የባልና ሚስት የጋራ ንብረት ነው ሲሉ፣ የስር ፍርድ ቤቶች ግን ወፍጮ ቤቱ የ2ኛ ተጠሪ (ጣልቃ ገብ/የ1ኛ ተጠሪ ዘመድ) የግል ንብረት መሆኑን ወስነዋል።

የህግ ትርጉም

የፍርድ ቤቶች የማስረጃ ማጣራት እና ምዘና። ፍርድ ቤቶች ለክርክር ፍትሐዊነት ተገቢ ነው ብለው ሲያምኑ ማንኛውንም አይነት ማስረጃ አስቀርበው መመርመር ያለባቸው ስለመሆኑ።

ምክንያት

የስር ፍርድ ቤቶች በግራ ቀኙ የቀረበውን የሰውና የሰነድ ማስረጃዎች (የሽያጭ ውል፣ የይዞታ ግብር ከ1998 ዓ/ም ጀምሮ በ2ኛ ተጠሪ ስም መከፈሉ፣ የወፍጮ እቃዎች ግዥ እና የኤሌክትሪክ ኃይል በ2ኛ ተጠሪ ስም መግባቱ) በማጣራት፣ ወፍጮ ቤቱ በአመልካቾች እናት በህይወት ዘመን (ከ1998 ዓ/ም ጀምሮ) የ2ኛ ተጠሪ ንብረት መሆኑን አረጋግጠዋል። በመሆኑም ንብረቱ የውርስ ሀብት አይደለም ተብሎ መወሰኑ መሠረታዊ የህግ ስህተት የለበትም።

ውሳኔ

የቤንሻንጉል ጉ/ክ/መ. ጠቅላይ ፍ/ቤት (መ/ቁ 08589)፣ የአሶሳ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት (መ/ቁ 11676) እና የአሶሳ ወረዳ ፍ/ቤት (መ/ቁ 24696) ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 348(1) መሰረት ጸንቷል።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152035

መለያ

ዝርዝር

የመዝገብ ቁጥር

152035

ቀን

መስከረም 25 ቀን 2011 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ወንጀል፡ ሕገወጥ የሰው ዝውውር እና ስደተኞችን በሕገ-ወጥ መንገድ ድንበር ማሻገር። አመልካች (ድራር ገ/የሱስ) በ5 ክሶች ቀርቦበት፣ በሁለት ክሶች (1ኛ እና 2ኛ) ጥፋተኛ ተብሎ በ15 ዓመት ጽኑ እስራት ተቀጥቷል። አመልካች ክሶች ተነጣጥለው መቅረብ አልነበረባቸውም (ተደራራቢ ወንጀል) እንዲሁም የምስክር ማስረጃው በቂ አልነበረም (በተለይ የአባት ስም አለመጠቀሱ) ሲል ተከራክሯል።

የህግ ትርጉም

ተደራራቢ ወንጀል አቀራረብ። በወንጀል ሕግ አንቀጽ 60/ሐ/ መሠረት ከአንድ በላይ በሆኑ ሰዎች መብት ላይ አንድ ዓይነት ጉዳት በማድረስ የተለያየ ክስ መቅረቡ ሕጋዊ ነው። የሰበር ችሎት ሥልጣን ገደብ። ሰበር ችሎቱ ማስረጃን የመመዘን ሥልጣን ስለሌለው፣ የስር ፍርድ ቤቶች ዓቃቤ ሕግ በቂ ማስረጃ አስረድቷል ብለው የደረሱበትን የፍሬ ነገር መደምደሚያ ሊሽረው አይችልም።

ምክንያት

አመልካች ላይ በሁለት ክሶች (1ኛ እና 2ኛ) ጥፋተኛ ተብሎ የተሰጠው ውሳኔ በመሰረታዊ የሕግ ስህተት ላይ የተመሰረተ ሆኖ አልተገኘም። የስር ፍ/ቤቶች ዓቃቤ ሕግ በቂ ማስረጃ አስረድቷል ብለው ያረጋገጡትን ፍሬ ነገር (የዓቃቤ ሕግ ምስክሮች ቃሎችን ጨምሮ)፣ የሰበር ችሎት ማስረጃ የመመዘን ስልጣን ስለሌለው ሊያጣራ አይችልም።

ውሳኔ

በትግራይ ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ውሳኔ (መ/ቁ 92800) የምዕራብ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሳኔ በማጽናት የሰጠው ትዕዛዝ በወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 195/2/ለ/2 መሠረት ጸንቷል።

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151299

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 151299

• ቀን፡ ሰኔ 29 ቀን 2010 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ የተጀመረው አመልካች (ነዲ ፕራይቬት ፋርም ኃ/የተ/የግ/ማህበር) በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ክስ በማቅረብ ነው።

    ◦ የአመልካች ይዞታ የነበረው 200 ሄክታር የእርሻ መሬት ለኢትዮጵያ ስኳር ኮርፖሬሽን ሥራ ማስፋፊያ (ለሕዝብ ጥቅም) በመወሰዱና ምትክ ቦታም ስላልተሰጠው ብር 32,023,116 ካሳ እንዲከፈለው ጠይቋል።

    ◦ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ተጠሪ (የሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ዞን ኢንቨስትመንት ጽ/ቤት) ካሳውን እንዲከፍል ሲወስን፣ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ደግሞ ይህን ውሳኔ በመሻር ተጠሪ የመክፈል ኃላፊነት የለበትም ብሏል።

    ◦ የሰበር አቤቱታው የቀረበው የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ውሳኔን በመቃወም ነው።

• ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡

    ◦ በክልል የተነሳ ክርክር በክልል ፍርድ ቤቶች ይታያል። አንድ ክርክር የተነሳው በክልል ውስጥ ከሆነ፣ ጉዳዩም ከክልል ጉዳይ ጋር የተያያዘ ከሆነ (ለምሳሌ የኢንቨስትመንት መሬት በክልል አካላት መሰጠቱ)፣ ጉዳዩ መታየት ያለበት በክልሉ ፍርድ ቤቶች የስልጣን እርከን መሰረት ነው።

    ◦ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች በክልል ውስጥ የተነሱ የፌዴራል ጉዳዮችን እንኳን በቀጥታ ክስ ተቀብለው የማየት የስረ ነገር ስልጣን የላቸውም። እነዚህ ጉዳዮች በክልል ፍርድ ቤቶች በውክልና ስልጣን ይታያሉ።

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ ሰበር ችሎቱ በዋናነት የመረመረው የስር የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ጉዳዩን ለማየት የስረ ነገር ስልጣን ነበራቸው ወይ የሚለውን ነጥብ ነው።

    ◦ የእርሻ መሬቱ የሚገኘው፣ የኪራይ ውሉ የተደረገው፣ እና የኢንቨስትመንት ምስክር ወረቀቱ የተሰጠው በኦሮሚያ ክልል ውስጥ ባሉ አካላት ነው።

    ◦ በኢ.ፌ.ዴ.ሪ. ሕገ መንግስት አንቀጽ 80 መሰረት የክልል ጉዳዮች በክልል ፍርድ ቤቶች ስልጣን ስር ይወድቃሉ።

    ◦ በመሆኑም ይህ ክርክር መታየት የነበረበት በኦሮሚያ ክልል ፍርድ ቤቶች ነው። የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ክሱን በቀጥታ ተቀብሎ መዳኘቱ፣ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎትም ስህተቱን ከማረም ይልቅ በዋናው ጉዳይ ላይ መወሰኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ፡

    1. የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የሰጡት ውሳኔዎች ተሽረዋል።

    2. የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይህን ክስ ተቀብሎ ለማየት የስረ ነገር ስልጣን የለውም ተብሏል።

    3. አመልካች ክሱን ስልጣን ባለው የኦሮሚያ ክልል ፍርድ ቤት ከማቅረብ ይህ ውሳኔ እንደማያግደው ተገልጿል።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151303

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 151303

• ቀን፡ ጥቅምት 28 ቀን 2011 ዓ.ም.

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ የገጠር መሬትን የሚመለከት ነው። አመልካች (ወ/ሮ ዳሜ ባልቻ) አከራካሪው መሬት ከባለቤቷ (4ኛ ተጠሪ) ጋር በጋራ የያዙትና የተጠሪዎች አባት በስጦታ የሰጣቸው መሆኑን ገልጸው፣ መሬቱ የውርስ ንብረት አይደለም እንዲባልላቸው ጠይቀዋል።

    ◦ ተጠሪዎች በበኩላቸው መሬቱ የአባታቸው የውርስ ንብረት ነው በማለት ተከራክረዋል።

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች (የወረዳ፣ የዞን ከፍተኛ እና የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት) መሬቱ የውርስ ንብረት በመሆኑ ለወራሾች እኩል እንዲከፋፈል ወስነዋል።

• ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡

    ◦ የይዞታ ማረጋገጫ የያዘ ሰው የመሬቱ ባለይዞታ እንደሆነ ህጋዊ ግምት ይወሰድለታል። ይህ ግምት በተቃራኒው ካልተረጋገጠ በስተቀር የይዞታ ማረጋገጫው ባለቤት እንደ ህጋዊ ባለይዞታ ይቆጠራል።

    ◦ ለወራሾች በውርስ ሊተላለፍ የሚችለው ሟች በህይወት እያለ በይዞታው ስር የነበረው ንብረት ብቻ ነው። ሟች በህይወት እያለ ይዞታውን ለሌላ ሰው ካስተላለፈ እና አዲሱ ባለይዞታ ህጋዊ የይዞታ ማረጋገጫ ካወጣ፣ መሬቱ የሟች የውርስ ንብረት አካል አይሆንም።

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ አመልካች እና ባለቤቷ በአከራካሪው መሬት ላይ የይዞታ ማረጋገጫ ሰርተፍኬት አውጥተው ሲጠቀሙበት ቆይተዋል።

    ◦ በኦሮሚያ ክልል የገጠር መሬት አዋጅ ቁ. 130/99 አንቀጽ 24(4) መሰረት፣ የመሬት ይዞታ ማረጋገጫ የያዘ ሰው የመሬቱ ባለይዞታ እንደሆነ ይገመታል።

    ◦ ተጠሪዎች ይህ የይዞታ ማረጋገጫ በህገ-ወጥ መንገድ የተገኘ መሆኑን አላስረዱም።

    ◦ የውርስ ማጣራቱ ሲካሄድ የአከራካሪው መሬት ይዞታ በሟች ስም አልነበረም፤ ይልቁንም በአመልካች እና በባለቤቷ ስም ነበር።

    ◦ ስለሆነም፣ የሟች ይዞታ ያልሆነውን መሬት የውርስ ንብረት ነው በማለት ለወራሾች እንዲከፋፈል መወሰኑ የውርስ ህግንና የክልሉን የመሬት አስተዳደር አዋጅ ያልተከተለ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ፡

    1. የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔዎች በሙሉ ተሽረዋል።

    2. አከራካሪው የገጠር መሬት የውርስ ንብረት አይደለም ተብሏል።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151314

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 151314

• ቀን፡ 21/1/2011 ዓ/ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ጉዳዩ የውርስ ንብረት ክርክርን ይመለከታል። አመልካች (አቶ ገላና ጡሪ) አባቱ እና ሌሎች ሁለት የቤተሰብ አባላት በህይወት እያሉ በኑዛዜ ያስተላለፉለትንና በፍርድ ቤት የጸደቀለትን ይዞታ፣ ተጠሪዎች (የአመልካች ወንድሞችና እህቶች) የውርስ ንብረት ነው በማለት እንዲከፋፈል መወሰኑ ስህተት ነው በማለት ለሰበር አቅርቧል።

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች (የምዕራብ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት) ይዞታው የአባት የውርስ ንብረት በመሆኑ ወራሾች እኩል እንዲካፈሉ ወስነዋል።

• ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡

    ◦ የኑዛዜ ህጋዊነት በፍርድ ቤት መጽደቁ፣ በኑዛዜው መብታቸው የተነካ ወገኖች ክርክራቸውን ለዳኝነት አካል ከማቅረብ አይከለክላቸውም። ይህ መርህ በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ/ቁ. 17058 አስገዳጅ የህግ ትርጉም ተሰጥቶበታል።

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ አመልካች አባቱ በህይወት እያለ ንብረቶቹን በኑዛዜ እንዳስተላለፈለቸው ያቀረበው መከራከሪያ በማስረጃ አልተረጋገጠም።

    ◦ በማስረጃ የተረጋገጠው የውርስ ንብረቶቹ በአባታቸው ስም የነበሩ ሲሆን፣ አመልካች ወደ ስሙ ያዞረው አባቱ ከሞተ በኋላ መሆኑ ነው።

    ◦ አመልካች፣ ኑዛዜው በፍርድ ቤት ስለጸደቀና ስላልተሻረ ሌሎች ወራሾች ሊጠይቁ አይችሉም በማለት ያቀረበው ክርክር የህግ መሰረት የለውም።

    ◦ ምክንያቱም ኑዛዜ በፍርድ ቤት መጽደቁ ብቻ መብታቸው ተነካ የሚሉ ሌሎች ወገኖች ክስ ከማቅረብ አያግዳቸውም።

    ◦ በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች ማስረጃዎችን አጣርተው በህጉ መሰረት የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አልተገኘም።

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ፡

    1. የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት፣ የይግባኝ ሰሚ ችሎት እና የምዕራብ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጡት ውሳኔዎች ጸንተዋል።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151319

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 151319

• ቀን፡ ሰኔ 25 ቀን 2010 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ጉዳዩ የተጀመረው ተጠሪ (አንበሳ ኢንሹራንስ አ.ማ) አመልካች (የኢትዮጵያ ባህር ትራንስፖርትና ሎጅስቲክስ አገልግሎት ድርጅት) የደንበኛውን ንብረት ከህንድ ወደ ጅቡቲ ሲያጓጉዝ አንድ ጥቅል ጋልቫናይዝድ ፓይፕ በማጉደሉ የዕቃውን ዋጋ ብር 18,097.52 እንዲከፍለው በመጠየቅ ነው።

    ◦ አመልካች በበኩሉ ኃላፊነት አለበት ከተባለ እንኳን ሊከፍል የሚገባው በጥቅል ብር 500 ብቻ እንደሆነ ተከራክሯል።

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች (የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ እና ከፍተኛ ፍርድ ቤት) አመልካች የጎደለውን ዕቃ ሙሉ ዋጋ እንዲከፍል ወስነዋል።

• ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡

    ◦ በአጓጓዥ የጠፋ ወይም የጎደለ ዕቃ ካሳን በተመለከተ፤

        ▪ አጓጓዡ የዕቃውን አይነትና ዋጋ የማያውቅ ከሆነ ኃላፊነቱ በባህር ህግ አንቀጽ 198(1) መሰረት በጥቅል ዋጋ (ብር 500) የተገደበ ይሆናል።

        ▪ አጓጓዡ የዕቃውን አይነትና ዋጋ የሚያውቅ ከሆነ በባህር ህግ አንቀጽ 198(3) መሰረት ዕቃው በሚራገፍበት ቦታ ያለውን ሙሉ ዋጋ የመክፈል ኃላፊነት አለበት።

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ በዚህ ጉዳይ አከራካሪ የሆነው ነጥብ የአመልካች ኃላፊነት በጥቅል ዋጋ ነው ወይስ በዕቃው ሙሉ ዋጋ የሚለው ነው።

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች በቀረበው የሰነድ ማስረጃ መሰረት አመልካች የዕቃውን ዓይነትና ዋጋ እንደሚያውቅ በፍሬ ነገር ደረጃ አረጋግጠዋል።

    ◦ የሰበር ሰሚ ችሎት የስር ፍርድ ቤቶች ያረጋገጡትን ፍሬ ነገር እንደገና የማጣራት ስልጣን ስለሌለው ይህንን ፍሬ ነገር ተቀብሎታል።

    ◦ አመልካች የዕቃውን ዓይነትና ዋጋ እንደሚያውቅ ከተረጋገጠ፣ ኃላፊነቱ በባህር ህግ 198(1) ሳይሆን በ198(3) ስር የሚወድቅ ይሆናል።

    ◦ ስለሆነም፣ የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች የዕቃውን ሙሉ ዋጋ እንዲከፍል የሰጡት ውሳኔ በህግ አግባብ የተሰጠ ነውና መሰረታዊ የህግ ስህተት አልተፈጸመበትም።

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ፡

    1. የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሳኔ ጸንቷል።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 151322

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 151322

• ቀን፡ ህዳር 24 ቀን 2011 ዓ.ም.

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ጉዳዩ የገጠር መሬት ኑዛዜን ይመለከታል። አመልካቾች (ህጻናት)፣ አያታቸው (ሟች ማሚት ተ/አረጋይ) ለተጠሪዎች (እንዲሁም ህጻናት) ያደረጉት ኑዛዜ እነሱን ከውርስ የሚነቅል በመሆኑ ሊሰረዝ ይገባል በማለት ክስ አቅርበዋል።

    ◦ ተጠሪዎች በበኩላቸው አመልካቾች የሟች የቤተሰብ አባል አለመሆናቸውንና ኑዛዜው ህጋዊ መሆኑን ተከራክረዋል።

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች የአመልካቾችን ክስ ውድቅ አድርገዋል።

• ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡

    ◦ በአማራ ክልል የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ (ቁ. 133/98) መሰረት፣ የገጠር መሬት በውርስ ሊያገኝ የሚችለው በግብርና ስራ የሚተዳደር ወይም ለመተዳደር የሚፈልግ የሟች ልጅ ወይም የቤተሰብ አባል ነው።

    ◦ የቤተሰብ አባል ያልሆነ ሰው በውርስ መብት ላይ "ከውርስ ተነቀልኩ" በማለት ክስ ሊያቀርብ አይችልም፤ ምክንያቱም ከመጀመሪያውኑ የመውረስ መብት የለውም።

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ የስር ፍርድ ቤት በቀረበው ማስረጃ መሰረት አመልካቾች የሟች አያታቸው "የቤተሰብ አባል" እንዳልሆኑና ከሞግዚታቸው ጋር እንደሚኖሩ በፍሬ ነገር ደረጃ አረጋግጧል።

    ◦ የሰበር ሰሚ ችሎት ይህን በማስረጃ የተረጋገጠ ፍሬ ነገር እንደገና የማጣራት ስልጣን የለውም።

    ◦ በክልሉ ህግ መሰረት የገጠር መሬት መውረስ የሚችለው የሟች የቤተሰብ አባል ብቻ ነው።

    ◦ አመልካቾች የቤተሰብ አባል ስላልሆኑ፣ ሟች ለሌላ ሰው ያደረጉት ኑዛዜ እነሱን "ከውርስ የሚነቅል" ነው ሊባል አይችልም።

    ◦ በዚህም ምክንያት የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አልተገኘም።

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ፡

    1. የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ጸንቷል

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150908

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150908

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ መስከረም 23 ቀን 2011 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ በገጠር መሬት የመጠቀም መብትን የሚመለከት ሲሆን፤ ክሱ የተጀመረው በቀርሳና ማሊማ ወረዳ ፍርድ ቤት ነው፡፡

    ◦ የአሁን ተጠሪዎች (የስር ከሳሾች) እናታቸው ወ/ሮ ወርቄ ቱሉ በሞት ሲለዩ የተዉትን ይዞታ ወንድማቸው እንዲለቅላቸው ክስ አቅርበዋል፡፡

    ◦ የአሁን አመልካች (አቶ ድሮ መገርሳ) በበኩላቸው፣ ሟች አክስታቸው እንደነበረችና እርሷን የሚጦር ሰው ስላጣች አከራካሪ የሆኑ ሁለት ይዞታዎችን በህይወት እያለች በስጦታ እንደሰጠችው በመግለጽ በጣልቃ ገብነት ተከራክረዋል፡፡

    ◦ የወረዳው ፍርድ ቤት የአመልካችን የጣልቃ ገብነት አቤቱታ ውድቅ ሲያደርግ፣ የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይዞታው ለረጅም ጊዜ በአመልካች እጅ ስለነበር የእርሱ ነው በማለት የወረዳውን ውሳኔ ሻሯል፡፡

    ◦ በመጨረሻም የኦሮሚያ ክልል ሰበር ሰሚ ችሎት የዞኑን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሳኔ በመሻር የወረዳውን ፍርድ ቤት ውሳኔ አጽንቷል፡፡ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው በዚህ ውሳኔ ላይ ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ በኦሮሚያ ክልል የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 130/99 አንቀጽ 6(1) እና 2(16) መሰረት የገጠር መሬት ይዞታን በስጦታ ማስተላለፍ የሚቻለው ለቤተሰብ አባል ብቻ ነው፡፡

    ◦ "የቤተሰብ አባል" ተብሎ የሚታሰበው ከባለይዞታው የተወለደ ልጅ ወይም ሌላ መተዳደሪያ ገቢ የሌለውና በቋሚነት ከባለይዞታው ጋር የሚኖር ሰው ነው፡፡

    ◦ ስለሆነም አንድ ሰው የገጠር መሬትን በስጦታ ለማግኘት የስጦታ ሰጪው ፈቃድ ብቻ በቂ አይደለም፤ ስጦታ ተቀባዩ የባለይዞታው "የቤተሰብ አባል" ሆኖ በባለይዞታው ገቢ የሚተዳደርና ሌላ መተዳደሪያ የሌለው መሆን እንዳለበት ችሎቱ አረጋግጧል፡፡

    ◦ አንድ ሰው የባለይዞታው የቤተሰብ አባል መሆኑ ካልተረጋገጠ፣ ይዞታውን ለረጅም ጊዜ ይዞ ቢጠቀምበትም እንኳ ባለይዞታ ሊያደርገው አይችልም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ አመልካች አክስቱን እንደጦረ ቢከራከርም የሟችን ገቢ እየተጋራ አብሮ ይኖር እንደነበር አላስረዳም፤ እንዲሁም በስር ፍርድ ቤት የሟች የቤተሰብ አባል ነኝ ብሎ አልተከራከረም፡፡

    ◦ ይዞታው በስጦታ እንደተሰጠው የሚያሳይ የስጦታ ውል አላቀረበም፤ መቼ እንደተሰጠውም አልገለጸም፡፡

    ◦ አመልካች የሟች የቤተሰብ አባል መሆኑ እስካልተረጋገጠ ድረስ ይዞታውን ለረጅም ጊዜ መጠቀሙ ብቻውን ባለይዞታ ሊያደርገው አይችልም፡፡

    ◦ ስለሆነም የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት አመልካች የሟች የቤተሰብ አባል ባለመሆኑ በስጦታ አገኘሁ ቢልም ሆነ ለረጅም ጊዜ ቢጠቀምበት ባለይዞታ አይሆንም በማለት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ 263287 ታህሳስ 09 ቀን 2010 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ ጸንቷል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150921

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150921

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ መስከረም 29 ቀን 2011 ዓ/ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ የውርስ ንብረት ክርክርን የሚመለከት ነው፡፡ ክርክሩ የተነሳው በአዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ ወረዳ 08 በሚገኝ የቤት ቁጥር 127 በሆነ የመንግስት ንግድ ቤት ላይ ነው፡፡

    ◦ የአሁን አመልካች፣ እናታቸው ወ/ሮ አበበች ደፋሩ ሲሞቱ የተዉት የውርስ ሀብት እንዲጣራ ክስ መስርተዋል፡፡

    ◦ በውርስ አጣሪ ሪፖርት ላይ ለክርክሩ መነሻ የሆነው የንግድ ቤት የተከራይነት ግማሽ ድርሻ የውርስ ሀብት ተደርጎ ተካቷል፡፡ የአሁን ተጠሪዎች ይህንን በመቃወም ጣልቃ ገብተው ተከራክረዋል፡፡

    ◦ הስር ፍርድ ቤት የውርስ አጣሪ ሪፖርቱን ሲያጸድቅ፣ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኙን ተቀብሎ፣ የመንግስት ቤት የመከራየት መብት የውርስ ሀብት ሊሆን አይችልም በማለት የስር ፍርድ ቤት ውሳኔን ሽሯል፡፡

    ◦ הይግባኙ ለፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ቀርቦ ቢዘጋም፣ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው የከፍተኛ ፍርድ ቤቱን ውሳኔ ለመሻር ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ የመንግስት የንግድ ቤት የውርስ ንብረት አካል ሊሆን አይችልም፡፡

    ◦ የመንግስት ቤቶች አስተዳደር መመሪያ ቁጥር 4/2004 እንደሚያስቀምጠው፣ የንግድ ቤቱ ህጋዊ ተከራይ ሲሞት የመጠቀም መብቱ በቅድሚያ ለባል ወይም ለሚስት ይተላለፋል፡፡

    ◦ አንድ ተከራይ ከመንግስት የተከራየውን ቤት በህገ-ወጥ መንገድ ሸንሽኖ ካከራየ የኪራይ ውሉ ይቋረጣል፡፡ ውሉ አንዴ ከተቋረጠ በኋላ በቤቱ ላይ የነበረው የመጠቀም መብት በውርስ ሊተላለፍ አይችልም፡፡

    ◦ በመመሪያ ቁጥር 4/2004 አንቀጽ 19/1/ መሰረት፣ መመሪያው ከመውጣቱ በፊት በፍርድ ቤት የተያዙ ጉዳዮች ላይ መመሪያው ለጊዜው ተፈጻሚ አይሆንም፡፡ ነገር ግን፣ ለእግዱ መነሻ የነበረው ጉዳይ ውሳኔ ካገኘ በኋላ መመሪያው ተፈጻሚነት ይኖረዋል፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ ለክርክሩ መነሻ የሆነው ቤት የመንግስት ቤት በመሆኑ የውርስ ሀብት አካል ሊሆን አይችልም፡፡

    ◦ የአመልካች እናት ቢሞቱም እንኳ አባታቸው በህይወት ስላሉ፣ የመጠቀም መብቱ እንደ መመሪያው ቅድሚያ የሚሰጠው ለአባት ነው፤ ስለዚህ ለልጅ (ለአመልካች) ሊተላለፍ የሚችልበት ህጋዊ አግባብ የለም፡፡

    ◦ ከዚህም በተጨማሪ የአመልካች አባት ቤቱን ሸንሽነው በማከራየታቸው የኪራይ ውላቸው በመመሪያ ቁጥር 4/2004 መሰረት ተቋርጧል፡፡ በመሆኑም፣ የኪራይ ውሉ ስለተቋረጠ የሚተላለፍ ምንም ዓይነት መብት የለም፡፡

    ◦ የፍርድ ቤት እግድ የነበረ ቢሆንም፣ እግዱ የተሰጠበት ጉዳይ ውሳኔ ስላገኘ መመሪያ ቁጥር 4/2004 ተፈጻሚ ይሆናል፡፡

    ◦ ስለሆነም የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሳኔ እና የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰጠው ትዕዛዝ ጸንቷል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150930

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150930

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ ጥቅምት 27 ቀን 2010 ዓ/ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ የተጀመረው በዋድላ ወረዳ ፍርድ ቤት ነው፡፡ አመልካች፣ ተጠሪ እርሱ የተከለውን የአፕል ተክል ካሳ ከቻይና መንገድ ስራ ድርጅት ስለተቀበለ ገንዘቡን እንዲመልስለት ክስ አቅርቧል፡፡

    ◦ ተጠሪ በበኩሉ፣ ጉዳዩ ቀደም ሲል በእርቅ ስምምነት ያለቀ ነው በማለት የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አቅርቧል፡፡

    ◦ የወረዳው ፍርድ ቤት ጉዳዩ በእርግጥም በእርቅ ስምምነት ያለቀ መሆኑን በማረጋገጥ ክሱን ውድቅ አድርጓል፡፡

    ◦ ይህ ውሳኔ በሰሜን ወሎ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና በክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ጸንቷል፡፡ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው ይህንን በመቃወም ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ የሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ መንግስት አንቀጽ 80(3-ሀ) እና በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 10 መሰረት መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተትን በማረም ላይ የተገደበ ነው፡፡

    ◦ በፊት በእርቅ ስምምነት ያለቀው ጉዳይ እና አዲሱ ክስ አንድ አይነት ስለመሆናቸው የሚነሳው ክርክር የፍሬ ነገር ክርክር ነው፡፡

    ◦ የፍሬ ነገር ጉዳዮችን መርምሮ የመወሰን ስልጣን ያላቸው የስር ፍርድ ቤቶች ናቸው፡፡ ሰበር ሰሚ ችሎት የስር ፍርድ ቤቶች ያረጋገጡትን ፍሬ ነገር እንደገና አይመረምርም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ አመልካች አሁን ያቀረበው ክስ እና ቀደም ሲል በእርቅ የተዘጋው ጉዳይ አንድ አይነት መሆን አለመሆኑ የፍሬ ነገር ጉዳይ ነው፡፡

    ◦ הስር ፍርድ ቤቶች ይህን የፍሬ ነገር ጉዳይ መዝገብ አስቀርበው በማጣራትና ማስረጃ መዝነው ውሳኔ ሰጥተውበታል፡፡

    ◦ הስር ፍርድ ቤቶች በፍሬ ነገር ላይ የሰጡት ውሳኔ በሰበር ሰሚ ችሎት ሊታረም የሚችል መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አልተገኘም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር አጣሪ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ጸንቷል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150937

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150937

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ ሚያዝያ 29 ቀን 2011 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ጉዳዩ የወንጀል ህግ አንቀጽ 539/1 (የሰው መግደል) መተላለፍን የሚመለከት ነው፡፡

    ◦ አመልካቾች ከሌሎች ተከሳሾች ጋር በመሆን ሟች አቶ አብዲ አህመድ ጣሂርን አስበውና ተደራጅተው በአሰቃቂ ሁኔታ ገድለዋል በሚል ክስ ቀርቦባቸዋል፡፡ የግድያው ምክንያት ከመሬት ጋር የተያያዘ ግጭት እንደሆነ በክሱ ተገልጿል፡፡

    ◦ የስር ከፍተኛ ፍርድ ቤት አመልካቾችን ጥፋተኛ በማለት እንደየወንጀል ተሳትፏቸው ከሞት ቅጣት እስከ 25 ዓመት ጽኑ እስራት የሚደርስ ቅጣት አስተላልፏል፡፡

    ◦ הክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የጥፋተኝነት ውሳኔውን ቢያጸናም ቅጣቱን አሻሽሏል፡፡ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎትም ይህንን ውሳኔ አጽንቷል፡፡ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው ይህን ውሳኔ በመቃወም ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ በወንጀል ጉዳይ የማስረዳት ሸክም (Burden of proof) ያለው ዓቃቤ ህግ ላይ ነው፡፡ ዓቃቤ ህግ አንድ ተከሳሽ ወንጀሉን መፈጸሙን በበቂና አሳማኝ፣ ወጥነት ባለውና ተደጋጋፊ በሆነ ማስረጃ የማስረዳት ግዴታ አለበት፡፡

    ◦ ተከሳሽ በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 35 መሰረት የሚሰጠው የእምነት ቃል ተቀባይነት ያለው ማስረጃ ቢሆንም፣ ብቻውን ጥፋተኛ ለማሰኘት የሚያስችል የመጨረሻ ማስረጃ አይደለም፡፡ ቃሉ በነጻ ፈቃድ የተሰጠ መሆኑና ከሌሎች ማስረጃዎች ጋር የሚጣጣም መሆኑ መረጋገጥ አለበት፡፡

    ◦ የአንድ ተከሳሽ የእምነት ቃል በሌላ ተከሳሽ ላይ እንደ ማስረጃ ሆኖ ሊወሰድ አይችልም፡፡ እንዲህ ያለው ቃል ቢበዛ ለምርመራ ፍንጭ ሊሰጥ ይችላል፡፡

    ◦ ፍርድ ቤት ተከሳሽን ጥፋተኛ ብሎ ከመወሰኑ በፊት የቀረቡትን ማስረጃዎች በጥንቃቄ መመርመርና መመዘን አለበት፡፡ በቂና አሳማኝ ማስረጃ ሳይቀርብ ተከሳሽን ጥፋተኛ ማለት መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ ዓቃቤ ህግ አመልካቾች ወንጀሉን ስለመፈጸማቸው የማስረዳት ሸክሙን በአግባቡ አልተወጣም፡፡

    ◦ በማስረጃነት የቀረበው የእምነት ቃል (በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 35) በክሱ ላይ ከተገለጸው የወንጀል አፈጻጸም፣ ጊዜና ቦታ ጋር የሚቃረንና ወጥነት የሌለው ነው፡፡

    ◦ የአንድ ተከሳሽ የእምነት ቃል በሌሎች ላይ እንደ ማስረጃ የቀረበ ቢሆንም፣ ይህ በህግ ተቀባይነት የለውም፡፡

    ◦ የቀረቡት ሌሎች ማስረጃዎች (የስሚ ስሚ ምስክርነትና የአካባቢ ማስረጃዎች) በራሳቸው ደምዳሚ ማስረጃ ሊሆኑ አይችሉም፡፡

    ◦ በአጠቃላይ፣ አመልካቾችን ጥፋተኛ ለማሰኘት የሚያስችል በቂ፣ አሳማኝና ወጥነት ያለው ማስረጃ ስላልቀረበ የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት የጥፋተኝነት እና የቅጣት ውሳኔ ተሽሯል፡፡

    ◦ ዓቃቤ ህግ ክሱን ስላላስረዳ አመልካቾች ከቀረበባቸው ክስ በነጻ እንዲሰናበቱ ተወስኗል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150954

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150954

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ ሰኔ 29 ቀን 2010 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ጉዳዩ የጠበቆች የዲሲፕሊን ሥነ-ምግባር ጥሰትን የሚመለከት ነው፡፡

    ◦ በአመልካች (ጠበቃ) ላይ በሙያ ሥነ-ምግባር ግድፈት ክስ ቀርቦበት፣ የዲሲፕሊን ጉባኤው የ8 ወራት የዕገዳ ቅጣት እንዲጣልበት ለበላይ ሀላፊ የውሳኔ ሀሳብ አቅርቦ ጸድቋል፡፡

    ◦ አመልካች ይግባኝ ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ቢያቀርብም ተቀባይነት አላገኘም፡፡

    ◦ የሰበር አቤቱታው የቀረበው፣ የዲሲፕሊን ጉባኤው በአዋጅ ቁጥር 199/92 አንቀጽ 24(8) የተቀመጠውን የ6 ወር (ወይም ቢራዘም የ9 ወር) የጊዜ ገደብ አልፎ ውሳኔ መስጠቱ የህግ ስህተት ነው በሚል ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ በአዋጅ ቁጥር 199/1992 አንቀጽ 24(8) ላይ የተቀመጠው የጊዜ ገደብ (6 ወር እና ተጨማሪ 3 ወር)፣ የዲሲፕሊን ጉባኤው የውሳኔ ሀሳብ ማቅረብ የሚችልበትን ስልጣን የሚገድብ አስገዳጅ ድንጋጌ (Regulatory Provision) ነው፡፡

    ◦ ይህ የጊዜ ገደብ እንደ ክስ ማቅረቢያ የይርጋ ጊዜ ባይቆጠርም፣ ሥነ-ሥርዓታዊ የጊዜ ገደብ በመሆኑ ካለፈ በኋላ የሚከናወን ነገር ህጋዊ ውጤት አይኖረውም፡፡

    ◦ የጊዜ ገደቡ የተቀመጠው የአስተዳደር አካሉ ስልጣኑን ያለአግባብ እንዳይጠቀም ለመቆጣጠር እና ክስ የቀረበበት ጠበቃ ጉዳዩ በፍጥነት እልባት እንዲያገኝ ለማድረግ ነው፡፡

    ◦ ስለሆነም፣ የዲሲፕሊን ጉባኤው በህጉ በተቀመጠው የጊዜ ገደብ ውስጥ የውሳኔ ሀሳብ ካላቀረበ፣ ከዚያ በኋላ የሚያቀርበው የውሳኔ ሀሳብ ተፈጻሚነት አይኖረውም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ የዲሲፕሊን ጉባኤው በአመልካች ላይ የቀረበውን ክስ መርምሮ የውሳኔ ሀሳብ ያቀረበው ክሱ ከቀረበ ከ15 ወራት በኋላ ነው፡፡

    ◦ ይህም በአዋጅ ቁጥር 199/92 አንቀጽ 24(8) ከተቀመጠው አስገዳጅ የጊዜ ገደብ ( ቢበዛ 9 ወር) ውጪ ነው፡፡

    ◦ ጉባኤው በህግ ከተሰጠው የጊዜ ገደብ ውጪ የውሳኔ ሀሳብ ማቅረብ ስለማይችል፣ በዚህ ህገ-ወጥ የውሳኔ ሀሳብ ላይ ተመስርቶ በአመልካች ላይ የተላለፈው የቅጣት ውሳኔ ህግን የጣሰ ነው፡፡

    ◦ ስለሆነም የስር ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ በአመልካች ላይ የተላለፈው የአስተዳደራዊ ውሳኔ ተሽሯል፡፡

    ◦ አመልካች ለ8 ወራት ከጥብቅና ስራው እንዲታገድ የተሰጠው ውሳኔ ተሽሯል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150966

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150966

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ ሐምሌ 20 ቀን 2010 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ጉዳዩ የአፈጻጸም ክርክርን ይመለከታል፡፡ በዋናው ጉዳይ የስራ ክርክር ሲሆን፣ ፍርድ ቤቱ ለአመልካች የተለያዩ ክፍያዎች እንዲከፈሉት ወስኖ ነበር፡፡

    ◦ የጋምቤላ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ፍርዱን ሲያስፈጽም፣ በዋናው ፍርድ ያልተወሰኑ ክፍያዎችን ጨምሮ ብር 666,630 እንዲከፈል ወስኗል፡፡

    ◦ ተጠሪ በዚህ የአፈጻጸም ውሳኔ ላይ ለክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት አቤቱታ አቅርቧል፡፡ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት፣ "የስራ ውሉ የተቋረጠው በህጋዊ መንገድ ነው" በማለት የዋናውን ፍርድ ይዘት በመመርመርና በመሻር፣ ለአመልካች ብር 44,333 ብቻ እንዲከፈል ወስኗል፡፡

    ◦ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት በአፈጻጸም መዝገብ የዋናውን ጉዳይ ፍሬ ነገር መርምሮ መወሰኑ የህግ ስህተት ነው በሚል ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ አንድ ፍርድ ሊፈጸም የሚገባው እንደ ፍርዱ ነው ( በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 378 መሰረት)፡፡ የአፈጻጸም ችሎት በዋናው ፍርድ ያልተወሰነን ነገር ሊወስን ወይም የተወሰነውን ሊሽር አይችልም፡፡

    ◦ በዋናው ፍርድ ላይ ቅሬታ ያለው ወገን መብቱን ማስከበር ያለበት በይግባኝ ወይም በሰበር አቤቱታ እንጂ በአፈጻጸም ክርክር አይደለም፡፡

    ◦ የአፈጻጸም ችሎት ስልጣን ፍርዱን ማስፈጸም እንጂ የዋናውን ጉዳይ ፍሬ ነገር እንደገና መርምሮ አዲስ ውሳኔ መስጠት አይደለም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት በአፈጻጸም መዝገብ የዋናውን ጉዳይ ፍሬ ነገር ማለትም "ስንብቱ ህጋዊ ነው ወይስ አይደለም?" የሚለውን ጭብጥ እንደገና መርምሮ ውሳኔ ሰጥቷል፡፡

    ◦ ይህ ድርጊት የአፈጻጸም ችሎትን ስልጣን ያለፈና የዋናውን ፍርድ ይዘት የሚለውጥ በመሆኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው፡፡

    ◦ የአፈጻጸም ችሎት ማድረግ የነበረበት በዋናው ፍርድ የተወሰኑትን ክፍያዎች መሰረት በማድረግ ትክክለኛውን የገንዘብ መጠን ማስላትና እንዲፈጸም ማድረግ ነበር፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የጋምቤላ ክልል ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው የአፈጻጸም ውሳኔ ተሽሯል፡፡

    ◦ ጉዳዩ፣ በዋናው ፍርድ በተሰጠው ውሳኔ መሰረት ትክክለኛውን የክፍያ መጠን አስልቶ እንዲወስን ለጋምቤላ ክልል ሰበር ሰሚ ችሎት ተመልሶለታል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150976

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150976

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ መስከረም 21 ቀን 2011 ዓ/ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ ከጋብቻ ፍቺ በኋላ የጋራ ንብረት ክፍፍልን የሚመለከት ነው፡፡

    ◦ አመልካች (ሚስት) በትዳር ውስጥ የተፈሩ ናቸው ያላቸውን በርካታ ንብረቶች ዘርዝራ ድርሻዋ እንዲሰጣት ክስ አቅርባለች፡፡

    ◦ הስር ፍርድ ቤቶች አንዳንድ ንብረቶችን የጋራ ናቸው ብለው ሲወስኑ፣ ለዚህ የሰበር ክርክር መነሻ የሆኑትን አንድ የግሮሰሪ ንግድ ቤት እና ከባንክ ወጥቷል የተባለን ገንዘብ ግን የአመልካች ድርሻ አይደለም ብለው ወስነዋል፡፡

    ◦ የግሮሰሪው ቤት ለተጠሪ (ባል) በስጦታ የተሰጠ የግል ንብረቱ ነው ተብሏል፤ ከባንክ የወጣው ገንዘብ ደግሞ ለጋራ ጥቅም ውሏል ተብሏል፡፡

    ◦ የሰበር አቤቱታው የቀረበው በእነዚህ ሁለት ነጥቦች ላይ ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ በትዳር ውስጥ በስጦታ የተገኘ ንብረት የግል ንብረት እንዲሆን፣ በስጦታ ውሉ ላይ "ለግል" ተብሎ በግልጽ መሰጠት አለበት፡፡ ይህ በግልጽ ካልተቀመጠ ውጤቱ ሊለወጥ ይችላል፡፡

    ◦ የአንድ ባለትዳር የግል ንብረት ላይ በትዳር ዘመን የማሻሻያ ስራዎች ከተሰሩ፣ የማሻሻያ ስራዎቹ አይነትና ያስከተሉት ለውጥ ታይቶ የሌላኛውን ተጋቢ መብት ሊወስን ይችላል፡፡

    ◦ ፍርድ ቤቶች ፍርድ ከመስጠታቸው በፊት የተከራካሪ ወገኖችን ጭብጦች በአግባቡ የማጣራት ግዴታ አለባቸው፡፡ ሳይጣራ የሚሰጥ ውሳኔ ተቀባይነት የለውም (በሰ/መ/ቁ 37105 የተሰጠ ትርጉም)፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች የግሮሰሪ ቤቱ ለተጠሪ በስጦታ የተሰጠው "ለግሉ" ተብሎ ስለመሆኑ የስጦታ ውሉን መርምረው አላረጋገጡም፡፡

    ◦ እንዲሁም፣ ቤቱ የግል ንብረት ቢሆን እንኳ በትዳር ውስጥ የማሻሻያ ስራ ተሰርቶበት እንደሆነና የዚያ ውጤት ምን ሊሆን እንደሚገባ አላጣሩም፡፡

    ◦ ከባንክ ወጣ ስለተባለው ገንዘብም፣ ገንዘቡ መቼ እንደወጣ እና በትክክል ለጋራ ትዳር ጥቅም ስለመዋሉ ሳያጣሩ ነው ውሳኔ የሰጡት፡፡

    ◦ እነዚህን ቁልፍ ፍሬ ነገሮች ሳያጣሩ ውሳኔ መስጠታቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች በግሮሰሪው ቤት እና ከባንክ በወጣው ገንዘብ ላይ የሰጡት የውሳኔ ክፍል ተሽሯል፡፡

    ◦ ጉዳዩ፣ በፍርድ ሀተታው ላይ የተመለከቱት ነጥቦች (የስጦታው ውል ይዘት፣ የማሻሻያ ስራ መኖር አለመኖር፣ ገንዘቡ የወጣበት ጊዜና አላማ) እንዲጣሩ ለስር ፍርድ ቤት ተመልሶለታል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150994

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150994

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ ሰኔ 29 ቀን 2010 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ የገጠር እርሻ መሬት ውርስ ይገባኛል ጥያቄን የሚመለከት ነው፡፡

    ◦ አመልካች፣ በልጅነቷ ወላጆቿ ሲሞቱ በህጋዊ ሞግዚት ያልተያዘላትን የውርስ መሬት ተጠሪ ይዞ እየተጠቀመበት በመሆኑ እንዲለቅላት ክስ አቅርባለች፡፡

    ◦ ተጠሪ በበኩሉ፣ መሬቱን ከአመልካች ሞግዚት ጋር በመሬት ለውጥ እንደተቀበለና ከ10 ዓመት በላይ ይዞት ስለቆየ ክሱ በይርጋ ይታገዳል በማለት ተከራክሯል፡፡

    ◦ הክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የአመልካችን ክስ በይርጋ አግዶታል፡፡ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው ይህንን በመቃወም ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ ከውርስ ሀብት ጋር በተያያዘ፣ አካለ መጠን ላልደረሰ ወራሽ የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው ግለሰቡ አካለ መጠን ከደረሰበት ወይም መብቱን በህግ መጠቀም ከሚችልበት ጊዜ ጀምሮ ነው (በሰ/መ/ቁ 57114 የተሰጠ አስገዳጅ ትርጉም)፡፡

    ◦ አንድ ሰው አካለ መጠን እስኪደርስ ድረስ የህግ ተግባራትን መፈጸም ስለማይችል (በፍ/ብ/ህ/ቁ 199(3))፣ የይርጋ ጊዜ በእርሱ ላይ መቆጠር አይጀምርም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ ተጠሪ መሬቱን ሲይዝ አመልካች የ3 ዓመት ህጻን የነበረች ሲሆን ህጋዊ ሞግዚት እንደነበራትም አልተረጋገጠም፡፡

    ◦ አመልካች 18 ዓመት የሞላትና ክሱን ያቀረበችው በ2005 ዓ.ም ነው፡፡

    ◦ ስለሆነም የይርጋ ጊዜው መቆጠር የነበረበት ተጠሪ መሬቱን ከያዘበት ከ1990 ዓ.ም ጀምሮ ሳይሆን፣ አመልካች አካለ መጠን ከደረሰችበት ከ2005 ዓ.ም ጀምሮ ነው፡፡

    ◦ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የይርጋ ጊዜውን ያሰላበት መንገድ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ተሽሯል፡፡

    ◦ የአመልካች ክስ በይርጋ ቀሪ እንዳልሆነ ተወስኗል፡፡

    ◦ ጉዳዩ በዋናው ፍሬ ነገር ላይ ተገቢው ውሳኔ እንዲሰጥበት ለክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ተመልሶለታል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 150999

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 150999

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ ሰኔ 26 ቀን 2010 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ የቤት ሽያጭ ውል ይፍረስልኝ ጥያቄን የሚመለከት ነው፡፡ የአሁን ተጠሪ (የስር ከሳሽ) በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ምክንያት ከኢትዮጵያ እንዲወጡ ከተደረጉ ኤርትራውያን አንዱ ናቸው፡፡

    ◦ ተጠሪ፣ የግል ንብረቱ የሆነን ቤት፣ 1ኛ ተከሳሽ (በዚህ ችሎት የክርክሩ ተካፋይ ያልሆነች) በሌላት የውክልና ስልጣን በ1/10/1992 ዓ.ም ለአሁኑ አመልካች እንደሸጠችበት በመግለጽ የሽያጭ ውሉ እንዲፈርስ፣ ካርታው እንዲሰረዝና ቤቱ እንዲመለስለት ክስ አቅርቧል፡፡

    ◦ የአሁን አመልካችና ሌሎች ተከሳሾች ክሱ በ10 ዓመት የይርጋ ጊዜ ይታገዳል በማለት የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አቅርበዋል፡፡

    ◦ הፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የይርጋ መቃወሚያውን ተቀብሎ ክሱን ውድቅ ሲያደርግ፣ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ደግሞ የይርጋ ጊዜው መቆጠር ያለበት የሚኒስትሮች ምክር ቤት ኤርትራውያን ንብረታቸውን እንዲያገኙ የፈቀደበትን መመሪያ ካወጣበት ከግንቦት 7 ቀን 2001 ዓ.ም ጀምሮ ነው በሚል የስር ፍርድ ቤቱን ውሳኔ ሽሮታል፡፡

    ◦ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው የጠቅላይ ፍርድ ቤቱን ውሳኔ በመቃወም ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ በፍትሐ ብሔር ህግ ቁጥር 1845 መሰረት የውል መፍረስ ጥያቄ በ10 ዓመት ይርጋ ይታገዳል፡፡

    ◦ ነገር ግን፣ የዚህ የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው መብቱን ለመጠየቅ ተገቢ ከሆነበት ወይም መብቱ ከተሰራበት ቀን ጀምሮ ነው (ፍ/ብ/ህ/ቁ 1846)፡፡

    ◦ በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ምክንያት ከሀገር የወጡ ኤርትራውያን የንብረት መብታቸውን በህግ መጠየቅ የሚችሉት የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. የሚኒስትሮች ምክር ቤት ንብረታቸውን ማግኘትና ማልማት እንዲችሉ መመሪያ ካወጣበት ከግንቦት 7 ቀን 2001 ዓ.ም ጀምሮ ነው፡፡

    ◦ ስለሆነም፣ ለእነዚህ ግለሰቦች ከንብረት ጋር ለተያያዙ ጥያቄዎች የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው መብታቸውን ለመጠየቅ በህግ ከቻሉበት ከግንቦት 7 ቀን 2001 ዓ.ም ጀምሮ ነው፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ የአሁን ተጠሪ በጦርነቱ ምክንያት ከኢትዮጵያ እንዲወጣ የተደረገ በመሆኑ የንብረት መብቱን መጠየቅ የሚችለው መንግስት በህግ ከፈቀደለት ጊዜ ጀምሮ ነው፡፡

    ◦ መንግስት ይህን የፈቀደው በሚኒስትሮች ምክር ቤት በኩል ግንቦት 7 ቀን 2001 ዓ.ም ባወጣው መመሪያ ነው፡፡

    ◦ ስለዚህ የ10 ዓመት የይርጋ ጊዜ መቆጠር ያለበት ከዚሁ ቀን ጀምሮ ነው፡፡

    ◦ ተጠሪ ክስ ያቀረበው በሰኔ ወር 2006 ዓ.ም ሲሆን፣ ይርጋው መቆጠር ከጀመረበት ከ2001 ዓ.ም አንጻር ሲታይ 10 ዓመት አልሞላም፡፡

    ◦ በመሆኑም የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ክሱ በይርጋ አይታገድም በማለት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመ.ቁ. 140090 ህዳር 4 ቀን 2010 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ ጸንቷል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 151000

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 151000

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ መስከረም 22 ቀን 2011 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ የገጠር መሬት ይዞታን የተመለከተ የአላባ (ጥቅም) ክፍያ ጥያቄ ነው፡፡

    ◦ ጉዳዩ ከዚህ ቀደም በዚሁ ችሎት (በሰ/መ/ቁ 120087) ታይቶ፣ የክልሉ ሰበር ችሎት በፍሬ ነገር ላይ ውሳኔ እንዲሰጥ መመሪያ ተሰጥቶት ተመልሶ ነበር፡፡

    ◦ የክልሉ ሰበር ችሎት መዝገቡን አንቀሳቅሶ አመልካቾች በሌሉበት ቀደም ሲል በቀረበው ክርክር ላይ ተመስርቶ ውሳኔ ሰጥቷል፡፡

    ◦ አመልካቾች "በሌለንበት የተሰጠው ውሳኔ ይነሳልን" ብለው ያቀረቡት አቤቱታ በክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ውድቅ ተደርጓል፡፡

    ◦ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው፣ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት መዝገቡ ከተመለሰለት በኋላ መጥሪያ ሳይልክ በሌሉበት ውሳኔ መስጠቱና ይህንንም ለማረም የቀረበውን አቤቱታ ውድቅ ማድረጉ ሥነ-ሥርዓታዊ ስህተት ነው በሚል ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ በሌለበት የተሰጠ ውሳኔ እንዲነሳ የሚቀርብ አቤቱታን የሚመለከተው የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 78 ተፈጻሚነት የሚኖረው በክርክሩ ተካፋይ እንዲሆን ላልተደረገ ወይም ክርክሩ መኖሩን ላላወቀ ወገን ነው፡፡

    ◦ አንድ ወገን በክርክሩ ውስጥ ተሳታፊ ሆኖና የፍሬ ነገር ክርክሩን አቅርቦ እያለ፣ መዝገቡ ከተመለሰ በኋላ መንቀሳቀሱን ባለማወቁ ብቻ ጉዳዩ "በሌለበት እንደታየ" ተቆጥሮ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 78 መሰረት ሊስተናገድ አይችልም፡፡

    ◦ ነገር ግን፣ ተከራካሪው መዝገቡ መንቀሳቀሱን አለማወቁ ወደ ቀጣይ የክርክር ሂደት (ለምሳሌ ለሰበር) ለማቅረብ የሚያስችለውን የጊዜ ገደብ ሊያሳልፍበት ስለሚችል ጉዳት ያደርስበታል፡፡

    ◦ እንዲህ ያለ ጉዳት የደረሰበት ወገን መፍትሔ ሊያገኝ የሚችለው በማስፈቀጃ አቤቱታ ነው፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ አመልካቾች በክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የአቤቱታ አቅራቢዎች ስለነበሩና የፍሬ ነገር ክርክራቸውንም ስላቀረቡ እንደ ክርክሩ ተካፋይ ይቆጠራሉ፡፡

    ◦ ስለሆነም፣ ጉዳዩ በሌሉበት ታይቷል በሚል በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 78 መሰረት ያቀረቡት አቤቱታ ተቀባይነት የለውም፡፡

    ◦ የክልሉ ሰበር ችሎት ይህንን አቤቱታ ውድቅ ማድረጉ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም፡፡

    ◦ ይሁንና አመልካቾች በዋናው ውሳኔ ላይ ያላቸውን ቅሬታ በማስፈቀጃ የማቅረብ መብታቸው የተጠበቀ ነው፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ/ቁ 185098 በቀን 02/04/2010 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ ጸንቷል፡፡

    ◦ ይህ ውሳኔ አመልካቾች በዋናው ውሳኔ ላይ የሚያቀርቡትን አቤቱታ እንደማያግድ ተገልጿል፡፡

የሰበር መዝገብ ቁጥር 151012

• የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 151012

• ውሳኔ የተሰጠበት ቀን፡ መስከረም 24 ቀን 2011 ዓ.ም

• የጉዳዩ ማጠቃለያ፡

    ◦ ክርክሩ የቤት ባለቤትነትን የሚመለከት ሲሆን፣ መነሻው የአሁን አመልካች በኑዛዜ አግኝቻለሁ ስትል፤ የአሁን ተጠሪ ደግሞ በስጦታ አግኝቻለሁ በሚል ያቀረቡት ተቃራኒ ይገባኛል ጥያቄ ነው፡፡

    ◦ አመልካች፣ ተጠሪ ያቀረበው የስጦታ ውል ተደረገ የተባለው ግንቦት 20 ቀን 2000 ዓ.ም በበዓል ቀን በመሆኑና የምዝገባ ቁጥሩም የሌላ ሰው በመሆኑ ሀሰተኛ ነው በማለት ተከራክራለች፡፡

    ◦ የስር ፍርድ ቤቶች በተለያዩ ደረጃዎች የተለያየ ውሳኔ ከሰጡ በኋላ፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎትና ሰበር ሰሚ ችሎት "ውል በበዓል ቀን አይደረግም የሚል ህግ የለም" እንዲሁም ሟች ቤቱን በህይወት እያለች በስጦታ ካስተላለፈች በኋላ በሌላት ንብረት ላይ ኑዛዜ ማድረግ አትችልም በሚል ለተጠሪ ወስነዋል፡፡

    ◦ የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው የስጦታ ውሉ ሀሰተኛ መሆኑ ሳይጣራ ውሳኔ ተሰጥቷል በሚል ነው፡፡

• ቁልፍ የህግ ትርጓሜ (ህግ የተተረጎመበት መንገድ)፡

    ◦ ውል በበዓል ቀን አይደረግም የሚል የህግ ክልከላ የለም፡፡ ስለሆነም አንድ ውል በበዓል ቀን ተደረገ በሚል ብቻ ህጋዊ ውጤቱን አያጣም፡፡

    ◦ አንድ ሰው በህይወት እያለ ንብረቱን በህጋዊ መንገድ (ለምሳሌ በስጦታ) ለሌላ ሰው ካስተላለፈ፣ ከዚያ በኋላ በዚሁ ንብረት ላይ ኑዛዜ ማድረግ አይችልም፡፡ ምክንያቱም ንብረቱ የራሱ አይደለም፡፡

    ◦ ህጋዊ ንብረት ባልሆነ ነገር ላይ የተደረገ ኑዛዜ በፍርድ ቤት ቢጸድቅም እንኳ ህጋዊ ዋጋ የለውም (በሰ/መ/ቁ 32817 የተሰጠ አስገዳጅ ትርጉም)፡፡

• የሰበር ችሎቱ ምክንያት፡

    ◦ የስጦታ ውሉ በበዓል ቀን መደረጉ ውሉን አያፈርሰውም፡፡

    ◦ ሟች በህይወት እያለች አከራካሪውን ቤት ለአሁን ተጠሪ በስጦታ አስተላልፋ በስሙ እንዲዞር አድርጋለች፡፡

    ◦ የስጦታ ውሉ ጸንቶ እያለ ሟች የሌላትን ንብረት ለአሁን አመልካች በኑዛዜ ማስተላለፍ ስለማትችል፣ አመልካች ያቀረበችው የኑዛዜ ሰነድ ህጋዊ ውጤት የለውም፡፡

    ◦ በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም፡፡

• የሰበር ችሎቱ ውሳኔ (ፍርድ)፡

    ◦ የደ/ብ/ብ/ህ/ብ/ክ/መ. ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት እና የዚሁ ክልል ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጡት ውሳኔና ትዕዛዝ ጸንቷል፡፡

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152340

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152340
  • ቀን፡ መስከረም 28 ቀን 2011 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ክርክሩ የተጀመረው የኢትዮጵያ የግብርና ምርት የመጋዘን አገልግሎት ድርጅት (ተጠሪ) በመጋዘን ኃላፊው (አመልካች) እና በሌሎች ሁለት ሰራተኞች ላይ በ2005 እና 2006 ዓ.ም በድምሩ 35,904.57 ኪ.ግ ቡና የጎደለ መሆኑን በኦዲት ምርመራ በመረጋገጡ ግምቱ ብር 1,935,207.00 እንዲከፈል ክስ በመመስረቱ ነው። አመልካቹ በበኩሉ ጉድለቱ የተከሰተው እሱ በሌለበት በተደረገ የኦዲት ሪፖርት ሲሆን፣ በሚዛን ብልሽት እና ቡናው ከሚገባው ጊዜ በላይ በመጋዘን በመቆየቱ በሙቀትና አየር ምክንያት ክብደቱ በመቀነሱ ነው በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች አመልካቹን የመጋዘን ኃላፊ እንደመሆኑ መጠን ኃላፊነት አለበት በማለት እንዲከፍል ሲወስኑ፣ ሌሎቹን ተከሳሾች ግን በነፃ አሰናብተዋቸዋል። ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤትም ይህንኑ ውሳኔ አጽንቶታል።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡
    • የሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተትን ማረም እንጂ፣ የበታች ፍርድ ቤቶች ፍሬ ነገርንና ማስረጃን መዝነው የደረሱበትን ድምዳሜ መመርመርና መለወጥ አይደለም።
    • በስራ ውል ህግ (አዋጅ 377/96) የሚታይ የስንብት ጉዳይና በፍታብሔር ኃላፊነት ህግ የሚታይ የጉድለት ካሳ ጉዳይ የተለያዩ የህግ ማዕቀፎች ያሏቸው፣ በባህሪያቸውና በማስረጃ አመዛዘን መርህም የሚለያዩ ጉዳዮች ናቸው።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ ችሎቱ እንዳብራራው፣ የበታች ፍርድ ቤቶች የኦዲት ሪፖርቶችን፣ የምስክሮችን ቃል እና ሌሎች ማስረጃዎችን መዝነው አመልካቹ ጉድለቱ በሚዛን ብልሽትና በሌሎች ምክንያቶች መከሰቱን በተጨባጭ ማስረዳት አለመቻሉን አረጋግጠዋል። ኦዲቱ በሚደረግበት ጊዜ በተፈጥሮ ምክንያት ሊቀንስ የሚችለው የቡና ክብደት ታሳቢ ተደርጎ የተቀነሰ መሆኑን ፍርድ ቤቶቹ አረጋግጠዋል። በመሆኑም የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ማስረጃን በመመዘንና ፍሬ ነገርን በማጣራት የተሰጠ በመሆኑ፣ የሰበር ችሎቱ በዚህ ሂደት ውስጥ ጣልቃ ገብቶ ውሳኔውን የሚለውጥበት ህጋዊ ምክንያት የለም።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የለበትም ተብሎ በድምፅ ብልጫ ጸንቷል።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152341

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152341
  • ቀን፡ መስከረም 28 ቀን 2011 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አዋሽ ኢንሹራንስ ኩባንያ (አመልካች) ለደንበኛው በከፈለው ብር 124,079.94 ካሳ ምትክ፣ የኢትዮጵያ ባህር ትራንስፖርትና ሎጀስቲክስ (ተጠሪ) ላይ ክስ አቅርቧል። ተጠሪ በበኩሉ ክሱ በቀረበበት ወቅት የይርጋ ጊዜው አልፏል በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች በመልቲ ሞዳል ትራንስፖርት አዋጅ ቁጥር 548/1999 አንቀጽ 40(2) መሰረት፣ ዕቃው መድረሱ ከታወቀበት ጊዜ ጀምሮ በስድስት ወራት ውስጥ የክስ ዝርዝር የያዘ ማስታወቂያ ሳይሰጥ ከአንድ ዓመት በላይ በሆነ ጊዜ የቀረበ ክስ በመሆኑ በይርጋ ቀሪ ነው በማለት መዝገቡን ዘግተውታል።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡
    • በአዋጅ ቁጥር 548/1999 አንቀጽ 33(2) የተመለከተው ስለጉዳት ማስታወቅ እና በአንቀጽ 40(2) የተመለከተው የክስ አጠቃላይ ይዘትና ዝርዝር ገልፆ ማስታወቅ የተለያዩ ዓላማዎች ያላቸው የተለያዩ ተግባራት ናቸው።
    • ስለጉዳት ማስታወቅ ተጠሪው እርምጃ እንዲወስድ ለማስቻል ሲሆን፣ የክስ ይዘት ማስታወቅ ደግሞ ጉዳዩ ወደ ፍርድ ቤት ከመሄዱ በፊት የመፍትሔ እርምጃ እንዲወሰድ እድል ለመስጠት ነው።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ አመልካች፣ በአዋጁ አንቀጽ 33(2) መሰረት ጉዳቱ በጋራ ስለታየ የክስ ዝርዝር ማስታወቅ አያስፈልግም በማለት ያቀረበው ክርክር ተቀባይነት የለውም። ሁለቱ የማስታወቂያ አይነቶች የተለያዩ በመሆናቸው አንዱ የሌላኛውን ቦታ ሊተካ አይችልም። በተጨማሪም፣ ተጠሪው ዕዳን በማመን ይርጋን የሚያቋርጥ ተግባር መፈጸሙን የሚያሳይ ማስረጃ አልቀረበም። ስለዚህ የስር ፍርድ ቤት ክሱ በአዋጁ አንቀጽ 40(2) መሰረት በይርጋ ቀሪ ነው በማለት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ ጸንቷል።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152344

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152344
  • ቀን፡ ጥቅምት 27 ቀን 2011 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኢትዮጵያ መድን ድርጅት (አመልካች)፣ በደንበኛው ንብረት ላይ በደረሰ ጉዳት የከፈለውን ብር 89,544.40 ካሳ፣ ጉዳቱን አድርሰዋል ካላቸው ቴን ብራዘርስ ትራንስፖርት (1ኛ ተጠሪ) እና ከአሽከርካሪው (2ኛ ተጠሪ) ለመተካት ክስ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤት፣ 1ኛ ተጠሪ የሆነው ማህበር ክሱ ከመቅረቡ በፊት የፈረሰ በመሆኑ ሊከሰስ አይችልም በማለት ከክሱ ሲያሰናብተው፣ በ2ኛ ተጠሪ ላይ የቀረበውን ክስ ደግሞ በክስ ማመልከቻውና በፖሊስ ሪፖርት ላይ የተገለጸው የአደጋው ቀንና ሰዓት በመለያየቱ "አላስረዳም" በሚል ውድቅ አድርጎታል።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡
    • አንድ የንግድ ማህበር ፈርሷል በሚል ብቻ ከቀረበበት ክስ ሊሰናበት አይችልም፤ ከመሰናበቱ በፊት የማህበሩ ሂሳብ በህጉ መሰረት መጣራቱ፣ አጣሪ መሾሙ እና ከንግድ መዝገብ መሰረዙ መረጋገጥ አለበት።
    • በክስ ማመልከቻ ላይ የሚከሰቱ እንደ ቀን እና ሰዓት አጻጻፍ ያሉ ስህተቶች፣ በፍታብሔር ስነ ስርዓት ህግ ቁጥር 91(1) መሰረት ክሱን በማሻሻል ሊታረሙ የሚችሉ ናቸው፤ ፍርድ ቤቱ ይህን መሰረት አድርጎ ብቻ ክሱን ሙሉ በሙሉ ውድቅ ሊያደርግ አይገባውም።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ 1ኛ ተጠሪ የሆነው ማህበር የፈረሰበት ምክንያት፣ የሂሳብ አጣራሩ ሁኔታ እና ከንግድ መዝገብ መሰረዙ በአግባቡ ሳይጣራ ከክሱ መሰናበቱ ስህተት ነው። በተጨማሪም የማህበሩ ስራ አስኪያጅ ወደ ክርክሩ ገብቶ እንዲከራከር መደረግ ነበረበት። በ2ኛ ተጠሪ ላይ የቀረበው ክስ ውድቅ የተደረገበት ምክንያት የሆነው የቀንና የሰዓት ልዩነት፣ ክሱን በማሻሻል ሊታረም የሚገባው ቀላል ስህተት ሆኖ ሳለ ፍርድ ቤቱ ክሱን ውድቅ ማድረጉ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል። ጉዳዩ ወደ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ተመልሶ፣ አመልካች ክሱን እንዲያሻሽል ከተደረገ በኋላ፣ የማህበሩ ስራ አስኪያጅ ወደ ክርክሩ ገብቶ፣ ስለማህበሩ መፍረስ ዝርዝር ሁኔታዎች ተጣርተው ተገቢው ውሳኔ እንዲሰጥ ታዟል።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152351

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152351
  • ቀን፡ መጋቢት 11 ቀን 2010 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አመልካች በህገ-ወጥ መንገድ ህፃን ልጅ በማዘዋወር ወንጀል ተጠርጥሮ በቁጥጥር ስር ከዋለ በኋላ፣ በዋስ የመፈታት መብቱ እንዲከበርለት ያቀረበው ጥያቄ በወረዳ ፍርድ ቤት እና በይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤቶች ውድቅ ተደርጎበታል። ፍርድ ቤቶቹ ዋስትና የከለከሉት ወንጀሉ ከ15 ዓመት በላይ የሚያስቀጣ ከባድ ወንጀል ነው በሚል ምክንያት ነው።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡
    • በወንጀል የተጠረጠረ ሰው በዋስ የመፈታት መብት መሰረታዊ ህገ-መንግስታዊ መብት ነው።
    • ይህ መብት ሊከለከል የሚችለው በወንጀል ስነ-ስርዓት ህጉ አንቀጽ 63(1) ላይ በተቀመጡት መስፈርቶች (ለምሳሌ ቅጣቱ ከ15 ዓመት በላይ መሆን) ብቻ ሳይሆን፣ በአንቀጽ 67(ሀ) መሰረት የወንጀሉን ልዩ ባህሪ እና ሊያስከትል የሚችለውን የቅጣት ክብደት ከግምት ውስጥ በማስገባትም ነው።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ አመልካች የተጠረጠረበት ወንጀል (በህጻን ላይ የተፈጸመ ህገ-ወጥ የሰዎች ዝውውር) በህጻናት ላይ ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርስ እና በአዋጅ ቁ. 909/07 መሰረት እስከ እድሜ ልክ እስራት የሚያስቀጣ እጅግ ከባድ ወንጀል ነው። ምንም እንኳን የዋስትና ክልከላው በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 63(1) መስፈርት ብቻ የተሟላ ባይሆንም፣ የወንጀሉ ልዩ ባህሪ እና የቅጣቱ ክብደት በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 67(ሀ) መሰረት ዋስትና ለመከልከል በቂ ምክንያት ነው። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች ዋስትና መከልከላቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት የዋስትና ክልከላ ብይንና ትዕዛዝ ጸንቷል።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152394

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152394
  • ቀን፡ መስከረም 28 ቀን 2011 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ከሳሽ (የአሁኑ ተጠሪ) ከእናቱ በውርስ ያገኘውን ቤት ተከሳሽ (የአሁኑ አመልካች) ያለአግባብ ይዞበታልና እንዲለቅለት ወይም ግምቱን እንዲከፍለው ክስ መስርቷል። አመልካች በበኩሉ ቤቱን ከሌላ ወራሽ በስጦታ እንዳገኘው ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤት ቤቱ ያልተከፋፈለ የውርስ ንብረት በመሆኑ ስጦታው ህጋዊ አይደለም በማለት አመልካቹ የተጠሪን የውርስ ድርሻ ¼ኛ ግምት ብር 95,000 እንዲከፍል ወስኗል።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡ በፍታብሔር ክርክር ውስጥ፣ ትክክለኛ ፍርድ ለመስጠት የሌሎች ወገኖች ተካፋይነት አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ፣ ፍርድ ቤቱ በራሱ ተነሳሽነት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 40(2) መሰረት እነዚህ ወገኖች ወደ ክርክሩ እንዲገቡ ማድረግ አለበት።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ ክርክሩ ያልተከፋፈለ የውርስ ንብረትን የሚመለከት ሲሆን፣ ከከሳሽ (ተጠሪ) በተጨማሪ ሌሎች ወራሾች መኖራቸው ከክርክሩ ሂደት ተረጋግጧል። እነዚህ ሌሎች ወራሾች በጉዳዩ ላይ ቀጥተኛ መብትና ጥቅም ያላቸው "አስፈላጊ ተከራካሪ ወገኖች" ናቸው። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች እነዚህን ወራሾች ወደ ክርክሩ እንዲገቡ ሳያደርጉ ውሳኔ መስጠታቸው የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 40(2)ን የሚጥስ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የሁሉም የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል። ጉዳዩ ወደ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ተመልሶ፣ ሌሎች ወራሾች ወደ ክርክሩ እንዲገቡ ከተደረገ በኋላ እንደገና ታይቶ ተገቢው ውሳኔ እንዲሰጥበት ታዟል።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152404

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152404
  • ቀን፡ መስከረም 24 ቀን 2011 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ተጠሪ፣ ሟች እማሆይ ማሚቴ ኃይሌ ለአመልካች ያደረጉት ኑዛዜ እንዲፈርስ ክስ አቅርባለች። አመልካች በበኩሏ፣ ተጠሪ የሟች ወራሽ መሆኗ በሌላ መዝገብ አከራካሪ እንደሆነና ጉዳዩ እልባት ሳያገኝ ክስ የማቅረብ መብትና ጥቅም የላትም በማለት የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አቅርባለች። የስር ፍርድ ቤት መቃወሚያውን ውድቅ አድርጎ ኑዛዜው እንዲፈርስ ወስኗል።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡ በፍታብሔር ስነ ስርዓት ህግ ቁጥር 33(2) መሰረት፣ አንድ ሰው ክስ ለማቅረብ ለክሱ መነሻ በሆነው ነገር ላይ መብትና ጥቅም ያለው መሆኑን ማረጋገጥ አለበት። የአንድ ከሳሽ ወራሽነት አከራካሪ ከሆነ፣ ይህ ጉዳይ እልባት ሳያገኝ በውርስ ንብረት ላይ የሚያቀርበው ክስ ሊሰማ አይገባውም።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ ተጠሪ ኑዛዜውን ለመቃወም መብትና ጥቅም አላት ወይስ የላትም የሚለው ጥያቄ እልባት ለማግኘት፣ በቅድሚያ የሟች ልጅና ወራሽ መሆን አለመሆኗ መረጋገጥ አለበት። ይህ የወራሽነት ጉዳይ በሌሎች መዝገቦች ላይ ክርክር የተጀመረበትና እልባት ያላገኘ በመሆኑ፣ የስር ፍርድ ቤት ይህን ጉዳይ ሳያጣራ እና የሌሎቹን ክርክሮች ውጤት ሳይጠብቅ የቀረበውን መቃወሚያ ውድቅ ማድረጉና በፍሬ ነገሩ ላይ መወሰኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የበታች ፍርድ ቤቶች ብይንና ውሳኔ ተሻሽሏል። ጉዳዩ ወደ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ተመልሶ፣ የተጠሪ ወራሽነት ጉዳይ በቅድሚያ እልባት እንዲያገኝ እና የሌሎች ተያያዥ ክርክሮች ውጤት ከታወቀ በኋላ በመቃወሚያው ላይ ብይን እንዲሰጥበት ታዟል።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152405

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152405
  • ቀን፡ መስከረም 21 ቀን 2011 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ተጠሪዎች (ከሳሾች)፣ የሟች ወ/ሮ አለም ይማም የቤተሰብ አባል እንደሆኑ በመግለጽ፣ አመልካቾች (ተከሳሾች) ያለአግባብ የያዙትን የገጠር መሬት ይዞታ እንዲለቁላቸውና አላባ እንዲከፍሉ ክስ አቅርበዋል። አመልካቾች በበኩላቸው፣ ሟችን ሲጦሩ ስለነበር መሬቱ የተሰጣቸው መሆኑንና የተጠሪዎች ወኪል በክልሉ የማይኖር በመሆኑ የመውረስ መብት የለውም በማለት ተከራክረዋል። የስር ፍርድ ቤቶች፣ ተጠሪዎች የሟች የቤተሰብ አባል መሆናቸው በማስረጃ ተረጋግጧል በሚል አመልካቾች ይዞታውን እንዲለቁና አላባ እንዲከፍሉ ወስነዋል።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡
    • የገጠር መሬት ይዞታ መብት በውርስ የሚተላለፈው የሟች የቤተሰብ አባል ሆኖ ከመሬቱ በሚገኝ ጥቅም ለሚተዳደር ሰው ቅድሚያ በመስጠት ነው።
    • ፍርድ ቤቱ በራሱ አነሳሽነት የሚያስቀርበውን ማስረጃ (ለምሳሌ የይዞታ ማረጋገጫ ደብተር) ለተከራካሪ ወገኖች እንዲያውቁት ማድረግና በማስረጃው ህጋዊነት ላይ ያላቸውን ክርክር የማሰማት መብታቸውን ማክበር አለበት። ፍሬ ነገሮች በአግባቡ ሳይጣሩ የሚሰጥ ውሳኔ የተከራካሪዎችን የመደመጥ መብት ይጥሳል።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ የስር ፍርድ ቤት የይዞታ መብቱ ለማን እንደሚገባ ለመወሰን ከሚመለከተው አካል ያስቀረበውን የይዞታ ማረጋገጫ ሰነድ ህጋዊነትና ትክክለኛነት በአግባቡ አላጣራም። በተጨማሪም አመልካቾች በዚህ ማስረጃ ላይ ያላቸውን ክርክር እንዲያቀርቡ እድል አልተሰጣቸውም። እንደ ሟች እና የተጠሪዎች አባት ጋብቻ መፍረስ፣ የመሬቱ አጠቃቀም ሁኔታ፣ የተሰጡ የይዞታ ማረጋገጫ ሰነዶች ህጋዊነት ያሉ በርካታ ፍሬ ነገሮች በአግባቡ ሳይጣሩ ውሳኔ ተሰጥቷል። ይህ አካሄድ የተከራካሪዎችን የመደመጥ መብት የሚጥስ በመሆኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል። ጉዳዩ ወደ ወረዳ ፍርድ ቤት ተመልሶ፣ በፍርዱ ሐተታ ላይ የተመለከቱት በርካታ ጭብጦች በሚገባ ተጣርተውና አስፈላጊ ማስረጃዎች ሁሉ ቀርበው ተገቢው ውሳኔ እንዲሰጥበት ታዟል።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152413

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152413
  • ቀን፡ 14/6/2011 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ክርክሩ በወራሾች መካከል የቀረበ የውርስ ንብረት ክፍፍል ጥያቄን የሚመለከት ነው። ተጠሪዎች (የስር ከሳሾች) በፍርድ ቤት የጸደቀውን የውርስ አጣሪ ሪፖርት መሰረት በማድረግ አመልካች (የስር ተከሳሽ) የያዛቸውን ንብረቶች እንዲያካፍላቸው ጠይቀዋል። አመልካች በበኩሉ፣ በውርስ ንብረቱ ላይ በግል ገንዘቡ የሰራቸው ቤቶች ስላሉ ከክፍፍሉ እንዲወጡለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች፣ ንብረቶቹ የውርስ ሀብት መሆናቸውን እና አመልካች በግል ገንዘቡ መስራቱን አላስረዳም በማለት ንብረቶቹ እንዲከፋፈሉ ወስነዋል።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡ ማንኛውም የፍርድ ቤት ክርክር ሊወሰን የሚገባው በቀረበው ማስረጃ እና በህጉ መሰረት ብቻ ነው። ፍርድ ቤቶች በግራ ቀኙ የቀረበውን ማስረጃ መዝነው የደረሱበት ድምዳሜ መሰረታዊ የህግ ስህተት ከሌለው በሰበር ችሎት አይታረምም።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ ችሎቱ ለሰበር ያስቀረበው፣ አመልካች በግሉ ሰርቻቸዋለሁ የሚላቸው 10 ሰርቪስ ቤቶች እንዲከፋፈሉ መወሰኑን ለመመርመር ነበር። ነገር ግን መዝገቡን ሲመረምር፣ አመልካች በስር ፍርድ ቤት መልስ በሰጠ ጊዜ እነዚህ 10 ሰርቪስ ቤቶች በግሉ እንደሰራቸው ጠቅሶ አልተከራከረም። ክርክሩ ያተኮረው በአንድ ትልቅ መኖሪያ ቤት ላይ ነበር። በተጨማሪም፣ ያቀረባቸው ምስክሮች ቤቶቹን በውርስ ንብረቱ ገቢ እንደሰራው እንደሚገምቱ እንጂ በግል ገንዘቡ እንደሰራው አላረጋገጡም። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች በቀረበው ማስረጃ መሰረት ንብረቶቹ የውርስ ሀብት ናቸው በማለት የሰጡት ውሳኔ የህግ ስህተት የለበትም።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ጸንቷል።

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 152419

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር፡ 152419
  • ቀን፡ መስከረም 28 ቀን 2011 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ክርክሩ የባልና ሚስት የጋራ ንብረት ክፍፍልን የሚመለከት ነው። 1ኛ ተጠሪ (ሚስት) ከ2ኛ ተጠሪ (ባል) ጋር ያፈሩትን ቤት እንዲካፈሉ ስትጠይቅ፣ አመልካች (የ2ኛ ተጠሪ እናት) በጣልቃ ገብነት ቤቱን ከ2ኛ ተጠሪና ከቀድሞ ሚስቱ በውል ገዝታዋለሁ በማለት ተከራክራለች። የስር ፍርድ ቤቶች ቤቱ የተሰራው በሚስትና በባል ጋብቻ ውስጥ መሆኑንና ሽያጩም ሚስትን ከንብረቱ ለማሳጣት ሆን ተብሎ የተደረገ በመሆኑ ቤቱ የባልና ሚስት የጋራ ንብረት ነው በማለት ወስነዋል።
  • ቁልፍ የህግ መርህ (የህግ ትርጓሜ)፡
    • አንድ ተጋቢ የጋራ ንብረት የሆነውን ድርሻውን ሲሸጥ፣ የሌላኛውን ተጋቢ መብት በሚጎዳ መልኩ በተደረገ መመሳጠርና ተንኮል ከሆነ፣ ሽያጩ የሌላኛውን ተጋቢ መብት ሊያሳጣ አይችልም።
    • ባል የጋራ ንብረት የሆነውን የራሱን ግማሽ ድርሻ ለሶስተኛ ወገን በሽያጭ ማስተላለፍ ይችላል፤ ይህ ሽያጭ የሚነካው የራሱን ድርሻ ብቻ ነው።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ምክንያት፡ ቤቱ የተሰራው የአሁኖቹ ተጠሪዎች (ባልና ሚስት) በጋብቻ ውስጥ በነበሩበት ወቅት መሆኑ በማስረጃ ተረጋግጧል። 2ኛው ተጠሪ (ባል) ከቀድሞ ሚስቱ ጋር በመሆን ለእናቱ (አመልካች) የሸጠው የ1ኛ ተጠሪን (ሚስት) ድርሻ ለማሳጣት በተደረገ ተንኮል በመሆኑ፣ የ1ኛ ተጠሪ ግማሽ ድርሻ ሊከበር ይገባል። ነገር ግን፣ 2ኛው ተጠሪ (ባል) በቤቱ ላይ የራሱ የሆነ ግማሽ ድርሻ ስላለው፣ ይህንን ድርሻውን ለአመልካች መሸጡ ህጋዊ ውጤት አለው። በመሆኑም አመልካች በ2ኛው ተጠሪ ግማሽ ድርሻ ላይ መብት አላት።
  • የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፡ የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሻሽሏል። የቤቱ ግማሽ ድርሻ የ1ኛ ተጠሪ (ሚስት) ሲሆን፣ የ2ኛ ተጠሪ (ባል) ድርሻ ደግሞ ለአመልካች (ገዥ) የተሸጠ ነው ተብሎ ተወስኗል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 54839

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 54839
  • ቀን፡ ጥቅምት 30 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ አመልካች (አቶ ኢምራን ጉደሣ አብዱ) በፌደራል ዓቃቤ ህግ የቀረቡበትን ሁለት የወንጀል ክሶች ይመለከታል።
    1. የመጀመሪያ ክስ፡ ሴቶችን ወደ ውጭ አገር ያለ ህጋዊ ፈቃድ መላክ (ወ/ሮ መቅደስ ንጉሴን ወደ ኩዌት)፣ ገንዘብ መቀበል፣ እና ተበዳይዋ ከባድ ስራ ከተሰራች በኋላ ለሁለት ወር ከአስር ቀን ነፃነቷ ተገድቦ በአንድ ክፍል ውስጥ እንድትቆይ በመደረጉ ሰብዓዊ ክብሯን አጥታ ለከፍተኛ እንግልት መዳረጓን የሚመለከት ነው።
    2. ሁለተኛ ክስ፡ ከአስራ ሁለት ግለሰቦች (እንደ ሀያት መሀመድ) ገንዘብ በመቀበል ወደ ውጭ ሀገር እንልካችኋለን በማለት ማታለል (የወንጀል ህግ አንቀጽ 692(1))።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት፣ አመልካች በወንጀል ህግ አንቀጽ 598(2) የተመለከተውን በመተላለፍ ወንጀል ፈጽሟል በማለት የሰጡት ውሳኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት የሌለበት መሆኑን ወስኗል።
    • የህግ ትርጉምበወንጀል ህግ አንቀጽ 598 ንኡስ አንቀጽ 2 መሠረት፣ ዜጋዋ በህይወቷ ወይም በአካሏ ላይ ጉዳት ባይደርስባትም፣ የነፃነት መብቷና ሰብዓዊ ክብሯ በአንድ ክፍል ውስጥ ታግታ ለሰባ ቀናት መቆየቷ መረጋገጡ የሰብዓዊ መብት መጣስ በመሆኑ፣ የወንጀል ህግ አንቀጽ 598(2) የሚጠይቀውን የማክበጃ ምክንያት አሟልቷል።
    • ውጤት፡ የታችኛው ፍርድ ቤት የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሳኔ ሙሉ በሙሉ ፀንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 54889

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 54889
  • ቀን፡ መስከረም 26 ቀን 2004 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኢትዮጵያ ገቢዎች ጉምሩክ ባለስልጣን (አመልካች)፣ ተጠሪ (አቶ ንጉሴ ገብረፃድቅ) በጋራ ንብረቱ በሆነ መኪና የጉምሩክ ህግን በመጣስ ወደ አገር ውስጥ እንዳይገባ የተከለከለ ዘጠኝ ቦንዲ ልባሽ ጨርቅ ሲያጓጉዝ በመያዙ ያቀረበው ክስ ነው። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ተጠሪን በኮንትሮባንድ ዕቃ በመያዝ (አዋጅ ቁ. 60/89 አንቀጽ 74) ጥፋተኛ ሲያደርጉ፣ አመልካች ግን በመጓጓዣ ኃላፊነት (አዋጅ ቁ. 368/95 አንቀጽ 64/4) ጥፋተኛ መባል ነበረበት ብሏል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ የሰበር ችሎቱ የታችኛው ፍርድ ቤቶች የተጠሪን ድርጊት አግባብ ካለው የህግ ድንጋጌ ጋር ያላገናዘቡ መሆኑን አረጋግጧል።
    • የህግ ትርጉምተጠሪ በኃላፊነት ይዞት በነበረውና የጋራ ንብረቱ በሆነ መኪና የተከለከለ ዕቃ ጭኖ መገኘቱ በአዋጅ ቁጥር 368/95 አንቀጽ 64/4 (የማጓጓዣ ኃላፊነት) የሚሸፈን ነው።
    • ውጤት፡ የታችኛው ፍርድ ቤቶች የጥፋተኝነት ውሳኔ ተሻሽሎ ተጠሪ በአዋጅ ቁጥር 368/95 አንቀፅ 64/4 ጥፋተኛ ተብሏል። በተጨማሪም፣ በዚያው አንቀጽ መሠረት፣ ተጠሪ በሰሌዳ ቁጥሩ 3-02587/አ.አ/ ባለው መኪና ላይ ያለው ድርሻ ተወርሶ ለመንግስት ገቢ እንዲሆን ተወስኗል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 54990

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 54990
  • ቀን፡ ህዳር 18 ቀን 2004 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኢትዮጵያ ቴሌኮሙኒኬሽን ኮርፖሬሽን (አመልካች) ባቀረበው የጉዳት ካሳ ጥያቄ ላይ የአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች የመወሰን ስልጣን አላቸው ወይስ የላቸውም የሚለውን የዳኝነት ስልጣን ጭብጥ ይመለከታል። የክሱ መጠን ብር 4,537.50 ብቻ ነው።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ በአዋጅ ቁጥር 25/1988 (የፌደራል ፍርድ ቤቶች ስልጣን) እና በአዋጅ ቁጥር 361/1995 (የአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ስልጣን) መካከል የገንዘብ መጠንን መሠረት ያደረገውን የስልጣን ግጭት መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምምንም እንኳን የገንዘቡ መጠን (እስከ ብር 5,000.00) በአዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 50(1) መሠረት በቀበሌ ማህበራዊ ፍርድ ቤት ስልጣን ስር የሚወድቅ ቢሆንም፣ ክሱ የንብረት ባለቤትነት፣ የሽያጭ ውል እና የተሽከርካሪ ለደረሰ ጉዳት ኃላፊነትን (ሻጭ ወይስ ገዥ) የሚመለከት ውስብስብ የህግ ጥያቄዎችን የሚያስነሳ በመሆኑ፣ በቀበሌ ማህበራዊ ፍርድ ቤቶች ስልጣን ስር የሚወድቅ ሆኖ አልተገኘም።
    • ውጤት፡ ጉዳዩን የማየት የስረ ነገር ስልጣን ያላቸው የፌደራል ፍርድ ቤቶች ናቸው። የአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ስልጣን የላቸውም የሚለው የታችኛው ፍርድ ቤት ውጤት ጸንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55047

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55047
  • ቀን፡ መጋቢት 5 ቀን 2003 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አመልካች (አቶ ነብይ በድሩ ሸፊ) በፌደራል የሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን መረጃና ክትትል ሠራተኛ የጉምሩክ ቀረጥና ታክስ ማጭበርበር ምርመራ እንዲቋረጥለት ብር 150,000 ጉቦ በመስጠት በግብረ አበርነት የፈፀመውን ከባድ ሙስና ወንጀል ይመለከታል። አመልካች ድርጊቱ ሙከራ ብቻ ነው ወይም በወንጀል ህግ አንቀጽ 427(1) ብቻ መከሰስ አለበት ብሎ ተከራክሯል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ የጉቦ አድራጊነት ወንጀል ተፈጽሟል ወይስ ሙከራ ነው የሚለውን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምጉቦ የመስጠት ወንጀል የሚፈጸመው የመንግስት ሠራተኛው ኃላፊነቱን እንዲያደርግ ወይም እንዳያደርግ ጥቅም ወይም ስጦታ ሲሰጥ ወይም ሲያቀርብ እንደሆነ በወንጀል ህግ አንቀጽ 427(1) ተደንግጓል። አመልካች ገንዘቡን ስለሰጠ ወንጀሉ ሙሉ በሙሉ ተፈጽሟል።
    • የማክበጃው ምክንያት፡ አመልካች ያቀረበው የገንዘብ መጠን (150,000 ብር) ከፍተኛ በመሆኑ እና የተጠረጠረበት ቀረጥ የማጭበርበር ወንጀል ከባድ በመሆኑ፣ ድርጊቱ በወንጀል ህግ አንቀጽ 427(3) (ከባድ ሙስና) የሚሸፈን ነው።
    • ውጤት፡ የታችኛው ፍርድ ቤት ውሳኔ (በሰባት ዓመት ፅኑ እስራት) ጸንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55077

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55077
  • ቀን፡ ኀዳር 28 ቀን 2003 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ከግንባታ ሥራ ውል ጋር በተያያዘ የተነሳን የቼክ ክርክር ይመለከታል። አመልካች ቼኩ ከውሉ ጋር ተገናዝቦ መታየት አለበት በማለት ተከራክሯል (የንግድ ህግ ቁጥር 717)።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ የሰበር ችሎቱ የታችኛው ፍርድ ቤቶች ቼኩን ከስምምነቱ ውጭ ለይተው ቢወስኑም፣ አመልካች በውሉ ላይ የተፈጸመው ጉድለት የቼኩን ዋጋ እንደሚያሳጣው የሚያስረዳ በቂ የፍሬ ነገር ክርክር (ለምሳሌ የቼኩ ዋጋ እንዳይኖረው የሚያደርግ) ሳያቀርብ ቀርቷል።
    • ውጤት፡ ፍርድ ቤቱ የታችኛው ፍርድ ቤት ውሳኔ ከውጤት አንፃር (Ke Wetet Anstsa) የህግ ስህተት አልፈጸመም በማለት አጽንቶታል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55078

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55078
  • ቀን፡ ታህሣሥ 25 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ በአሰሪና ሰራተኛ መካከል የተፈጠረ የስራ ክርክር ነው። የክርክሩ ዋና ነጥብ የፌደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት መጀመሪያ ከክሱ ውጪ እንዲሆኑ ያዘዛቸውን ስድስት ተጠሪዎች፣ እነሱ ሳይጠይቁ፣ ትዕዛዙን አንስቶ መልሶ በክርክሩ ውስጥ በማካተት ውሳኔ መስጠቱ አግባብ ነው ወይ የሚለው ነው።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ የአንደኛ ደረጃ ፍርድ ቤት የስነ ሥርዓት ህጉን በመተላለፍ ውሳኔ መስጠቱን አረጋግጧል።
    • የህግ ትርጉምፍርድ ቤቱ በፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 73 መሠረት ከክስ ውጪ እንዲሆኑ ከተደረጉ በኋላ፣ በሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 74 ከተቀመጠው ሥርዓት ውጪ ትዕዛዙን አንስቶ መወሰኑ መሰረታዊ ስህተት ነው።
    • ውጤት፡ የታችኛው ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሻሽሏል። አመልካች ስድስቱን ተጠሪዎች (1ኛ፣ 3ኛ፣ 5ኛ፣ 7ኛ፣ 8ኛ እና 9ኛ) በሚመለከት በፍርድ ቤቶች በተሰጠው ውሳኔ እንዲፈጽም አይገደድም ተብሏል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55081

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55081
  • ቀን፡ ጥቅምት 18 ቀን 2003ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የፍርድ ባለእዳው (ተጠሪ) እዳውን ለመክፈያ እንዳይሆን ንብረቱን (ቤቱን) አካለ መጠን ያልደረሰች ልጁ (ተማሪ ማራማዊት መስፍን) ስም በማዛወር የፈጸመውን የማጭበርበር ተግባር ይመለከታል። አመልካች ቤቱ ተሽጦ እዳው እንዲከፈልለት ጠይቋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ ንብረቱ በፍርድ ማስፈፀሚያነት እንዳይውል ንብረትን ወደ ህፃን ልጅ ስም ማዛወርን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምየፍርድ ባለእዳ የሆነ ሰው ንብረቱ ለእዳ መክፈያ እንዳይሆን ለማሸሽ ሲል ንብረቱን በራሷ መንገድ ንብረት ባላፈራች አካለ መጠን ባልደረሰች ህፃን ልጅ ስም ማዛወሩ የማጭበርበር ተግባር (Machabareber Tegbar) ነው። ይህ ድርጊት በፍትሐ ብሔር ህግ ቁጥር 1895 እና 1896 መሰረት ዋጋ የለውም።
    • ውጤት፡ የታችኛው ፍርድ ቤት ትዕዛዝ ተሽሮ፣ በህፃኑ ስም የተመዘገበው ቤት በፍርድ አፈፃፀም ስርዓት መሰረት በሐራጅ ተሽጦ እዳው እንዲከፈል ተወስኗል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55162

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55162
  • ቀን፡ የካቲት 22 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ተገቢ ያልሆነ የንግድ ውድድር (ምልክትን አስመስሎ መሸጥ) ተፈጽሞብኛል በማለት አመልካች (ዩኒሊቨር ኃ/የተ/የግ/ማህበር) በተጠሪ (ጌት እሸት ዲተርጀንት) ላይ ያቀረበው ክስ ነው። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ጉዳዩ የንግድ ምልክት ምዝገባና ጥበቃን (አዋጅ ቁ. 501/98) የሚመለከት በመሆኑ የንግድ አሰራር አጣሪ ኮሚሽን ስልጣን የለውም በማለት ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ የንግድ አሰራር አጣሪ ኮሚሽን የዳኝነት ስልጣን አለው ወይስ የለውም የሚለውን ጥያቄ መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምኮሚሽኑ ተገቢ ያልሆነ የንግድ ውድድርን በሚመለከት የሚነሳውን ክርክር የመዳኘት ስልጣን በአዋጅ ቁጥር 329/95 አንቀጽ 15 መሠረት አለው። አመልካች ክሱን የመሰረተው የንግድ ምልክት ባልቤትነትን ለማረጋገጥ ሳይሆን፣ ያልተገባውን የንግድ ውድድር ለማስቆም በመሆኑ፣ ድርጊቱ በንግድ አሰራር አዋጅ ቁጥር 329/95 አንቀጽ 10(2)(ሀ) የሚሸፈን ነው።
    • ውጤት፡ የታችኛው ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ ተሽሮ፣ ክሱ በንግድ አሰራር አጣሪ ኮሚሽን የዳኝነት ስልጣን ስር የሚወድቅ መሆኑ ተወስኗል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55189

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55189
  • ቀን፡ ሰኔ 30 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አዲስ አበባ ሂልተን ሆቴል (አመልካች) አቶ ዘላለም መንግስቱን (ተጠሪ) ያለአግባብ ከስራ በማሰናበቱ የተነሳ የስራ ክርክር ነው። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ወደ ስራ እንዲመለስ ወስነዋል። አመልካች ግንኙነቱ በመበላሸቱ (ከፍተኛ ችግር ስለሚፈጥር) ካሣ ተከፍሎት ከስራ እንዲሰናበት ጠይቋል (አዋጅ ቁ. 377/96 አንቀጽ 43/3/)።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ ሰራተኛ ወደ ሥራ መመለስ ከፍተኛ ችግር ይፈጥራል የሚለው ክርክር በአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 43(3) መሠረት ተቀባይነት አለው ወይ የሚለውን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉም፡ ሰራተኛው ወደ ስራ መመለሱ የአሰሪውን ስራ በከፍተኛ ደረጃ ሊጎዳ የሚችል መሆኑ ካሌተረጋገጠ በቀር፣ ካሣ ተከፍሎ እንዲሰናበት ማድረግ ተገቢ አይሆንም።
    • ውጤት፡ አመልካች ተጠሪ ወደ ስራ ቢመለስ መልካም የስራ ግንኙነት ሊኖር እንደማይችል የሚያስረዳ ማስረጃ ባለማቅረቡ፣ የታችኛው ፍርድ ቤት ወዯ ስራ እንዲመለሱ የሰጠው ውሣኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት የለውም በማለት ፀንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55228

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55228
  • ቀን፡ ጥር 25 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ በመኪና አደጋ ምክንያት ለሞተ ሰው ቤተሰብ (1ኛ ተጠሪ) የጉዳት ካሳ ይከፈለኝ ጥያቄ ነው። መኪናው የነበረው በአመልካች ስም ሲሆን አደጋው ሲደርስ ለ2ኛ ተጠሪ (ጥበቡ ኮንስትራክሽን) በኮንትራት ተሰጥቶ ሲገለገልበት ነበር። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ባለቤቱን (አመልካች) ተጠያቂ ሲያደርጉ ተጠቃሚውን (2ኛ ተጠሪ) ነፃ አድርገዋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ ከአሽከርካሪ አልባ ተሽከርካሪ የሚመጣ ጉዳት ኃላፊነት (ፍትሐ ብሔር ህግ ቁጥር 2081 እና 2082) መሠረት የኃላፊነት ስርጭትን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምመኪናውን ለግል ጥቅሙ ሲገለገልበትና ሲጠቀምበት የነበረው ሰው (2ኛ ተጠሪ) መሆኑ ከተረጋገጠ፣ የመኪናው ባለቤት ባይሆንም፣ የመጨረሻ ኃላፊነቱን (Ultimate Liability) ሊወስድ የሚገባው ይኸው ተጠሪ ነው።
    • ውጤት፡ የታችኛው ፍርድ ቤቶች ተጠቃሚውን ነፃ በማድረግ ባለቤቱን ኃላፊ ማድረጋቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት በመሆኑ ተሻሽሏል። የጉዳት ካሳውን (25,000 ብር) ለ1ኛ ተጠሪ መክፈል የሚገባው 2ኛ ተጠሪ (ጥበብ ኮንስትራክሽን) ነው ተብሏል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55229

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55229
  • ቀን፡ ጥር 09 ቀን 2003 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አመልካች የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ያስተላለፈላት መጭመቂያ ማሽን ጉድለት ያለበት በመሆኑ የከፈለችውን ብር 40,000 እንዲመልስላት ያቀረበችው ክስ ነው። ክሱ ከማሽኑ አወሳሰድ (1985 ዓ.ም.) ከ12 ዓመታት በኋላ የቀረበ ሲሆን፣ የታችኛው ፍርድ ቤቶች ክሱ በይርጋ የታገደ ነው በማለት ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ በሽያጭ ውል ከተላለፈ ዕቃ ላይ በሚነሳ ጉድለት ምክንያት ክስ የማቅረብ የይርጋ ጊዜን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምአመልካች ማሽኑን እንደተረከበች በፍትሐ ብሔር ህግ ቁጥር 2291 መሠረት በአጭር ጊዜ ውስጥ መርምራ ጉድለት ካገኘች በኋላ፣ በቁጥር 2298(1) መሠረት ክሱን ማቅረብ የምትችለው ካስታወቀችበት ቀን አንስቶ እስከ አንድ ዓመት ባለው ጊዜ ውስጥ ነው።
    • ውጤት፡ አመልካች በአስራ ሁለት ዓመት ቆይታ በኋላ ክስ በማቅረቧ የመክሰስ መብቷን አጥታለች። ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኗል በማለት የተሰጠው ውሳኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት የሌለበት መሆኑ ፀንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55238

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55238 (ከ55153 ጋር ተደምሮ ታይቷል)
  • ቀን፡ መጋቢት 9 ቀን 2003ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የየካ ክፍለ ከተማ አስተዳደር (1ኛ አመልካች) የሟች ብርጋዴር ጄኔራል ገብረአብ ወልዳይ (ኢትዮጵያዊ ወታደራዊ ባለሥልጣን) የጋራ ንብረት የሆነውን ቤት (314) የኤርትራዊ ንብረት ነው በማለት ያለህግ መሠረት ለሁለተኛ አመልካች (ወ/ሮ አልማዝ ተረፈ) መሸጡን ይመለከታል። ተጠሪ (የሟች ሚስት) የሽያጭ ውሉ እንዲፈርስ ጠይቃለች።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ ንብረቱን ለመሸጥ ሥልጣን መኖሩንና የውሉን ሕጋዊነት መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምየቤቱ ባለቤት ኢትዮጵያዊ መሆኑ ከተረጋገጠ፣ አንደኛ አመልካች በህግ ከተሰጠው ሥልጣን ውጭ ቤቱን የኤርትራዊ ንብረት ነው በማለት ለሁለተኛ አመልካች የፈፀመው ሽያጭ ውል ፈራሽና ህጋዊ ውጤት የሌለው ነው።
    • ውጤት፡ የሽያጭ ውሉ ፈራሽ ተብሎ አመልካቾች ቤቱን ለተጠሪ እንዲያስረክቡ የተሰጠው ውሳኔ ጸንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55273

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55273
  • ቀን፡ ህዳር 18 ቀን 2004 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የቤት ሽያጭ ውልን የሚመለከት ሲሆን፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት የታችኛው ፍርድ ቤት ውሳኔን ሲሽር ተጠሪዋ (ሻጭ) ማየት የተሳናቸውና ማንበብ የማይችሉ መሆናቸውን በራሱ ምስክሮችን በማቅረብና ፍሬ ጉዳይ በማጣራት ውሳኔ መስጠቱን ይመለከታል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ የክልል ሰበር ችሎቶች የዳኝነት ስልጣን ወሰን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምየሰበር ስርዓት ፍሬ ጉዳይ የማጣራት፣ ማስረጃ የመመዘን ወይም ተጨማሪ ምስክሮችን የመስማት ሥልጣን የለውም። የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት ሥልጣን ያለው በመሠረታዊ የህግ ስህተት (መሰረታዊ የህግ ስህተት) ላይ የተሰጠ የመጨረሻ ውሳኔን ለማረም ብቻ ነው (ህገ መንግስት አንቀጽ 80(3)(ለ))።
    • ውጤት፡ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት የፍሬ ጉዳይ ማጣራት ስልጣን አልነበረውም። ውሳኔው ተሽሮ፣ ጉዳዩ ወደ ወረዳው ፍርድ ቤት እንዲመለስ ተደርጓል፤ የወረዳው ፍርድ ቤትም ውሉን የፈረሙት ወገኖች በወቅቱ ውሉን ለመዋዋል ችሎታ ነበራቸው ወይ የሚለውን በምስክሮች ቃል መሠረት እንዲያጣራ ታዟል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55299

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55299
  • ቀን፡ መጋቢት 19 ቀን 2003ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አመልካች (ዓለም ገብሩ) በኤርትራና በሱዳን ግዛት ክልል ውስጥ ዘረፋ ፈጽሟል ተብሎ በቀረበበት ክስ ላይ የትግራይ ክልል ምዕራባዊ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት (የመጀመሪያ ደረጃ) ውሳኔ መስጠቱን ይመለከታል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ በውጭ ሀገራት ክልል ውስጥ የተፈፀመ ወንጀልን የማየት የዳኝነት ስልጣን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምበውጭ አገር መንግስት ላይ ወይም በሌላ ሉዓላዊ መንግስት የግዛት ክልል በመጣስ የሚፈጸሙ ወንጀሎችን የማየት የዳኝነት ስልጣን ያለው የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት (ወይም በክልል ደረጃ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት) መሆኑን በአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 12(1) እና 4(2) መሠረት ተደንግጓል።
    • ውጤት፡ የትግራይ ምዕራባዊ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት እነዚህን ወንጀሎች የማየት የዳኝነት ስልጣን የሌለው በመሆኑ የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55311

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55311
  • ቀን፡ ህዳር 17 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ተጠሪ (ኢንስፔክተር ዩሐንስ ተሲሳ) አመልካችን (ወ/ሮ ብርሃኔ አጥናፍ) በብድር ውል መሰረት ብር 200,000 እንዲከፍሉ ያቀረበው ክስ ነው። አመልካች ውሉን የፈረምኩት ገንዘብ ተቀብዬ ሳይሆን በተጠሪ ማስፈራራትና ግዳጅ (በጋራ ንብረት ክርክር ምክንያት) ነው በማለት ተከራክራለች።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ ውሉ በፍርሃት/ግዳጅ (ፌትሐብሔር ህግ ቁጥር 1706) ምክንያት የፀና መሆኑን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምውልን ለመፍረስ ምክንያት ከሚሆኑት አንዱ በከባድና የማይቀር አደጋ ስጋት ምክንያት ስምምነት መስጠት ነው (ቁጥር 1706(1))። ውሳኔ ለመስጠት ዳኞች የግዴታውን ሰው ዕድሜ፣ ፆታ፣ አቋምና የተዋዋዮችን ልዩ ግንኙነት ግምት ውስጥ ማስገባት አለባቸው (ቁጥር 1706(3))።
    • የፍርድ ቤቱ ትንተና፡ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ውሉ በተፈረመበት ወቅት ብቻ በቦታው የነበረውን ሁኔታ መመልከቱ የህግ ስህተት ነው። አመልካች (ያልተማረች ሴት) እና ተጠሪ (የፖሊስ መኮንን) የነበራቸው ግንኙነት፣ የገንዘብ ዝውውር አለመኖሩ እና ጭቅጭቁ ስለጋራ ንብረት መሆኑ ውሉ በፍላጎት ያልተደረገ መሆኑን ያረጋግጣል።
    • ውጤት፡ አመልካች እና ተጠሪ የተፈራረሙት የብድር ውል በሙሉ ፈቃድ ያልተሰጠበት ጉድለት ያለበትና በህግ ፊት ውጤት የሌለው ነው በማለት ተሽሯል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 55359

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55359
  • ቀን፡ ሚያዝያ 21 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የግንባታ ውል ክርክር ሲሆን፣ ዋናው ነጥብ የግንባታ ፈቃድ የማውጣት ኃላፊነት የአሠሪው (አመልካች) ወይስ የሥራ ተቋራጮች (ተጠሪዎች) ነው የሚለው ነው። ፈቃድ ባለመውጣቱ ምክንያት ለደረሰው የዋጋ ጭማሪ ተጠሪዎች ኃላፊነት አለባቸው በማለት አመልካች ክስ አቅርቧል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡ ፍርድ ቤቱ የግንባታ ፈቃድ የማውጣት ግዴታ ከውል ወይም ከህግ የሚመነጭ መሆኑን መርምሯል።
    • የህግ ትርጉምየግንባታ ፈቃድ የሚሰጠው ለባለቤቱ ወይም ለህጋዊ ወኪሉ ብቻ እንደሆነ አግባብነት ባላቸው የህግ ማዕቀፎችና መመሪያዎች ተደንግጓል። በውሉ ውስጥ ተቋራጮቹ ፈቃድ የማውጣት ግዴታ እንዳልገቡ ተረጋግጧል።
    • ውጤት፡ ተጠሪዎች ከውል ወይም ከህግ የመነጨ ፈቃድ የማውጣት ኃላፊነት የሌላቸው በመሆኑ፣ የግንባታው ሥራ በመዘግየቱ ወይም በዋጋ ጭማሪ ምክንያት ተጠያቂ አይሆኑም። የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ፀንቷል።

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50009

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50009
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 06 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የሥራ ውል ማቋረጥን የሚመለከት ሲሆን፣ አመልካች (የአ/አ ሂልተን ሆቴል) ተጠሪን (አቶ ዮናስ ጥላሁንን) ከሥራው ጋር በተያያዘ ከባድ የማጭበርበር ድርጊት ፈጽሟል በሚል ከሥራ አሰናብቶታል። ተጠሪው የፈጸመው ድርጊት በድርጅቱ ሠራተኞች ካፌቴሪያ የውጪ ሰው አስገብቶ እንዲመገብ ማድረጉ ነው። የሥር ፍ/ቤት ድርጊቱ ከባድ የማጭበርበር ድርጊት አይደለም በማለት ስንብቱ ሕገ-ወጥ ነው ብሎ ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም: በአሰሪና ሰራተኛ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 27/1/ሏ/ መሠረት የሥራ ውል ያለማስጠንቀቂያ ለማቋረጥ የሚያስችለው ተግባር "እንደጥፋቱ ክብደት በሥራው ላይ የማታለል ወይም የማጭበርበር ተግባር መፈጸም" ነው። ይህ የሰበር ችሎት የሥር ፍ/ቤት የሰጠው ውሳኔ ትክክል ነው በማለት የጸና ሲሆን፣ የተጠሪው ድርጊት በቀጥታ ከሥራው (ሹፌርነት) ጋር የሚያያዝ አለመሆኑን እና አመልካች ድርጊቱ 'ከባድ የማጭበርበር ተግባር' መሆኑን አላስረዳም በማለት አረጋግጧል።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50022

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50022
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 29 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (5 ብራዘርስ ኃ.የተ.የግል ማህበር) ቀደም ሲል በሌለበት የተሰጠው ፍርድ ተነስቶ ወደ ክርክሩ እንዲገባለት በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 78 መሠረት ያቀረበው ጥያቄ ውድቅ በመደረጉ ያቀረበው አቤቱታ ነው። ፍ/ቤቱ መጥሪያውን በአመልካች አድራሻ ማግኘት ባለመቻሉ ምትክ የመጥሪያ አደራረስ ትዕዛዝ በመስጠት በቅጥር ግቢው እንዲለጠፍ ተደርጎ ነበር።
  • የሕግ ትርጉም: ተከሳሽን በአግባቡ መጥራት በፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ሕጉ ከተቀመጡት የመስማት መብት መርሆዎች አንዱ ነው። አመልካች የንግድ ድርጅት (ኃ.የተ.የግል ማህበር) እንደመሆኑ መጠን አድራሻውን ማወቅ ያስቸግራል ማለት አይቻልም። በመሆኑም ክሱን የሰማው ፍ/ቤት አመልካችን በሕጉ አግባብ (በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 95(3) እና 97) መሠረት መጥሪያው እንዲደርሰው ሳያረጋግጥ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 105 መሠረት ምትክ የመጥሪያ አሰጣጥ ትዕዛዝ መስጠቱ በአግባቡ አልነበረም። ሁኔታው ይህ ከሆነ ደግሞ አመልካች በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 78(1) መሠረት ያቀረበው ጥያቄ ተቀባይነት ሊኖረው ይገባል።

3. የሰበር መ/ቁ 50148

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50148
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 04 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ጉዳዩ የውል መፍረስ ፍርድ እና አፈፃፀሙን ይመለከታል። ዋናው ፍርድ በአመልካቾች እና በተጠሪ መካከል የነበረው የጨው መሬት ኪራይ ውል እንዲፈርስ ወስኖ ነበር። ሆኖም ተጠሪ ለአፈፃፀም ማመልከቻ ሲያቀርብ በውሉ መፍረስ ምክንያት ለደረሰበት ጉዳት ካሣ (ገንዘብ እና ጨው በኩንታል) አመልካቾች እንዲከፍሉ በይዘቱ ያላለፈ ፍርድ በአፈፃፀም ፍ/ቤት እንዲወሰን አድርጓል።
  • የሕግ ትርጉም: አንድ ሰው በአፈፃፀም ሊገደድ የሚችለው በሕጉ አግባብ የተፈረደ ፍርድ ሲኖር ነው (የፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 378 እና ተከታዮቹ)። ዋናው ውሳኔ ውሉ እንዲፈርስ ከመግለጽ ውጪ አመልካቾች ለተጠሪ በዓይነትም ሆነ በመጠን እንዲከፍሉ የተወሰነ የጉዳት መጠን አልነበረም። ስለዚህ፣ የበታች ፍርድ ቤቶች ያላለፈ ፍርድን ማስፈጸማቸው የአመልካቾችን የመዳኘት ሕገ-መንግሥታዊ መብት ያላገናዘበ እና መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው。

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50182

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50182
  • የውሳኔ ቀን: ግንቦት 13 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የተጀመረው አመልካች (የአዲስ አበባ ቄራዎች ድርጅት) የደንበኞች ቁጥር በመቀነሱ ምክንያት በተደረገ ጥናት መነሻነት ተጠሪን (አቶ አበበ ተፈራ ይልማን) ከእርድና ሥጋ አከፋፋይ ቡድን መሪነት ወደ ተመሣሣይ ደረጃ ወዳለው የፋብሌት ሰራተኛነት በማዛወሩ ነው። ተጠሪ ወደ ቀድሞ ሥራው እንዲመለስ ሲጠይቅ የሥር ፍ/ቤት በአሰሪው የአስተዳደር ሥልጣን ገብቶ እንዲመለስ ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም: አሰሪ ሰራተኞችን በተመሣሣይ ደረጃ፣ ደመወዝና ጥቅም ሳይቀንስ ወደ ሌላ የሥራ መደብ አዛውሮ ማሰራት በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 13 ንኡስ አንቀጽ 2 መሠረት የአሰሪው መብትና ሥልጣን ነው። ተጠሪ በመዛወሩ ምክንያት የተነካበት መብትና ጥቅም የሌለ በመሆኑ፣ የሥር ፍርድ ቤት በአሰሪው ድርጅት አስተዳደር ሥልጣን በመጋፋት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ነው።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50199

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50199
  • የውሳኔ ቀን: ታህሳስ 27 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ግሎባል ኢንሹራንስ ኩባንያ) የመድን ሽፋን ለሰጠው የተጠሪ (አቶ አያላው ወርቁ) መኪና በሹፌሩ ረዳት (መንጃ ፈቃድ የሌለው) ቁልፍ ሰርቆ ሲያሽከረክር ለደረሰበት ጉዳት እንዲከፍል የተጠየቀበት ክርክር ነው። አመልካች ረዳቱ መንጃ ፈቃድ የሌለው በመሆኑ እና ይህም በመድን ውሉ ማግለያ አንቀጽ የተሸፈነ በመሆኑ ሃላፊነት የለብኝም ሲል ተከራክሯል።
  • የሕግ ትርጉም: የመድን ውል ማግለያ አንቀጽ መሠረት መንጃ ፈቃድ በሌለው ሰው ሲሽከረከር ጉዲት ከደረሰበት መዴን ሰጪው ሃላፊነት የሇበትም። በተጨማሪም ተጠሪ (ከሳሽ) መኪናው ከፈቃዱና ስምምነቱ ውጪ ተሰርቆ ይሽከረከር የነበረ መሆኑን ማስረዲት ግዴታ እንዳለበት (በፌ/ብ/ሕግ ቁጥር 2001/1/ መሠረት)። የሥር ፍ/ቤቶች የማስረጂት ሸክምን ያለአግባብ ወደ ተከሳሽ (አመልካች) በማስተላለፋቸው መሠረታዊ የሕግ ስህተት ፈጽመዋል።

6. የሰበር መ/ቁ 50205

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50205
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 20 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የኢትዮጵያና ጅቡቲ ምድር ባቡር ድርጅት) ከተጠሪ (አቶ ምናለ በሪሁን) ጋር የነበረውን የሥራ ውል ያለአግባብ እና ውሉ ላይ በተጠቀሰው ሥርዓት (15 ቀናት ማስጠንቀቂያ) ሳይሰጥ በማቋረጡ የተነሳ ክርክር ነው። ከፍተኛ ፍ/ቤት ስንብቱ ሕጋዊ ሥርዓቱን ባለመጠበቁ አመልካች የተለዩ ክፍያዎችን እንዲከፍል ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም: አሰሪው ውሉን በውል ከተመዘገበው ሥርዓት ውጭ (አስራ አምስት ቀናት የቅድሚያ ማስጠንቀቂያ ሳይሰጥ) እና ያለማስጠንቀቂያ ከሥራ ለማሰናበት የሚያስችል ሁኔታ ሳያጋጥመው ካቋረጠ፣ በአዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀፅ 39(1/ለ) መሠረት በአንቀፅ 40 ንዑስ አንቀፅ 2፣ በአንቀፅ 44 እና በአንቀፅ 43 ንዑስ አንቀፅ 4(ለ) የተደነገጉትን ክፈያዎች ለተጠሪ የመክፈል ኃላፊነት አለበት።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50225

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50225
  • የውሳኔ ቀን: ሐምላ 5 ቀን 2002 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪዎች (ወ/ት ዝናሽ አሰፋ እና አቶ ሙላት አሰፋ) በመኪና ግጭት ለሞቱት አባታቸው ጉዳት ካሣ በቀለብ መልክ አመልካች (የኢትዮጵያ መድን ድርጅት) እንዲከፍል ጠይቀዋል። አመልካች ተጠሪዎች ዕድሜያቸው ከአስራ ስምንት ዓመት በላይ በመሆኑ በፌ/ብ/ሕ/ቁጥር 2095/1/ መሠረት ካሣ አይገባቸውም ብሏል።
  • የሕግ ትርጉም: የጉዳት ካሣ በቀለብ መልክ እንዲከፈል ሲፈለግ፣ ዋናውና ትልቁ ቁም ነገር ቀለብ ጠያቂው ያለበት ሁኔታ ነው። ቀለቡን ሊያገኝ የማይችልበት ሁኔታ (ለምሳሌ ተማሪዎች መሆናቸው) ከተረጋገጠ፣ አካለ መጠን መድረሱ ብቻ ቀለብ ሊያገኝ አይገባም የሚል ሕጋዊ ምክንያት አይደለም። ስለዚህ የሥር ፍ/ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50375

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50375
  • የውሳኔ ቀን: ኅዳር 13 ቀን 2003 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን) 1ኛ ተጠሪ ያስመጣቻቸው ያገለገሉ የፊያት መኪና ኢንጅኖች ላይ ቀሪ ቀረጥና ታክስ እንዲከፈልባት ክስ አቅርቧል። የሥር ፍ/ቤቶች ያገለገሉ ኢንጅኖች የቅድመ ጭነት ምርመራ አይደረግባቸውም በሚል የአመልካችን ክስ ውድቅ አድርገዋል።
  • የሕግ ትርጉም: የቅድመ ጭነት ምርመራ ሥርዓት ማቋቋሚያ አዋጅ ቁ. 173/91 አንቀጽ 6(1) ያገለገለ ተሽከርካሪ ላይ ቅድመ ጭነት ምርመራ እንዳይደረግ ይደነግጋል። ሕግ አውጪው ያገለገለ ተሽከርካሪ አይመረመርም እያለ፣ ዋና አካል የሆነው ሞተር ተለይቶ ምርመራ ይደረግበታል ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ አይሆንም። በመሆኑም የሥር ፍ/ቤቶች የሰጡት ትርጉም ምክንያታዊ ስላልሆነ፣ ኢንጅኖቹ በአዋጁ አንቀጽ 6(1) የሚሸፈኑ በመሆናቸው የቅድመ ጭነት ምርመራ አይደረግባቸውም።

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50376

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50376
  • የውሳኔ ቀን: ሐምላ 12 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ወ/ሮ ኤልሳቤጥ ገሠሠ) የመኖሪያ ቤቷ አድራሻ እየታወቀ ተጠሪ (በአራዳ ክ/ከተማ ቀበሌ 07/08 አስተዳደር ጽ/ቤት) በሐሰት መጥሪያ አሌተገኘችም በማለት ቃለ መሐላ በማቅረብ መጥሪያው በፍ/ቤቱ ቅጥር ግቢ እንዲለጠፍ ተደርጎ፣ አመልካች በሌለበት የተሰጠ ውሳኔ ተነስቶ ክርክሩ እንዲሰማላት ያቀረበችው ጥያቄ ውድቅ በመደረጉ የቀረበ አቤቱታ ነው።
  • የሕግ ትርጉም: ተከሳሹ መከሰሱን እንዲያውቅ የሚያስችለውን የተሻለውን አማራጭ የመጥሪያ አደራረስ መንገድ መጠቀም የፍርድ ቤቱ ግዴታ ነው። አመልካች የምትኖርበት ቤት አድራሻ በግልጽ የሚታወቅ በመሆኑ፣ ፍርድ ቤቱ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 105 ንዑስ አንቀፅ 1 መሠረት መጥሪያው በአመልካች የመኖሪያ ቤት ላይ እንዲለጠፍ ትዕዛዝ መስጠት ነበረበት። ስለዚህ መጥሪያ በአግባቡ ሳይደርሳት የተሰጠው ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት በመሆኑ፣ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 78 ንዑስ አንቀፅ 2 መሠረት ውሳኔው ሊነሳ ይገባል。

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50440

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50440
  • የውሳኔ ቀን: ግንቦት 16 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (አቶ ሃብቱ ወልደ) 1ኛ ተጠሪ ውክልና ተሰጥቶት የነበረውን ቤት ከውክልናው ውጪ ለእናቱ (2ኛ ተጠሪ) በሽያጭ በማስተላለፉ ምክንያት የጥቅም ግጭት አለው ብሎ ውሉ እንዲፈርስ የጠየቀበት ክርክር ነው። የክልል ሰበር ችሎት ግን ክሱ የስጦታ ውል ይፍረስ በሚል ቀርቦ ሳለ የሽያጭ ውል መፍረስን መወሰን ስህተት ነው ብሎ ውሳኔውን ሽሮ ነበር።
  • የሕግ ትርጉም: ተወካዩ ለወካዩ ሙሉ ለሙሉ ታማኝ ሆኖ የመሥራት እና የወካዩን ጥቅም ብቻ የማስጠበቅ ግዴታ አለበት (ፌ/ብ/ሕ/ቁ. 2208 እና 2209)። ወኪል የራሱን ወይም የቤተሰቡን (የእናቱን) ጥቅም በሚመለከት ጉዳይ ሲያጋጥመው፣ ሁኔታውን ለወካዩ ሳያሳውቅ ስራውን እንዳይሰራ ይከለከላል። ወኪሉ በፈጸመው ውል ምክንያት የወካዩና ከተወካዩ ጋር ጥብቅ ግንኙነት ያለው ሰው ጥቅሞች የሚጋጩ ከሆነ፣ ወካዩ በሚያቀርበው ጥያቄ መሠረት ውሉ ሊፈርስ ይችላል (ፌ/ብ/ሕ/ቁ. 2187(1))። በመሆኑም 1ኛ ተጠሪ የአመልካችን ቤት ለእናትየው መሸጡ የጥቅም ግጭት መኖሩን የሚያሳይ በመሆኑ ውሉ ሊፈርስ ይገባል።

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50489

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50489
  • የውሳኔ ቀን: መስከረም 24 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ በባልና ሚስት የንብረት ክፍፍል ጥያቄ ላይ ሲሆን፣ ተጠሪ (1ኛ ሚስት) ከባሏ ጋር የነበራት ጋብቻ ሲፈርስ ንብረት ክፈፈሉ እንዲወሰንላት ጠይቃለች። አመልካች (2ኛ ሚስት) ደግሞ እሷም ከዚሁ ሰው ጋር ጋብቻ መስርታ እንደነበር ገልጻ፣ ቤቱ ላይ ድርሻ እንዲኖራት ጠይቃለች። የሥር ፍ/ቤቶች አመልካች ምንም ድርሻ የላትም ብለው ወስነው ነበር。
  • የሕግ ትርጉም: በጋብቻ ውስጥ እያለ የተፈራ ንብረት የአንደኛው ተጋቢ የግል ሃብት ነው ካልተባለ በስተቀር የጋራ እንደሆነ ሕጉ ግምት ይወስዳል። ምንም እንኳን የቤተሰብ ሕጉ ጋብቻ ላይ ጋብቻን የሚከለክል ቢሆንም፣ ሕጉን ዓላማውን ለማሳካት ፍትሐዊ ውሳኔ መስጠት ተገቢ ነው። ስለዚህ ቤቱ የተጠሪና የባሏ የጋራ ንብረት ነው ከተባለ፣ ተጠሪ 50% ስታገኝ፣ በቀረው የባሏ ድርሻ (50%) ላይ አመልካች (2ኛ ሚስት) እኩል የመካፈል መብት ይኖራታል።

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50537

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50537
  • የውሳኔ ቀን: ግንቦት 02 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (ጎፋ ገብርኤል ክሊኒክ) መፍረስንና የንብረት ክፍፍልን ይመለከታል። አመልካች (ሲ/ር መዓዛ ዮሴፍ) ጉዳዩ በሽምግልና ተጠናቋል በሚል የክስ መቃወሚያ አቅርባ ነበር። የሥር ፍ/ቤቶች ማህበሩ እንዲፈርስ እና አመልካች ለተጠሪ (ዶ/ር ዮሴፍ ደነቀው) ተጨማሪ ገንዘብ እንዲከፍሉ ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም: የሽምግልና ስምምነት ሁሉንም የሒሳብ ጉዳዮች አጠቃልሎ ካልዘጋ፣ ክሱን ለመቃወም በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 244/2/ረ/ መሠረት የቀረበው መቃወሚያ ተገቢነት የለውም። በተጨማሪም፣ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር አባላቱ ከሁለት ያላነሱ መሆን አለባቸው (የንግድ ሕግ አንቀጽ 510/2/)። ተጠሪ ከማህበሩ ከተሰናበተ በኋላ አመልካች ብቻ ስለሚቀር፣ የማህበሩ አባላት ቁጥር ከሁለት በታች በመሆኑ ማህበሩ መፍረሱ ግዴታ ነው።

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50580

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50580
  • የውሳኔ ቀን: ታህሣሥ 14 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ (ወ/ሮ አስቴር አርአያ) ከአመልካች (ዶ/ር አለኸኝ መኮንን) ጋር ከ1980 ዓ.ም እስከ 1996 ዓ.ም ድረስ እንደ ባልና ሚስት በመኖር ንብረት አፍርተናል በማለት የንብረት ክፍፍል ጠይቃለች። የሥር ፍ/ቤት ግንኙነቱን አረጋግጦ ቤት እንዲካፈሉ ወስኗል። ይሁንና ተጠሪ እስከ መጋቢት 27 ቀን 1987 ዓ.ም ድረስ ከሌላ ሰው ጋር ሕጋዊ ጋብቻ የነበራት መሆኑ በማስረጃ ተረጋግጧል።
  • የሕግ ትርጉም: አንዲት ሴት በሕግ አግባብ ጥበቃ የሚደረግለትን ጋብቻ በመሰረተችበት ጊዜ፣ ከሌላ ወንድ ጋር እንደ ባልና ሚስት አብሮ የመኖር ግንኙነት አላት ተብሎ በሕግ ጥበቃ የሚደረግበት በቂ ምክንያት የለም። ስለዚህ ተጠሪ ከ1980 ዓ.ም እስከ መጋቢት 27 ቀን 1987 ዓ.ም ድረስ ከአመልካች ጋር እንደ ባልና ሚስት አብሮ የመኖር ግንኙነት አልነበራትም። ሆኖም፣ ከመጋቢት 27 ቀን 1987 ዓ.ም በኋላ (ጋብቻዋ በሞት ከፈረሰ በኋላ) የነበረው ግንኙነት እንደ ባልና ሚስት አብሮ የመኖር ሁኔታ ነው። ነገር ግን ንብረት ክፍፍል ሊደረግ የሚችለው ንብረቱ በዚህ ግንኙነት ውስጥ የተፈራ መሆኑ ሲረጋገጥ ነው (የቤተሰብ ሕግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 102)። ቤቱ የተሠራው ግን ከ1987 ዓ.ም በፊት በመሆኑ ተጠሪ ልትካፈለው የሚገባበት ሕጋዊ ምክንያት የለም።

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50590

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50590
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 28 ቀን 2004 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ማህበራዊ ዋስትና ኤጀንሲ) ተጠሪ በወንጀል ተከሶ የእድሜ ልክ ጽኑ እስራት ከተፈረደበት በኋላ ከሕግ ውጪ የወሰደው የጡረታ አበል እንዲመለስለት የጠየቀበት ክርክር ነው። የሥር ፍ/ቤቶች ክሱን ውድቅ ያደረጉት ተጠሪ በተፈረደበት ጊዜ ሥራ ላይ በነበረው አዋጅ ቁ. 345/1995 ገንዘቡን ማስመለስ አይቻልም በማለት ነበር።
  • የሕግ ትርጉም: የመንግሥት ሠራተኞች ጡረታ አዋጅ ቁ. 345/1995 የመሸጋገሪያ ድንጋጌ (አንቀጽ 52(1)) አለው፤ ይህ ድንጋጌ አዋጁ ከመጽናቱ በፊት ለተፈጠሩ ሕጋዊ ሁኔታዎች ቀደም ሲል ሲሠራባቸው የነበሩ ሕጎችና መመሪያዎች ተፈጻሚ እንደሚሆኑ ይገልጻል። የቀድሞው አዋጅ ቁ. 5/1967 አንቀጽ 34 ደግሞ የሶስት ዓመት ጽኑ እስራት ቅጣት ሲወሰን የጡረታ መብት እንደሚቀር ይደነግጋል። በመሆኑም ተጠሪ በወንጀል ተከሶ ጥፋተኛ ሆኖ የእድሜ ልክ ጽኑ እስራት የተወሰነበት አዋጅ ቁ. 345/95 ሥራ ላይ ባለበት ወቅት በመሆኑ፣ የጡረታ መብቱን እንዲያጣ መደረጉ ተገቢ ነው።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50810

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50810
  • የውሳኔ ቀን: ጥቅምት 30 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካቾች (79 ሰዎች) መሬቱ ለሕዝብ ጥቅም ተፈለገ በሚል ከይዞታቸው እንዲለቁ እና ተጠሪ (የመንገድ ትራንስፖርት ባለሥልጣን) በወቅቱ በተሠራው ግምት መሠረት ካሳ እንዲከፍል የተወሰነው ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አለበት በሚል ያቀረቡት አቤቱታ ነው።
  • የሕግ ትርጉም: መንግሥት ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የግል ንብረትን ተመጣጣኝ ካሣ በመክፈል መውሰድ ይችላል (ሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 40 ንዑስ አንቀጽ 8)። የሕዝብ ጥቅም ጥያቄው ውሳኔ የመስጠት ሥልጣን ባለው አካል (በዚህ ጉዳይ ከተማ ልማትና ቤት ሚኒስቴር) ከተሰጠ፣ ቦታው ለሕዝብ ጥቅም መፈለጉ ሕጋዊ ነው። አመልካቾች ለጉዳዩ አግባብነት ባለው የሕግ ድንጋጌ (ፌ/ብ/ሕግ ቁጥር 1477/2/) በተደነገገው የጊዜ ገደብ ውስጥ ለንብረታቸው የተወሰነውን የካሳ መጠን በመቃወም አቤቱታ ባለማቅረባቸው እና ቦታውን ባለመልቀቃቸው ምክንያት፣ ንብረቱ በወቅቱ ከተገመተው ግምት በላይ የሚጠየቅበት የሕግ መሠረት የለም።

16. የሰበር መዝገብ ቁጥር 50835

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50835
  • የውሳኔ ቀን: ጥቅምት 16 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካቾች (አቶ ምናሴ ኢትሶ እና ወ/ሮ ሸዋዬ በዳሶ) ተጠሪ (ወ/ሮ ፋንታዬ ተረፈ) የባልና ሚስት ንብረት በማስመሰል በሐሰት ማስረጃ በፍርድ አፈፃፀም የተረከበችውን ቤት እንዲያስረክብ /እንዲመልስ/ላቸው ክስ አቅርበው ነበር። የሥር ፍ/ቤቶች አመልካቾች በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 6 ወይም 358 መሠረት መጠየቅ ሲገባቸው አዲስ ክስ ማቅረብ አይችሉም በማለት ውድቅ አድርገውታል።
  • የሕግ ትርጉም: በንብረት ላይ መብት አለኝ የሚል እና በክርክሩ ውስጥ ያልተካተተ ሦስተኛ ወገን መብቱን ለማስከበር ሕጉ የተለያዩ ሥርዓቶችን አስቀምጧል። ውሳኔው ከመፈጸሙ በፊት ከሆነ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 358፤ በአፈፃፀም ሂደት ላይ እያለ ከሆነ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 418፤ ከዚህ ባለፈ ግን በንብረቱ ላይ የተሻለ መብት አለኝ የሚል ወገን በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ አንቀጽ 421 አሊያም እንደ ነገሩ ሁኔታ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ አንቀጽ 455 መሠረት አዲስ ክስ መስርቶ መብቱን ማረጋገጥ ይችላል። በመሆኑም የሥር ፍ/ቤቶች ክሱን በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 6 እና 358 በመጥቀስ ውድቅ ማድረጋቸው መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 52667

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

52667

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ታህሳስ 12 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ በባህር ላይ እቃ ሲጓጓዝ ለደረሰ ጉዳት የሚከፈል ካሳን ይመለከታል። አመልካች (ኒያሊ ኢንሹራንስ አ.ማ) ደንበኛቸው ለተጎዳው መስታወት የከፈሉትን ዋጋ ከትራንስፖርት አጓጓዡ (የኢትዮጵያ ንግድ መርከብ) እንዲተካላቸው ክስ አቅርበዋል። የጉዳቱ መንስኤ በእቃ አኗኗር ችግር ምክንያት የተፈጠረ ነው። ተጠሪ የእቃውን ትክክለኛ ዋጋ ስላላወቀ፣ የካሳ ክፍያ በባህር ህግ አንቀጽ 198 ንዑስ አንቀጽ 1 መሠረት እንዲወሰንለት ጠይቋል። አመልካች ግን የእቃው ዋጋ በውጭ ምንዛሪ (በL/C) የተከፈለ መሆኑን እና ተጠሪም በሰጠው የቢል ኦፍ ላዲንግ ላይ የኤል ሲ ቁጥሩን በመግለጽ ዋጋውን ያውቃል። ስለዚህ አግባብነት ያለው ህግ የባህር ህግ 198 ንዑስ አንቀጽ 3 ነው ሲል ተከራክሯል።

የሕግ ትርጉም

የጭነት አጓጓዡ (ተጠሪ) በእቃ መጫኛ ሰነዱ (ቢል ኦፍ ላዲንግ) ላይ የእቃዎቹን ዋጋ በባንክ በኩል በውጭ ምንዛሪ የተከፈለበትን "ላተር ኦፍ ክሬዲት" ቁጥር ከገለጸ፣ የአጓጓዡ ሀላፊነት የሚወሰነው በእቃው ዋጋ የማይታወቅ ከሆነ የሚተገበረው የባህር ህግ ቁጥር 198 ንዑስ አንቀጽ 1 አይደለም። ይልቁንም፣ አግባብነት ያለው ድንጋጌ የካሳው መጠን በእቃው ትክክለኛ ዋጋ ላይ ተመስርቶ የሚወሰንበት የባህር ህግ አንቀጽ 198 ንዑስ አንቀጽ 3 ነው።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 52691

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

52691

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ሚያዝያ 22 ቀን 2002 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ የጉዲፈቻ ውል ይፍረስልኝ ጥያቄን የሚመለከት ነው። ጉዲፈቻ አድራጊዎች (አመልካቾች) ውሳኔው ከተሰጠ በኋላ ልጁ የአእምሮ እድገት ዝግመት እንዳለበት በመረጋገጡ፣ ለጤናው የሚጠይቀውን ወጪ መሸፈን ስለማይችሉ እና ልጁን እንዲቀበሉ ቢገደዱ የወደፊት ህይወቱ ክፉኛ ስለሚጎዳ፣ የጉዲፈቻው ውል እንዲሰረዝላቸው ጠይቀዋል። የበታች ፍርድ ቤቶች ግን የቤተሰብ ህግ አንቀጽ 195(2)ን መሠረት በማድረግ ውሉ እንዲፈርስ የሚያስችል ሁኔታ የለም በማለት ጥያቄውን ውድቅ አድርገው ነበር።

የሕግ ትርጉም

የጉዲፈቻ ውል እንዲፈርስ የሚፈቅደው የተሻሻለው የቤተሰብ ህግ አንቀጽ 195 ንዑስ አንቀጽ 2 ዓላማ የህፃኑን ጥቅም ማስጠበቅ (best interest of the child) ነው። ይህ ድንጋጌ ውል እንዲሰረዝ የሚያስችለው በልጁ የወደፊት ህይወት ላይ በተጨባጭ ጉዳት በመኖሩ ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊት ሊደርስ የሚችል ከፍተኛ ጉዳት ስለመኖሩ ማረጋገጥ ሲቻልም ጭምር ነው። ጉዲፈቻ አድራጊዎች ልዩ እንክብካቤ የሚያስፈልገውን ልጅ የማሳደግ አቅም እንደሌላቸው ገልጸው፣ ውሉ እንዲቀጥል መደረጉ የልጁን የወደፊት ደህንነት አደጋ ላይ የሚጥል ከሆነ፣ ውሉ ሊሰረዝ ይገባል።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 52752

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

52752

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ሰኔ 16 ቀን 2002 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ በፍርድ ቤት ውሳኔ መሠረት ክርክር ተጀምሮ ሳለ፣ በተከራካሪ ወገኖች መካከል የተደረገ የእርቅ ስምምነት በፍርድ ቤት ተመዝግቦ ከተረጋገጠ በኋላ ያለውን ህጋዊ ውጤት የሚመለከት ነው። የእርቅ ስምምነቱ በኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ጸድቆ ነበር። የዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የዕርቁን ስምምነት ለማስፈጸም ፈቃደኛ አልሆነም፤ ለዚህ ምክንያት ያደረገው ደግሞ ተጠሪዎች (የአክሲዮን ባለቤቶች) የወንጀል መዝገብ ያላዘጋ ስላልሆነ ነው። አመልካቾችም የወንጀል መዝገብ አለመዘጋቱ ስምምነቱ እንዳይፈጸም ያደርጋል በማለት ተከራክረዋል።

የሕግ ትርጉም

በፍርድ ቤት ተቀብሎ በፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 277 መሠረት የተመዘገበ እርቅ እንደ ፍርድ ቤት ውሳኔ ሊታይ ይገባል። የእርቅ ስምምነቱ የወንጀል መዝገብ መዘጋት ቅድመ ሁኔታ መሆኑን ካላስቀመጠ፣ እንዲሁም የተባሉት የወንጀል መዛግብት ጉዳዩ አያስከስስም በሚል ምክንያት ቀድመው በፍርድ ቤት ውሳኔ የተዘጉ መሆኑ ከተረጋገጠ፣ እርቁን እንዳይፈጸም የሚከለክል ህጋዊ ምክንያት የለም።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 52910

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

52910

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ሐምላ 28 ቀን 2002 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች ለመኪናው የመድን ዋስትና የሰጠው ተጠሪ (የኢትዮጵያ መድን ድርጅት) በአደጋ ምክንያት ካሳ እንዲከፍለው ጠይቋል። ተጠሪ ግን የመድን ውሉ የተቋረጠው አደጋው ከመድረሱ በፊት በመሆኑ፣ አመልካች የመክሰስ መብት የለውም ሲል ተከራክሯል። አመልካች ውሉ ከማለቁ ጥቂት ቀደም ብሎ ውሉ እንዲታደስ ጠይቄ ፈቃደኝነቴን ገልጫለሁና የአረቦን ክፍያ ባለመክፈል ብቻ ውል ሊቋረጥ አይችልም በማለት የንግድ ህግ ቁ. 666/2/(3) ላይ ተመሥርቷል።

የሕግ ትርጉም

የንግድ ህግ ቁጥር 666 ተፈጻሚ ሊሆን የሚችለው በኢንሹራንስ ሰጪውና በተቀባዩ መካከል የጸና ውል ኖሮ የመድን ተቀባዩ የአረቦን ክፍያ መክፈል ሲያቋርጥ ብቻ ነው። የመድን ውል ጊዜው አብቅቶ ከተቋረጠ፣ ይህ ድንጋጌ ተፈጻሚነት የለውም። አደጋው የደረሰው ውሉ ከተቋረጠ በኋላ ስለሆነ፣ አመልካች ካሳ እንዲከፈለው የመጠየቅ መብት የለውም።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 52942

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

52942

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ጥቅምት 18 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ የግልግል ዳኝነት ጉባኤ የአበል መጠንን አስመልክቶ ትዕዛዝ ሲሰጥ፣ ቅሬታ ያለው ወገን መከተል የሚገባውን ሥነ ሥርዓት የሚመለከት ነው። የግልግል ጉባኤው የዳኞች አበል 60,000 ብር እንዲሆን ወስኖ፣ ተጠሪው (አመልካች) አበሉ ከአቅሙ በላይ ነው በማለቱ መክፈል ሳይችል ቀርቷል። የስር ፍርድ ቤት ተጠሪው የጉባኤውን አበል ትዕዛዝ ይግባኝ ሳያቀርብ ወይም ሳይከፍል ሌላ ጉባኤ እንዲቋቋምለት መጠየቁ ተገቢ አይደለም ብሎ ነበር።

የሕግ ትርጉም

የግልግል ዳኝነት ጉባኤ የመቋቋም ዓላማ ተከራካሪዎች ጊዜና ገንዘብ እንዲቆጥቡ ማስቻል ነው። አንድ ሰው ጉባኤው በወሰነው የአበል መጠን ቅሬታ እያለው፣ በግዳጅ በቀድሞው ጉባኤ እንዲታይ ማስገደድ ተገቢነት የለውም። የፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 318 ንዑስ አንቀጽ 5 የግልግል ጉባኤ አበሉን የመወሰን ስልጣን እንዳለው ያሳያል። ነገር ግን፣ ጉባኤው በወሰነው የአበል መጠን ቅሬታ የቀረበበት ሁኔታ ሲኖር፣ የጉባኤው አበል ትዕዛዝ "በአመልካች መብት ላይ መሰረታዊ የመብት መጣበብ የሚያስከትል አይደለም" በሚል፣ በውጤት ደረጃ ምትክ ጉባኤ እንዲቋቋም መወሰኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር53064

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መ/ቁ.)

53064

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ግንቦት 17 ቀን 2002 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ የሥራ ክርክር ፍርድ አፈፃፀምን የሚመለከት ነው። ሰራተኛው (አመልካች) በህገ-ወጥ ስንብት ምክንያት ወደ ሥራው እንዲመለስ ተወስኖለት ነበር። አፈፃፀሙ ሲጠየቅ ግን አመልካቹ ወደ ሥራ መመለስ እንደማይችል ገልጾ በምትኩ በአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 43(4) መሠረት ካሳ እንዲከፈለው ጠይቋል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን አፈፃፀም የፍርዱን ይዘት ብቻ መሠረት ማድረግ አለበት (ካሳ አልተወሰነም ነበርና) በማለት የካሳ ጥያቄውን ውድቅ አድርገው ነበር።

የሕግ ትርጉም

የአሠሪና ሠራተኛ ህግ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 43 ንዑስ አንቀጽ 3፣ ህገ-ወጥ ስንብት ተረጋግጦለት ወደ ሥራው እንዲመለስ የተፈረደለት ሠራተኛ፣ በራሱ ፍቃድ ወይም በአሰሪው ችግር ምክንያት ወደ ሥራ መመለስ ካልፈለገ፣ በምትኩ ካሣ ተከፍሎት ሊሰናበት የሚችልበት መብት አለው። ይህ የሰራተኛው አማራጭ መብት ተግባራዊ የሚደረገው ፍርዱን በማስፈጸም ላይ ባለው ችሎት (በአፈፃፀም ሂደት) ነው። ስለዚህ የበታች ፍርድ ቤቶች የሰራተኛውን የካሳ ጥያቄ ውድቅ ማድረጋቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53113

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53113

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ህዳር 03 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ ተከሳሽ በሌለበት የተሰጠ ውሳኔ ተነስቶ ተከሳሹ ባለበት የሚታይበትን የፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ አግባብ ይመለከታል። አመልካቾች (ተከሳሾች) መጥሪያ በተገቢው ሥርዓትና ቅደም ተከተል አልደረሰንም በሚል በሌሉበት የተሰጠው ውሳኔ እንዲነሳላቸው ጠይቀዋል። የስር ፍርድ ቤት መጥሪያው በአካል ሊደርስ ባይችልም በጋዜጣና በቤት ላይ በመለጠፍ አማራጭ ሥርዓቱ ተሟልቷል በማለት ጥያቄውን ውድቅ አድርጎ ነበር።

የሕግ ትርጉም

የፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ ስለምጥሪያ አሰጣጥ የሚመለከቱት ድንጋጌዎች ዓላማ ተከራካሪዎች እኩል የመከራከር መብት እንዲኖራቸው ማድረግ ነው። አንድ ሰው የመከራከር መብቱን እንደተወ የሚቆጠረው መጥሪያው በህጉ በተዘረጋው ሥርዓትና ቅደም ተከተል መሠረት በሚገባ ደርሶት (በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሔ/ቁ. 70(ሀ)) ሳያውቅ ሲቀር ብቻ ነው። መጥሪያው በትክክል መድረሱ ሳይረጋገጥ፣ ወይም በአማራጭ የመጥሪያ ሥርዓት አፈፃፀም ላይ ጉድለት ካለ፣ ተከሳሽ በሌለበት የተሰጠው ውሳኔ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሔ/ቁጥር 78 መሠረት ሊነሳ ይገባል።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53221

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53221

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ታህሳስ 27 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች (ማህበራዊ ዋስትና ኤጀንሲ) ተጠሪ የሟች ባል መሆኑን የሚያረጋግጥ ውሳኔ የጡረታ አበል ለመክፈል መሠረት ስለሆነ፣ ውሳኔው በመሠረቱ የሕግ ስሕተት አለበት በማለት መቃወሚያ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን አመልካች በቀድሞው ክርክር ተካፋይ ስላልነበረ እና የባለቤትነት ውሳኔው መብቱን አይነካም በሚል ምክንያት መቃወሚያውን ለማየት አልተቀበሉትም ነበር።

የሕግ ትርጉም

የፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 358፣ ቀደም ሲል ለተሰጠው ውሳኔ መሠረት በሆነው ክርክር ተካፋይ ያልነበረ ሰው፣ ፍርዱ መብቱን የሚነካበት ከሆነ፣ ውሳኔው እንዲሻርለት መቃወሚያ የማቅረብ መብት አለው። የጡረታ አበል ከፋይ የሆነው ኤጀንሲ (አመልካች) በህግ መሠረት ያልተቋቋመውን የባሌነት ማረጋገጫ ውሳኔ መቃወም የሕጋዊ ግዴታው አካል ስለሆነ፣ መብቱንና ግዴታውን የሚነካው ውሳኔ ሊቀርብለት ይገባል።

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53223

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53223

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ጥቅምት 15 ቀን 2002 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ተጠሪ (ወ/ሮ ብላኔ ዓለመስላሴ) የኑዛዜው አድራጊ ወራሽ ሳትሆን፣ ኑዛዜው የተደረገው የሟች ባልደረባ ንብረት (በተጠሪ አውራሽ ሀብት) ጭምር ነው በማለት ኑዛዜው ከተደረገ ከ12 ዓመታት በኋላ እንዲፈርስ ክስ አቅርባለች። አመልካቾች ክሱ በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 974(2) መሠረት በይርጋ ቀሪ ነው ሲሉ ተከራከሩ።

የሕግ ትርጉም

የፍትሐብሔር ህግ ቁጥሮች 973 እና 974 የሚመለከቱት ኑዛዜው ከተነበበ ወይም ከፈሰሰ በኋላ በወራሾች የሚቀርቡ የኑዛዜውን ትክክለኛነት ወይም የክፍያው ድልድል የሚመለከቱ የይርጋ ጊዜ ገደቦችን ነው። ተጠሪ የኑዛዜው አድራጊ ወራሽ ካልሆነች እና ክርክሯ የኑዛዜውን ይዘት ሳይሆን በሌላ ሰው ሀብት ላይ መደረጉን የሚመለከት ከሆነ፣ የፍትሐብሔር ህግ ቁጥሮች 973 እና 974 ለጉዳዩ ቀጥተኛ ተፈጻሚነት የላቸውም። ስለዚህ ክሱ በይርጋ ቀሪ አይደለም።

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53279

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53279

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ሰኔ 08 ቀን 2002 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ ኑዛዜ ወራሽነት እንዲረጋገጥ የተጠየቀበት ሲሆን፣ የክርክሩ ዋና ነጥብ የኑዛዜው ሰነድ ላይ ያለው የጣት አሻራ ፊርማ ትክክለኛነት ላይ ነው። ሟች ማንበብና መጻፍ የሚችሉ እና በብዕር የሚፈርሙ ሆነው እያለ በጣት አሻራ መፈረማቸው አጠያያቂ ነው። የበታች ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤቶች የጣት አሻራው የሟች አለመሆኑን የማስረዳት ሸክም በአመልካች (ተቃዋሚው) ላይ ጣሉ።

የሕግ ትርጉም

የኑዛዜውን ቃልና ይዘት አስመልክቶ የማስረዲት ሸክም የሚወሰነው በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 896 መሠረት ነው። የኑዛዜው ተጠቃሚ ነኝ የሚል ሰው ሟች ህጋዊ ውጤት ያለው ኑዛዜ እንደፈጸመ የማስረዲት ሸክም አለበት። ሟች በብዕር ይፈርሙ የነበረ መሆኑ ከተረጋገጠ፣ በጣት አሻራ መፈረማቸውን እና አሻራው የሟች መሆኑን በበቂ ሁኔታ የማረጋገጥ ግዴታ ያለበት የኑዛዜው ተጠቃሚ (ተጠሪ) ነው።

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53328

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53328

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ጥቅምት 18 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ ቤት በሽያጭ ውል የያዘ ሰው ላይ፣ የሻጭ ወራሽ የባለቤትነት ማረጋገጫ ክስ ሲያቀርብ፣ ተከሳሹ ያቀረበው የይርጋ መቃወሚያን ይመለከታል። አመልካች ቤቱን በ1988 ዓ.ም. በውል ገዝቼያለሁ በማለት ክሱ በይርጋ ቀሪ መሆኑን ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤት የይርጋውን መቃወሚያ ውድቅ ሲያደርግ የፍትሐብሔር ህግ ቁ. 1168 (የ15 ዓመት ይዞታ) የሚለውን የተሳሳተ ድንጋጌ ተጠቅሟል።

የሕግ ትርጉም

የማይንቀሳቀስ ንብረትን ለማስተላለፍ የጽሁፍና የምዝገባ ሥርዓት ያላሟላ ውል (ፌ/ብ/ሔ/ቁ. 1723)፣ ውሉን ለማፍረስ የሚቀርበው ጥያቄ በአሥር (10) ዓመት የይርጋ ጊዜ ውስጥ መቅረብ አለበት፣ (በፌ/ብ/ሔ/ቁ. 1808/2/ እና 1845 መንፈስ)። የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1168 የይርጋን ሳይሆን የባለቤትነት መብትን የማግኘት መርህን የሚመለከት ነው። ክሱ ውሉ ከተደረገ ከ10 ዓመት በላይ ዘግይቶ የቀረበ በመሆኑ፣ ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኗል።

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53358

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53358

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ሰኔ 18 ቀን 2002 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ አሠሪ በሠራተኛው ላይ የወሰደው የሥራ ውል የማቋረጥ እርምጃ የይርጋ ጊዜ ገደብን የተመለከተ ነው። የበታች ፍርድ ቤቶች አሰሪው በአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 27/3/ የተቀመጠውን የ30 ቀን የይርጋ ጊዜ አልፏል በማለት የሥራ ውል ማቋረጥ እርምጃውን ውድቅ አድርገዋል። አመልካች (አሰሪው) የይርጋው ጊዜ መቆጠር መጀመር ያለበት ጉዲዩ በዲሲፕሊን ኮሚቴ ተጣርቶ ጥፋቱ ከታወቀበት ቀን ጀምሮ እንጂ ጥፋቱ ከተፈጸመበት ቀን ጀምሮ አይደለም ሲል ተከራክሯል።

የሕግ ትርጉም

የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 27 ንዑስ አንቀጽ 3፣ የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው አሰሪው ውሉ የሚቋረጥበት ምክንያት መከሰቱን ካወቀበት ቀን ጀምሮ ነው። ጥፋቱ መከሰቱን ለማረጋገጥ የማጣራት ሥራ (ለምሳሌ በዲሲፕሊን ኮሚቴ) የሚያስፈልግ ከሆነ፣ አሰሪው ጥፋት መኖሩን እንደ አወቀ የሚቆጠረው የማጣራት ሥራው ከተከናወነ በኋላ ነው።

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53421

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53421

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

የካቲት 22 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ በፍርድ አፈፃፀም ወቅት የተያዘ ቤት በሐራጅ ሽያጭ ከተሸጠ በኋላ፣ አመልካች (ሦስተኛ ወገን) ቤቱ የራሴ ነውና የሐራጅ ሽያጩ ይፍረስልኝ በማለት በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሔ/ቁ 445 መሠረት ያቀረበውን ጥያቄ ይመለከታል። አመልካች ቤቱን የገዛው ንብረቱ በፍርድ አፈፃፀም ተይዞ ሳለ፣ ከሐራጅ በፊት በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሔ/ቁ 418 መሠረት ተከራክሮ ከተረታ ሰው ነው።

የሕግ ትርጉም

አንድ ሰው ንብረቱ ከመሸጡ በፊት በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሔ/ቁ 418 መሠረት ንብረቱ የፌርዴ ባለዕዳ ሳይሆን የእኔ ነው በማለት ተከራክሮ ክርክሩ ውድቅ ከተደረገ፣ በተመሳሳይ የክርክር ነጥብ ላይ በዚያው የአፈፃፀም መዝገብ ውስጥ ገብቶ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሔ/ቁ 444-447 ድንጋጌዎች መሠረት በድጋሚ ሊመረመር አይችልም። በተጨማሪም፣ ንብረት በፍርድ አፈፃፀም ምክንያት ከተያዘ በኋላ የተፈጸመ የግዥ ተግባር፣ አስቀድሞ የተጀመረውን የአፈፃፀም ጉዳይ ሊያቋርጠው የሚችልበት የሕግ መሠረት የለውም።

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53459

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53459

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

ሚያዝያ 12 ቀን 2002 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

አመልካች በወንጀል ክስ ወቅት ያስያዘውን የዋስትና ገንዘብ (ብር 200) ከክሱ በነጻ ከተሰናበተ በኋላ እንዲመለስለት ጠይቋል። ፍርድ ቤቱ ግን ገንዘቡን ገቢ ያደረገበትን ዋና ደረሰኝ ማቅረብ ባለመቻሉ (ኮፒውን ብቻ በማቅረቡ)፣ ገንዘቡ አይመለስም ሲል ትዕዛዝ ሰጥቶ ነበር።

የሕግ ትርጉም

ምንም እንኳን የሰነድ ማስረጃን በተመለከተ ዋናው ሰነድ መቅረብ (Best evidence rule) ቢገባም፣ ዋናው ሰነድ ሊገኝ በማይችልበት ሁኔታ፣ የዋናው ሰነድ ኮፒ (Secondary evidence) በማቅረብ እና ይህንኑ በማስረጃነት ከሌሎች የመንግስት ሰነዶችና የፍርድ ቤት መዝገቦች ጋር አጣምሮ በማረጋገጥ፣ ገንዘብ እንዳስያዘ ማስረዳት ይቻላል። ዋናው ደረሰኝ አልቀረበም በሚል ብቻ የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53527

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53527

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

መስከረም 27 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ በሠራተኛው ጥያቄ መሠረት ለሥራ ክርክር ፍርድ አፈፃፀም የሚቀርብበትን የይርጋ ጊዜ ገደብ የሚመለከት ነው። ሰራተኛው (ተጠሪ) ወደ ሥራው እንዲመለስ በፍርድ ተወስኖለት ነበር። ሆኖም፣ ተጠሪው በእምነት ማጉደል ወንጀል ተከሶ ቅጣቱን ከጨረሰ ከአንድ ዓመት በኋላ፣ የአፈፃፀም ጥያቄ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች ፍርዱ እንዲፈጸም ትዕዛዝ ሰጥተው ነበር።

የሕግ ትርጉም

በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/96 መሠረት የሚነሱ የመብት ጥያቄዎች ከአንድ ዓመት ጊዜ በላይ የረዘመ ክርክርን አያስተናግድም። ምንም እንኳን የፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ የአፈፃፀም ይርጋ 10 ዓመት ቢሆንም (ቁ. 384)፣ የሠራተኛ ሕግ አይነተኛ ዓላማ የኢንዱስትሪ ሰላምን ማስፈንና ምርታማነትን ማሳደግ ስለሆነ፣ የአዋጁ (ቁ. 377/96) አንቀጽ 162 ንዑስ አንቀጽ 1 ላይ የተመለከተው የአንድ ዓመት የይርጋ ጊዜ ለ አፈፃፀም ማመልከቻም ተፈጻሚ መሆን አለበት። ተጠሪ የአፈፃፀም ጥያቄውን ከአንድ ዓመት በኋላ ስላቀረበ፣ ጥያቄው በይርጋ የታገደ ነው።

16. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53551

ዝርዝር

መረጃ

የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መዝገብ ቁጥር)

53551

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን

መስከረም 25 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ

ጉዳዩ የኪራይ ውል ከተቋረጠ በኋላ በተከራይ የቀረበውን "ሁከት ይወገድልኝ" የሚል ክርክርን የሚመለከት ነው። አመልካች (ቀበሌ ባለአደራ ቦርድ) ተጠሪ በውል ግዴታውን ባለመወጣቱ የኪራይ ውሉን አቋርጧል። የስር ፍርድ ቤት ድርጊቱ ሁከት አይደለም በማለት ክሱን ውድቅ አድርጎ ነበር። የክልል ሰበር ችሎት ግን ቦርዱ (አመልካች) የመክሰስና የመከሰስ ሕጋዊ ሰውነት የለውም በሚል የበታች ፍርድ ቤቶችን ውሳኔ ሽሮ ነበር።

የሕግ ትርጉም

የቀበሌ ባለአደራ ቦርድ እንደ ህጋዊ አካል የተቋቋመ መሆኑን ፍርድ ቤት በራሱ ጊዜ ግንዛቤ (judicial notice) የሚወስድበት የህግ ጉዳይ ነው፤ ስለዚህ ህጋዊ ሰውነት የለውም ተብሎ መወሰን የህግ ስህተት ነው። ይሁን እንጂ፣ የተከራካሪ ወገኖች ግንኙነት በኪራይ ውል ላይ የተመሠረተ እስከሆነ ድረስ፣ አከራካሪው በውሉ መሠረት የኪራይ ውሉን ለማቋረጥ የወሰደው እርምጃ በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1140፣ 1148 እና 1149 ሥር የተደነገገውን ሁከት አይሆንም። ተጠሪ መብታቸውን ማስከበር ያለባቸው በውል ጥያቄ እንጂ በሁከት ክስ አይደለም።

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 55648

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55648
  • ቀን፡ መጋቢት 20 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ክርክሩ የሟች ወ/ሮ ዳርቻ መንግስቱ ፈንታን ውርስ ይመለከታል። ሟች በኑዛዜያቸው ለልጆቻቸው (አመልካቾች) ብር 500 ብቻ በመስጠት፣ ቀሪውን ንብረት ለልጅ ልጆቻቸው (ተጠሪዎች) እንዲደርስ ወስነው ነበር። አመልካቾች (ልጆቹ) ኑዛዜው ትክክልኛ አእምሮ ላይ ባልነበሩበት ጊዜ የተደረገ ነው በማለት እንዲሁም ውርስን የማንቀል ያህል ውጤት ያለው በመሆኑ ውድቅ እንዲሆን ጠይቀው ነበር። የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ኑዛዜው እንዲሻሻል በማድረግ አመልካቾች እኩል እንዲካፈሉ ወስኖ ነበር፤ ነገር ግን ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤቶች ኑዛዜው እንዲፀና ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • የሟች ወ/ሮ ዳርቻ መንግስቱ በኑዛዜያቸው የሰጡት ምክንያት (አመልካቾች ስላላገዟትና ስላልጠየቋት) ልጆቻቸውን ከሚደርሳቸው የውርስ ድርሻ ከሩብ (አንዴ አራተኛ) በለይ እንዲያጡ የሚያደርግ በቂ ምክንያት አይደለም።
    • ዳኞች በፍትሐ ብሔር ህግ ቁጥር 1123(1) ላይ የተደነገገውን ድንጋጌ ከቁጥር 938(2) ጋር በማጣመር፣ በኑዛዜው የተገለጸው ምክንያት ወራሾች ከሩብ በላይ ድርሻቸውን እንዲያጡ ለማድረግ በቂ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን የመመዘን ስልጣን አላቸው።
    • በመሆኑም፣ ኑዛዜው አመልካቾች ከውርሱ ከሚደርሳቸው ድርሻ እስከ አንድ አራተኛ (ሩብ) ድረስ ብቻ ሊያሳጣቸው ይችላል። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 55649

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55649
  • ቀን፡ መጋቢት 06 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አመልካች (ኤልያስ ዲጋ ጉዲይ) በአሽከርካሪነት ቸልተኝነት የሰው መግደል ወንጀል (በእቃ መጫኛ ላይ ሰው ጭኖ በመሄድ ሰውየው ወድቆ እንዲሞት በማድረጉ) እና አደጋ ላይ ያለን ሰው ባለመርዳት (ከገጨ በኋላ በመሸሹ) ክስ ቀርቦበት ነበር። የታችኛው ፍርድ ቤቶች በወንጀል ሕግ አንቀጽ 543(3) (ከባድ ቸልተኝነት/ደንብ መጣስ) እና 575(2)(ሀ) ጥፋተኛ አድርገው በጠቅላላው በስድስት ዓመት ከስድስት ወር ጽኑ እስራት ቀጥተውታል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • ፍርድ ቤቱ በፌሬ ነገር ደረጃ አመልካች ሟችን መኪናው ላይ የጫነው መሆኑ (የወንጀል ሕግ 543(3) መስፈርት) አልተረጋገጠም።
    • ስለሆነም አመልካች ሊጠየቅ የሚገባው በአሽከርካሪነት ስራው ማድረግ የነበረበትን ጥንቃቄ ባለማድረጉ ሟችን በመግጨት ለህልፈት በመዳረጉ ነው። ይህም በወንጀል ሕግ አንቀጽ 543(2) ስር ተጠያቂነት የሚያስከትል ነው።
    • በወንጀል ሕግ አንቀጽ 575(2)(ሀ) (አደጋ ላይ ያለን ሰው ባለመረዳት) የተሰጠው የጥፋተኝነት ውሳኔ ግን በፌሬ ነገር ደረጃ የተረጋገጠ በመሆኑ ፀንቷል።
    • በአዲሱ የህግ አንቀጽ (543(2)) እና በማቅለያ ምክንያቶች (ሪኮርድ የሌለበትና የቤተሰብ አስተዳዳሪ መሆኑ) መሰረት፣ አመልካች በጠቅላላው በአራት ዓመት ቀለል ያለ እስራት እና በብር 7,000 መቀጮ እንዲቀጣ ተወስኗል።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 55731

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55731
  • ቀን፡ የካቲት 22 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ሠራተኛ ማህበር (አመልካች) በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/96 ስር ስለማይተዳደር፣ በልዩ ሕግ (ደንብ ቁጥር 157/2001) ስለሚተዳደር ማህበሩ እንዲፈርስ (እንዲሰረዝ) ተጠሪ (የሠራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስትር) ያቀረበው ጥያቄ ነው። የታችኛው ፍርድ ቤት ማህበሩ እንዳይፈርስ ወስኖ የነበረ ሲሆን፣ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ውሳኔውን ሽሮ ማህበሩ እንዲፈርስ ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • የሠራተኛ ማህበር ህጋዊ ህልውና ኖሮት ለመቀጠል የሚችለው አባላቱ በአዋጅ ቁጥር 377/96 እና በህገ መንግስቱ አንቀጽ 42 መሠረት "ሠራተኛ" የሚለውን ትርጓሜ የሚያሟሉ ሆነው ሲገኙ ነው።
    • የብሔራዊ ባንክ ሰራተኞች በደንብ ቁጥር 157/2001 የሚተዳደሩ በመሆናቸው በአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 3(2)(ሠ) ከተዘረዘሩት ውስጥ ይመደባሉ፤ ስለዚህም የ"ሠራተኛ"ን ትርጉም አያሟሉም።
    • ማህበሩ በአዋጅ ቁጥር 377/96 መሠረት ህልውናውን ይዞ የሚቀጥልበት ምክንያት የለም። ስለዚህ ማህበሩ እንዲፈርስ የተሰጠው ውሳኔ ህጋዊ መሠረት ያለው ነው። የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ውሳኔ ፀንቷል።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 55794

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55794
  • ቀን፡ ጥር 24 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ እጣው ከመድረሱ በፊት ከእቁብ አባልነት ያቋረጠ ተጠሪ፣ አመልካቾች (የእቁብ ሰብሳቢዎች/ኃላፊዎች) ቀሪውን የእቁብ ገንዘቡን (ብር 33,300.00) እንዲመልሱለት ያቀረበው ክስ ነው። አመልካቾች ቀሪውን ገንዘብ ለመክፈል በፊርማ ማረጋገጫ ሰጥተው ነበር። አመልካቾች በህግ ወይም በውል የመጣ ግዳታ የለብንም ሲሉ ተከራክረዋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • አመልካቾች በፊርማቸው ያረጋገጡት የክፍያ ሰነድ የግዳታቸው ምንጭ ሆኖ ተገኝቷል።
    • በተጨማሪም፣ የእቁብ መተዳደሪያ ደንብ አንቀጽ 7.4 ሲታይ፣ 1ኛው አመልካች (ፀሏፉ) እና 2ኛው አመልካች (ተቆጣጣሪ) በሙሉ ተጠያቂነትና ኃላፊነት ያሉባቸው መሆኑን ያሳያል።
    • አመልካቾች ራሳቸው በገቡት ግዳታ መሰረት ገንዘቡን ለመክፈል ኃላፊነት አለባቸው። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ፀንቷል።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 55842

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55842
  • ቀን፡ መጋቢት 23 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኦሮሚያ ከተሞች ፕላን ኢንስቲትዩት (አመልካች)፣ የቡላ ሆራ ከተማ አስተዳደር (4ኛ ተጠሪ) የተሸነፈበት ዋናው ፍርድ መብትና ጥቅሙን ይነካል በሚል የፍርድ ተቃውሞ (Opposition to Judgment) አቤቱታ አቅርቧል። የታችኛው ፍርድ ቤቶች አቤቱታውን በአፈፃፀም መዝገብ ላይ በማየት ውድቅ አድርገውታል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • አንድ ወገን የክርክሩ ተካፋይ ሳይሆን የተሰጠ ውሳኔ መብትና ጥቅሙን የሚነካ ከሆነ፣ ፍርድ ቤቱ አቤቱታውን ማስተናገድ የሚገባው በፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 358 (ስለ ፍርድ ተቃውሞ) መሠረት በዋናው የፍርድ መዝገብ ላይ እንጂ፣ በፍርድ አፈፃፀም መዝገብ (ቁ. 418) ላይ አይደለም።
    • የሥር ፍርድ ቤት የአመልካችን አቤቱታ በተገቢው ሥርዓትና መዝገብ አለመቀበሉ እና አስፈላጊ ማስረጃዎችን (በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ. 145(1) ሊቀርቡ የሚችሉትን ጨምሮ) ሳይመለከት ውድቅ ማድረጉ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው።
    • የታችኛው ፍርድ ቤቶች ትዕዛዞች ተሽረዋል። ጉዳዩ ወደ ሥር ፍርድ ቤት ተመልሶ በአንቀጽ 358 መሠረት በዋናው መዝገብ ላይ እንዲታይ ተወስኗል።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 55973

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 55973
  • ቀን፡ የካቲት 21 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የባለና ሚስት የጋራ ንብረት ክፍያ ጥያቄ ክርክር ነው። ተጠሪ (ተከሳሽ) ክርክሩ ከተጀመረና ማስረጃ ከተሰማ በኋላ፣ መከላከያ መልሱን አሻሽሎ በይርጋ ጊዜ ገደብ ላይ መቃወሚያ አቅርቧል። የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የይርጋ መቃወሚያውን ተቀብሎ ክሱ በይርጋ ቀሪ ይሆናል ሲል ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • አንድ ክስ በይርጋ የታገደ ነው የሚለው መከራከሪያ ተከሳሽ በመጀመሪያ ደረጃ የክስ መቃወሚያነት መቅረብ አለበት (ፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 244(2)(ረ))።
    • ተከሳሽ ይህንን መቃወሚያ ሳያካትት የመከላከያ መልሱን ካቀረበ፣ የይርጋ መከራከሪያውን እንደተወው ይቆጠራል (ፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1856(1))።
    • የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 91(1) (መልስን ማሻሻልን የሚፈቅደው)፣ በመጀመሪያ ደረጃ ሊቀርብ ይገባው የነበረውንና የተተወውን የይርጋ ጊዜ ገደብ መከራከሪያ አካትቶ ለማቅረብ የሚያስችል ድንጋጌ አይደለም።
    • የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት በመሆኑ ተሽሯል። ጉዳዩ ተመልሶ በስረ ነገሩ ላይ ውሳኔ እንዲሰጥ ታዟል።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56010

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56010
  • ቀን፡ ሐምላ 29 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ (አመልካች) በብድር ዋስትና የያዘውን ቤት በአዋጅ ቁ. 97/90 መሰረት በግምቱ ልክ ከተረከበ በኋላ፣ ቀሪውን ያልተሸፈነ የብድር ዕዳ ለመጠየቅ ክስ አቅርቧል። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ክሱ በ10 ዓመት ይርጋ ቀሪ ሆኗል ሲሉ ወስነዋል፤ የይርጋውን ጊዜ የቆጠሩትም ብድሩ ከተወሰደበት ቀን ጀምሮ ነው።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • የይርጋ ቀን መቆጠር የሚጀምረው ግዳታውን ለመጠየቅ ተገቢ ከሆነው ወይም መብቱ ከተሰራበት ቀን ጀምሮ ነው (ፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1846)።
    • ባንኩ (አመልካች) ያልተከፈለ ቀሪ ዕዳ መኖሩን እርግጠኛ ሊሆን የሚችለው ዋስትና የያዘውን ንብረት ሽጦ ወይም ተረክቦ የሂሳብ ማጣራት ከፈጸመ በኋላ ነው።
    • አመልካች ቤቱን የተረከበው ሚያዝያ 20 ቀን 1996 ዓ.ም በመሆኑ፣ የይርጋው ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው ከዚህ ጊዜ ጀምሮ ነው።
    • የታችኛው ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት በመሆኑ ተሽሯል። ክሱ በይርጋ ቀሪ እንዳልሆነ ተወስኗል።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56011

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56011
  • ቀን፡ መጋቢት 23 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አመልካች (የፍርድ ባለዕዳ) የኮንዶሚኒየም ቤቱ ለፍርድ ማስፈፀሚያ በሐራጅ እንዲሸጥ የተሰጠውን ትዕዛዝ ተቃውሟል። ቤቱ ዋጋው ተከፍሎ 5 ዓመት ስላልሞላው መሸጥ የለበትም ሲል መከራከሪያ አቅርቧል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • የአዲስ አበባ አስተዳደር ምክር ቤት አዋጅ ቁጥር 19/97 አንቀጽ 14(2) የተደነገገው ገዢው ቤቱን ለሶስተኛ ወገን በሽያጭ ወይም በስጦታ በፈቃዱ የማስተላለፍ መብትን የሚገድብ ነው።
    • ይህ ድንጋጌ የኮንዶሚኒየም ቤት ባለቤት በፍርድ በተወሰነበት ዕዳ ምክንያት ፍርድ ቤቶች ቤቱን በሐራጅ ተሽጦ ለፍርድ ማስፈፀሚያነት እንዲውል ትዕዛዝ ከመስጠት የሚከለክል ወይም ሥልጣናቸውን የሚገድብ ድንጋጌ አይደለም።
    • የታችኛው ፍርድ ቤቶች የአፈፃፀም ትዕዛዝ ሕጋዊ መሠረት ያለው በመሆኑ ፀንቷል።

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56118

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56118
  • ቀን፡ ኀዳር 16 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኢትዮጵያ ቴሌኮሙኒኬሽን ኮርፖሬሽን (የፌዴራል አካል) ተከራካሪ የሆነበት እና የክሱ መጠን ከብር 5,000.00 በታች የሆነ የገንዘብ ክርክር ነው። የአዲስ አበባ ከተማ ሰበር ሰሚ ችሎት፣ አመልካች የፌዴራል አካል በመሆኑ ጉዳዩ በገንዘብ መጠኑ ሳይሆን በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 5(6) መሠረት በፌዴራል ፍርድ ቤቶች ብቻ መታየት አለበት ሲል ወስኖ ነበር።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • በአዋጅ ቁጥር 25/88 (የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ስልጣን) እና በአዋጅ ቁጥር 361/95 (የአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ስልጣን) መካከል ስልጣንን በሚመለከት ቅራኔ አለ።
    • ቅራኔ ሲፈጠር፣ ከጊዜ ቅደም ተከተል አንፃር በኋላ የወጣው ሕግ (አዋጅ ቁጥር 361/95) የበላይ ሆኖ ተፈጻሚነት ይኖረዋል።
    • አዋጅ ቁጥር 361/95 አንቀጽ 50፣ ተከራካሪ ወገን ማንም ይሁን ማን እስከ ብር 5,000.00 የሚደርስ የገንዘብ ክርክርን የማየት ስልጣን ለአዲስ አበባ ከተማ ማኅበራዊ ፍርድ ቤቶች (ቀበሌ ፍርድ ቤቶች) ይሰጣል። ይህ ድንጋጌ የፌዴራል ፍርድ ቤቶችን ስልጣን የገንዘብ መጠን ወሰን አበጅቶ ለመስጠት ያለመ ነው።
    • የአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ትርጉም መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት በመሆኑ ተሽሯል። ክርክሩ የሚጀምረው በቀበሌ ማኅበራዊ ፍርድ ቤት ስልጣን ስር ነው።

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56157

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56157
  • ቀን፡ ጥር 09 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የአንድ ቤት የውርስ ክፍፍልን ይመለከታል። ሟች አቶ ታፈሰ ተፈራ ከ1ኛ አመልካች (ባለቤታቸው) ጋር በ1986 ዓ.ም ባደረጉት "የጋብቻ ውል እድሳት ስምምነት" መሰረት፣ ባለቤታቸው ከሞቱ በኋላ ቤቱን በእድሜ ልክ የመጠቀም መብት ሰጥተዋታል። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ይህ ስምምነት የቤተሰብ ህጉን (አንቀጽ 46(1)) በመጣስ በሶስተኛ ወገኖች (በወራሾች) ላይ ግዳታ የሚጥል በመሆኑ ዋጋ የለውም ሲሉ ወስነው ነበር።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • ስምምነቱ በሟቹ ህይወት ዘመን ግዳታ ያልጣለ በመሆኑ፣ ሲሞቱ የሚፈፀም የስጦታ ውል (Gift Contract) እንጂ የጋብቻ ውል አይደለም (ፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 2427 እና 2428)።
    • ወራሽ (ተጠሪ) የአውራሹን (ሟቹን) መብትና ግዳታ ተክቶ የሚሰራ በመሆኑ፣ በአውራሹ የህግ ተግባራት ላይ ሶስተኛ ወገን ሊባል አይገባም (ፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 826(2) እና 842)።
    • በመሆኑም፣ ስምምነቱ በኑዛዜ ድንጋጌዎች (ፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 2428) የሚገዛ ሆኖ፣ 1ኛ አመልካች (ሚስት) በቤቱ ላይ የእድሜ ልክ የመጠቀም መብት አላቸው።
    • 2ኛ አመልካች (የስጋ ዘመድ ያልሆኑ) በህጋዊ ስጦታ መሠረት የሟች ድርሻ ግማሽ የማግኘት መብት አላቸው። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል.

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56184

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56184
  • ቀን፡ ህዳር 02 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ በባለና ሚስት የንብረት ክፍፍል ክርክር ላይ፣ አመልካች (ሚስት) ከመስሪያ ቤቷ ወስዳ ለጋራ ጥቅም የዋለ ብድር (ዕዳ) እንዲካፈልላት ጠይቃለች፤ እንዲሁም ከተጠሪ ተለይታ ብቻዋን ስትኖር ያገኘችው ደመወዝ የጋራ ንብረት ተብሎ እንዲካፈል መወሰኑ ተገቢ አይደለም ብላለች።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • የጋራ ዕዳ፡ ብድሩ የተወሰደው በትዳር ዘመን ሲሆን ከደመወዝ እየተቆረጠ ሲከፈል መቆየቱ የተረጋገጠ ነው። ብድር በትዳር ወቅት ከተወሰደ፣ ለጋራ ጥቅም የዋለ መሆኑን የሚያሳይ የህግ ግምት አለ (የቤተሰብ ሕግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 71)። ተጠሪ ይህን ግምት ማስተባበል ስላልቻሉ፣ ቀሪው ዕዳ (ብር 147,852.10) የጋራ ዕዳ ነው።
    • ከተለያየ በኋላ የተገኘ ደመወዝ፡ ደመወዝ የጋራ ሀብት የሚሆነው የትዳርን ወጪ ለመሸፈን ነው። ተጋቢዎች ተለያይተው በኖሩበት ወቅት የተገኘው ደመወዝ ለቀለብ ጥያቄ ካልተስተናገደ በቀር፣ እንደ ሌላ ሀብት የጋራ ነው ተብሎ የሚወሰድበት ህጋዊ ምክንያት የለም።
    • የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል።

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56252

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56252
  • ቀን፡ ጥር 24 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ ተጠሪ (ዋናው ተቋራጭ) በጨረታ ያሸነፈውን የጤና ኬላ ግንባታ ሥራ ለሠራው አመልካች (ንዑስ ተቋራጭ) ክፍያ እንዲከፈለው የጠየቀበት ክስ ነው። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ዋናው ተቋራጭ (ተጠሪ) ሥራውን ለንዑስ ተቋራጭ (አመልካች) ሙሉ በሙሉ የማስተላለፍ ሥልጣን የለውም፤ አሠሪው (የጤና መምሪያ) ስምምነቱን አላወቀምና አልፈቀደም በማለት ውሉ ፍራሽ ነው ሲሉ ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • የግንባታ ሥራ ውል ከአሠሪው/አስተዳደር መስሪያ ቤት ፈቃድ ውጪ ለሌላ ሰው ሙሉ በሙሉ ሊተላለፍ አይገባም (ፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 3202(1) እና (2))።
    • ይሁን እንጂ፣ ከአሠሪው ፈቃድ ውጪ ሥራውን ለመልቀቅ ወይም ለንዑስ ተቋራጭ ለመስጠት የተደረገ ውል በአሠሪው ላይ ግዳታ የማያስከትል ቢሆንም፣ በዋናው ተቋራጭ (ተጠሪ) እና በንዑስ ተቋራጩ (አመልካች) መካከል የተደረገው ውል ፍራሽና ውጤት አልባ ያደርገዋል በማለት የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት።
    • ውሉ በፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1731(1) መሠረት በአመልካችና በተጠሪ መካከል ህጋዊ አስገዳጅነት ያለው ሊሆን ስለሚችል፣ ጉዳዩ ተመልሶ ውሉ በአግባቡ መፈጸሙና ክፍያ መደረጉ ላይ ማጣራት እንዲደረግ ታዟል።

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56368

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56368
  • ቀን፡ ህዳር 1 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ አመልካች (ዶ/ር ሰሎሞን ነጋሽ) በተጠሪ (ባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ) ላይ ባለው የውል ክርክር፣ ውሉ በግልግል ዳኝነት እንዲያልቅ ስምምነት ስለነበረ፣ ተጠሪ የግልግል ዳኛ እንዲመርጥለት ፍርድ ቤት ትዕዛዝ እንዲሰጥ ክስ አቅርቧል። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ጥያቄው "የክስ ምክንያት የሌለው" (ማያስከሰስ ነገር) ነው በማለት ክሱን ያለመስማት ትዕዛዝ ሰጥተዋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • በህጉ አግባብ በተቋቋመ ውል መሠረት (ፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1731) የተጣሰ መብትን ለማስከበር የቀረበ ክስ የክስ መሠረት (cause of action) አለው።
    • አመልካች የጠየቀው ዲኝነት ተጠሪ በውሉ የገባውን ግዳታ እንዲፈጽም (የግልግል ዳኛ እንዲመርጥ) ማስገደድ በመሆኑ፣ ክሱ "የክስ ምክንያት የሌለው" ነው በማለት ውድቅ ሊደረግ አይገባም።
    • የታችኛው ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል። ጉዳዩ ተመልሶ ክሱ ለተጠሪ እንዲደርስ ተደርጎ በስረ ነገር ክርክሩ ላይ ውሳኔ እንዲሰጥ ታዟል።

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56480

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56480
  • ቀን፡ ሰኔ 14 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኢትዮጵያ መድን ድርጅት (ተጠሪ)፣ አመልካች (የኢትዮጵያ ንግድ መርከብ) ያጓጓዘው እቃ በጅቡቲ ወደብ ሲራገፍ ክሬኑ ተበጥሶ ውሃ ውስጥ ወድቆ በመጎዳቱ ለከፈለው ካሳ ገንዘቡን እንዲተካለት ክስ አቅርቧል። አመልካች (የመርከብ ድርጅት) ክሱ በ2 ዓመት ይርጋ የታገደ ነው እንዲሁም ኃላፊነቱ የሚዘልቀው ወደቡ እስኪደርስ ብቻ ነው ሲል ተከራክሯል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • የይርጋ መቋረጥ፡ አመልካች በታህሳስ 07 ቀን 1998 ዓ.ም በጽሑፍ የኃላፊነት እውቅና (እስከ ብር 500) ስለሰጠ፣ ይህ ድርጊት የይርጋ ጊዜውን ያቋርጣል (የባህር ሕግ ቁጥር 203 ከፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1851 ጋር)።
    • የአጓጓዥ ኃላፊነት፡ የአጓጓዥ ኃላፊነት (በባህር ሕግ ቁጥር 196(2) መሠረት) እቃውን በጥንቃቄ ለማራገፍ ያለውን ግዳታ ያጠቃልላል። በተጨማሪም የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ/ውሉ የአጓጓዡ ኃላፊነት እስከ ማራገፍ ሥራ ፍፃሜ ድረስ እንደሚዘልቅ በግልፅ ያስቀምጣል (በባህር ሕግ ቁጥር 180(3) እና በውሉ መሰረት)።
    • በመሆኑም፣ ጉድአቱ የተከሰተው በማራገፍ ሂደት ላይ በመሆኑ፣ አመልካች ኃላፊነት አለበት። የታችኛው ፍርድ ቤት ውሳኔ ፀንቷል።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56569

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56569
  • ቀን፡ መጋቢት 23 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የመኪና ሽያጭ ውልን ይመለከታል። ተጠሪ (ገዢ) አመልካች (ሻጭ) የመኪናውን ባለንብረትነት ስም ለማዛወር ውል አዋዋይ ፊት ቀርቦ ስላልፈፀመ ውሉ እንዲፈርስ ጠይቋል። የታችኛው ፍርድ ቤት ውሉ እንዲፈርስ ሲወስን፣ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ግን ሻጩ ግዳታውን (ሰነድ በማስረከብ) መወጣቱን በመጥቀስ ውሳኔውን ሽሮ ነበር። የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ውሉ እንዲፈርስ የወሰነውን የመጀመርያ ፍርድ ቤት ውሳኔ አፅንቶታል.
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • በቀደሙት የፍርድ ደረጃዎች የተሰጡ ውሳኔዎች (መዝገብ ቁጥር 57891 እና 35601) መሠረት፣ ሻጩ (አመልካች) የተሸጠውን መኪና በፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 2274 እና 2281 መሠረት የሚጠበቅበትን ግዳታ ሙሉ በሙሉ ተወጥቷል። ይህም መኪናውን፣ የክሊራንስ ሰነዶችንና ሉብሬን ለገዢው ማስረከብን ይጨምራል።
    • የመኪናው ስም መዛወር የሥልጣን ባለቤት በሆነው የመንግስት አካል እንጂ የሻጩ ግዳታ አይደለም።
    • ስለሆነም ሻጩ ግዳታውን ሳይፈጽም ቀርቷል በሚል ውሉ እንዲፈርስ መወሰን የሕግ መሠረት የለውም። የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ቀደም ሲል የመጨረሻ ውሳኔ የተሰጠበትን ጭብጥ በድጋሜ በማየት ውሉ እንዲፈርስ የሰጠው ውሳኔ የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 5(1) የሚጥስ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው። የከፍተኛው ፍርድ ቤት ውሳኔ ፀንቷል።

16. የሰበር መዝገብ ቁጥር 56682

  • የጉዳዩ ቁጥር፡ 56682
  • ቀን፡ ህዳር 14 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ፡ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ (አመልካች) በብድር ዋስትና የያዘውን ንብረት (ካርታ) ተጠሪዎች (የባለቤቱ ወራሾች) እንዲያስረክባቸው ክስ አቅርበዋል። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ባንኩ የመያዣ ውሉን ዋና ሰነድ ማቅረብ ባለመቻሉ እና ያቀረበው ኮፒ (ግልባጭ) ትክክለኛ መሆኑ ስላልተረጋገጠ ውሉ ዋጋ የለውም ሲሉ ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም/ውሳኔ፡
    • የመያዣ ውል ሰነድ ዋናው ኮፒ ሊገኝ ባይችልም፣ ስልጣን በተሰጠው አካል ፊት የተረጋገጠ ቅጂ (ኮፒ) ከቀረበ፣ በፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 2011 መሠረት እንደ ዋናው የተረጋገጠ የመያዣ ሰነድ ሆኖ በማስረጃነት ዋጋ ይኖረዋል።
    • የታችኛው ፍርድ ቤቶች ለምስክርነት የቀረበውን የተረጋገጠ ቅጂ ዋጋውን አልሰጡም፤ ዋናውን ሰነድ ብቻ መጠየቃቸውም መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።
    • የመያዣ ውሉ ሕጋዊ መሠረት ያለው በመሆኑ ንብረቱ ለወራሾች (ተጠሪዎች) ሊለቀቅ አይችልም። የታችኛው ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሯል።

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53598

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ግንቦት 19 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የጀመረው ተጠሪ (ከሣሽ) አመልካች (ተከሣሽ) የሦስት ተሣቢ መኪናዎች ዳክላራሲዮን (declaration) ይዞ በመቅረቱ የነበረውን ገቢና ጥቅም እንዳጣች በመግለጽ ካሳ በመጠየቅ ነው. ምንም እንኳን የአንደኛው መኪና ሽያጭ ውል ቀሪ ሆኖ ቢወሰንም፣ አመልካች የተቀሩትን ሁለት ተሣቢዎች (ሻሲ ቁጥር 8951 እና 8793) ዳክላራሲዮን ባለመመለሱ ጥፋት ፈጽሟል ተብሏል. የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ካሳ ሲወስን የተሽከርካሪዎቹን አማካኝ ዓመታዊ ገቢ ለመወሰን የኢትዮጵያ ጉምሩክና የአገር ውስጥ ገቢ ባልሥልጣን የሰጠውን መረጃ መሠረት አድርጓል. ከፍተኛው ፍርድ ቤት ግን ይህንን ውሳኔ በመሻር የግል ትራንስፖርት ድርጅት አስተያየትን መሠረት በማድረግ የካሳውን መጠን (ወደ ብር 480,000) አሻሽሏል. አመልካች ይህ የካሳ ውሳኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት አለበት በማለት አመለከተ.

የሕግ ትርጉም: ከውል ውጭ በሆነ ጥፋት (Tort) ምክንያት ለደረሰ ጉዳት የሚከፈለው የካሳ መጠን ላይ ይግባኝ የሚቀርበው በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2153 ላይ በተደነገጉት ልዩ እና የተጠበቁ ሁኔታዎች ሲኖሩ ብቻ ነው. ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2152ን የሚጥስ ውሳኔ የሰጠው፣ የስር ፍርድ ቤት የካሳውን መጠን በሚወስንበት ጊዜ ሉገመቱ የሚገባቸውን የነገሩን አካባቢ ሁኔታዎች በአግባቡ በመያዝ እና ትክክለኛውን መንገድ በመከተል የወሰነ መሆኑን ከግንዛቤ ባለማስገባቱ ነው. በተለይም የከፍተኛው ፍርድ ቤት የኢትዮጵያ ጉምሩክና ገቢዎች ባለሥልጣን የላከውን መረጃ ያለ በቂ ምክንያት ውድቅ በማድረግ የግል የትራንስፖርት ድርጅት አስተያየትን ብቻ መነሻ በማድረግ የካሳውን መጠን ማሻሻሉ የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2153 ንዑስ አንቀጽ 1 እና ንዑስ አንቀጽ 2 ድንጋጌዎችን የሚጥስ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው.

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53607

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 14 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: ጉዳዩ የአፈፃፀም ክርክር ሲሆን፣ አመልካች በ1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች ላይ በወሰደው የሁከት ይወገድ ክስ የፍርድ ባለመብት ከሆነ በኋላ አፈጻጸሙን ጀመረ. 3ኛ ተጠሪ ግን መብቴ ተነካ በማለት በፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 418 መሠረት መቃወሚያ በማቅረቧ የክርክሩ ተካፋይ ሆነች. የስር ፍርድ ቤቶች የ3ኛ ተጠሪን መቃወሚያ በመቀበል፣ መሬቱ የ3ኛ ተጠሪ ይዞታ ነው የሚል ይዘት ያለው፣ ዋናውን ውሳኔ የሚሽር ውሳኔ ሰጥተዋል.

የሕግ ትርጉም: በፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 418 መሠረት በሚቀርብ መቃወሚያ ላይ የሚሰጠው ውሳኔ፣ በአፈፃፀም የተያዘው ንብረት በከፊል ወይም በሙሉ እንዲለቀቅ ትዕዛዝ መስጠት እንጂ፣ በአፈፃፀም የተያዘው ንብረት ለአንዱ ወይም ለሌላው ተከራካሪ ወገን ይገባል የሚል ዳኝነት አይሰጥም. የፍርድ ቤቶች የንብረት ይገባኛል ጥያቄን የሚዳኝ ውሳኔ መስጠት የሚቻለው ዋናውን ውሳኔ በመቃወም በፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 358 መሠረት አቤቱታ ሲቀርብ ነው. በመሆኑም፣ የስር ፍርድ ቤቶች በቁጥር 418 መሠረት በቀረበ መቃወሚያ ላይ ዋናውን ውሳኔ የሚሽር ውሳኔ መስጠታቸው በመርህ አተገባበር መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው.

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53612

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ሚያዝያ 25 ቀን 2002 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: የገቢዎችና ጉምሩክ አቃቤ ህግ አመልካቾች (1ኛ አመልካች የንግድ ድርጅቱ ባለቤት) የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) ሳይከፈል ግብይት በመፈጸም በአዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀጽ 56(1) መሠረት ወንጀል ፈጽመዋል በማለት ክስ አቅርቦ ነበር. የስር ፍርድ ቤት ሁለቱንም ጥፋተኛ በማለት በገንዘብና በአንድ ዓመት እስራት ቀጥቷል. ጠቅላይ ፍርድ ቤት በይግባኝ፣ ፍርድ ቤቱ የቅጣት ማቅለያው መሠረት ዝቅተኛ ቅጣት በታች ለመውረድ የሚያስችል ህጋዊ ምክንያት አላገኘሁም በማለት የእስራት ቅጣቱን ከአንድ ዓመት ወደ ሁለት ዓመት አሻሽሏል. አመልካቾች ይህ የቅጣት ውሳኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት አለበት በማለት አመለከቱ.

የሕግ ትርጉም: አንድ የንግድ ድርጅት በአዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀጽ 56(1) መሠረት ወንጀል ሲፈጽም፣ የድርጅቱ ሥራ አስኪያጅ ኃላፊነት እንዳለበት በህጉ ተቀምጧል. የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በወንጀል ህግ ቁጥር 82(1)(ሀ) ላይ የተመለከተው የቅጣት ማቅለያ (ለምሳሌ የዘወትር ጠባይ መልካም መሆን) ወጥነት ያለው የተጣመረ ምክንያት ነው በሚል በመነሳት፣ ቅጣቱን በመነሻው (Minimum sentence) በታች ማውረድ አይገባም በማለት የእስራቱን መጠን ማሻሻሉ የቅጣት አጣጣል ሥርዓትን ያልተከተለ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው. የወንጀል ህግ ቁጥር 88(2) ቅጣት ሊወሰን የሚገባው የወንጀል አድራጊውን ያለፈ የህይወት ታሪክ ከግምት ውስጥ በማስገባት እንጂ፣ የቅጣት ማቅለያው ወጥነት ያለው የተጣመረ ምክንያት መሆኑን ብቻ መያዝ አይገባም. በመሆኑም የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የጣለው የአንድ ዓመት እስራት ቅጣት ይጸናል.

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53663

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥቅምት 29 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካቾች የሟች አባታቸው (አቶ ገብረህይወት) እና ሌላ ሴት (ወ/ሮ ብሬ) በ1983 ዓ.ም. ያደረጉት የንብረት ውል መሠረት፣ ወ/ሮ ብሬ በህይወታቸው እስካሉ ድረስ በቤቱ ከተጠቀሙ በኋላ፣ ከሞቱ በኋላ ቤቱና መኪናው ለእነርሱ (ለአመልካቾች) እንዲተላለፍ የተደረገውን ውሳኔ አስመልክቶ ነው. ከፍተኛው ፍርድ ቤትና ጠቅላይ ፍርድ ቤት ውሉ የስጦታ ውል ነው፣ ነገር ግን የማይንቀሳቀስ ንብረት የስጦታ ውልን በተመለከተ በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 881 የተደነገገውን ቅጽ (form) አላሟላም በማለት ውድቅ አድርገው ነበር.

የሕግ ትርጉም: ከጋብቻ ውጭ በግብረ-ስጋ ግንኙነት አብረው የሚኖሩ ሰዎች በመካከላቸው ባለው የንብረት ግንኙነት ላይ ውል የመዋዋል ነፃነት አላቸው. ይህ ውል በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1678 መሠረታዊ ሁኔታዎችን ካሟላ ህጋዊ ውጤት ይኖረዋል. በተጠቀሰው ጉዳይ ላይ የተደረገው ውል የስጦታ ውል ሳይሆን፣ አብረው ሲኖሩ በንብረት ላይ ያላቸውን ግንኙነት እና የአንደኛው ወገን ከዚህ ዓለም በሞት መለየት በንብረቱ ላይ የሚኖረውን መብት አስመልክቶ በፈቃዳቸው የተስማሙበት ውል ነው. በውሉ መሠረት ወ/ሮ ብሬ በአከራካሪው ቤት ላይ የነበራቸው መብት በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1309 መሠረት የመጠቀምና ፍሬ የመሰብሰብ መብት (Usufruct Right) ብቻ ነው. ይህ የመጠቀም መብት ደግሞ በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1322(1) መሠረት ተቀባዩ (ወ/ሮ ብሬ) ሲሞቱ ቀሪ የሚሆንና ለወራሾቻቸው የማይተላለፍ መብት ነው. በመሆኑም፣ ውሉ የስጦታ ውል ነው በማለት በቅጽ ጉድለት ምክንያት የማይጸና ነው ተብሎ መወሰኑ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው.

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53749

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥቅምት 18 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ በውጭ ሀገር ያስገባቸው ማሽነሪዎች ላይ በተሳሳተ የታሪፍ ኮድ ምክንያት በአብላጫ የከፈለው ቀረጥና ታክስ (ብር 28,003.06) እንዲመለስለት አመልካች (ጉምሩክ) ላይ ክስ አቅርቧል. አመልካች ክሱ በአዋጅ ቁጥር 60/1989 አንቀጽ 55 መሠረት በስድስት ወር ይርጋ ቀሪ ነው ሲል ተከራከረ. የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የይርጋውን ክርክር ተቀብሎ ክሱን ውድቅ አድርጎ ነበር. ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ግን የስር ፍርድ ቤት የጠቀሰው አንቀጽ 55 ለስህተት ክፍያ እንጂ ያላግባብ ለተከፈለው ክፍያ አይሆንም በማለት የይርጋውን ውሳኔ ሽሮ ገንዘቡ እንዲመለስ ወስኖ ነበር.

የሕግ ትርጉም: በአዋጅ ቁጥር 60/89 እንደተሻሻለው አንቀጽ 55 (በአዋጅ ቁጥር 368/95 አንቀጽ 15 የተሻሻለው) በብልጫ የተከፈለ ቀረጥና ታክስ ተመላሽ የሚደረገው ዕቃው የጉምሩክ ሥነ-ሥርዓት አጠናቆ ወደ አገር ከገባበት ቀን ጀምሮ በስድስት ወራት ውስጥ ስህተቱ የታወቀና ጥያቄ የቀረበ እንደሆነ ነው. ይህ ድንጋጌ ለቀረጥ ተመላሽ ጥያቄዎች ፍጹም የሆነ የይርጋ ጊዜ ገድቧል. ተጠሪ የቀረጥ መመለስ ጥያቄውን ያቀረበው ዕቃው ከገባ ከአንድ ዓመት አስራ አንድ ወራት በኋላ በመሆኑ፣ ክሱ በስድስት ወር ይርጋ የታገደ ነው. የበላይ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ አዋጅ ቁጥር 55ን ባላገናዘበ መልኩ በመወሰናቸው መሠረታዊ የሆነ የህግ ስህተት ፈጽመዋል.

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53814

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥቅምት 5 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ (ሚስት) ከሟች ባሏ (የአመልካቾች አባት) ጋብቻ ከተፈታ በኋላ የጋራ ንብረት የነበረውን ቤት እንዲካፈል ጥያቄ አቀረበች. አመልካቾች ቤቱ (ቁጥር 808) አባታቸው ከመጋባታቸው በፊት የተሰራ የግል ንብረታቸው መሆኑን ተከራክረዋል. የስር ፍርድ ቤቶች ዋናው ቤት (ቁጥር 808) የጋራ ንብረት አለመሆኑን የሚያሳይ ማስረጃ ቢኖርም፣ ቤቱ በመሀንዲስ ተገምቶ እንዲሸጥና ገቢው እንዲከፋፈል ወስነዋል. ሆኖም ጋብቻ ከተመሠረተ በኋላ የተሰሩት ሰርቪስ ቤቶችና ሽንት ቤት የጋራ ንብረት መሆናቸው ተረጋግጧል.

የሕግ ትርጉም: ዋናው ቤት ተጠሪ ከሟች ባሏ ጋር ከመጋባቷ በፊት የተሰራ መሆኑ በማስረጃ ከተረጋገጠ፣ በተሻሻለው የፌዴራል የቤተሰብ ህግ መሠረት የጋራ ንብረት ሊሆን አይችልም. የበታች ፍርድ ቤቶች ዋናው ቤት የጋራ ንብረት አይደለም ብለው መወሰን ሲገባቸው፣ ቤቱ በመሀንዲስ ተገምቶ እንዲሸጥና ገቢው እንዲከፋፈል መወሰናቸው የተሻሻለውን የፌዴራል የቤተሰብ ህግ አንቀጽን የሚጥስና መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው. የጋራ ንብረት የሆኑት ጋብቻ ከተመሰረተ በኋላ የተሰሩት ሰርቪስ ቤቶችና ሽንት ቤት በአይነት ሊከፋፈሉ ወይም ካልተቻለ በሐራጅ ተሽጠው ገቢያቸው በሟች ወራሾችና በተጠሪ መካከል ሊከፋፈል ይገባል.

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53844

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥቅምት 18 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አንደኛ ተጠሪ አመልካች በግል ሳይሆን የማህበሩ ገንዘብ ያዥ በመሆኑ የተቀበለውን ብር 20,000 እንዲመልስለት ክስ አቅርቧል. ሁለተኛ ተጠሪ (ማህበሩ) ገንዘቡ ለሱ ገቢ መሆኑን ገልጾ ጣልቃ ገብቶ ነበር. የስር ፍርድ ቤት ማህበሩ ህጋዊ ህልውና የለውም በማለትና እንዲሁም ማህበሩን ከክርክር ውጭ በማድረግ፣ አመልካች በግሉ ተጠያቂ እንዲሆን ወስኗል.

የሕግ ትርጉም: ፍርድ ቤት አንድ አካል (ማህበሩ) በክርክሩ ጣልቃ እንዲገባ ከፈቀደ በኋላ፣ ያ አካል ህጋዊ ህልውና የለውም በማለት በግልፅ ውሳኔ መስጠቱ እርስ በእርሱ የሚቃረን እና መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው. በተጨማሪም፣ ጣልቃ እንዲገባ የተፈቀደለት አካል መልሱንና ማስረጃውን ባያቀርብ፣ ፍርድ ቤቱ በሌለበት ክርክሩን ሰምቶ ውሳኔ መስጠት ሲገባው፣ የጣልቃ ገብነት መብቱን በመሰረዝ ከክርክሩ ውጭ እንዲሆን መወሰኑ የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 70ን የሚጥስ የክርክር አመራር ጉድለት ነው.

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53943

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 16 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካቾችና 1ኛ ተጠሪ የእርቅ ስምምነት ባደረጉበት የጋራ ቤት ላይ፣ 1ኛ ተጠሪ ባቀረበችው የአፈፃፀም ክስ አመልካቾች ሳይቀርቡ በመቅረታቸው ቤቱ በሐራጅ ተሽጦ ለ2ኛ ተጠሪ (ገዢው) እንዲተላለፍ ተወሰነ. አመልካቾች የሐራጅ ሽያጩ ህጉን አልተከተለም ብለው ይግባኝ ሲያቀርቡ፣ ክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ፍርድ ባለዕዳው በሌለበት የተሰጠውን ትዕዛዝ በፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 78 መሠረት እንዲነሳለት መጠየቅ ነበረበት የሚል ትርጉም ሰጥቶ ነበር.

የሕግ ትርጉም: የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 78 (በሌለበት የተሰጠ ውሳኔ እንዲነሳ የሚጠየቅበት) ለአፈፃፀም ክርክር ተፈጻሚነት የለውም. የአፈፃፀም ክስና መጥሪያ የደረሰው የፍርድ ባለዕዳ ፍርዱን የማይፈጽምበት ምክንያት ካለው ማስረዳት አለበት. የፍርድ ባለዕዳው ባለመቅረቡ አፈፃፀሙን የያዘው ፍርድ ቤት በፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 386(2) መሠረት ፍርዱን ለማስፈጸም አስፈላጊውን ትዕዛዝ የመስጠት ስልጣን አለው. በመሆኑም፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 78ን አላግባብ የተረጎመ ቢሆንም፣ ቤቱ በሐራጅ እንዲሸጥ የተሰጠው ትዕዛዝ በቁጥር 386(2) መሠረት ጉድለት የሌለበት ስለሆነ፣ የተሳሳተው ትርጉም የውጤት ለውጥ የሚያመጣ መሠረታዊ የህግ ስህተት አይደለም.

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53968

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 13 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ በጨረታ አሸንፎ ፍሪጅ ለማቅረብ ውል ገባ. አመልካች ግን በጨረታ ማስታወቂያው ላይ የተገለጸው የተለየ የፍሪጅ ዓይነት (Cibir Type) ነበርና ተጠሪ ያቀረበው (Zero appliance) ሌላ በመሆኑ ዋጋውን ለመክፈል አልፈለገም. የስር ፍርድ ቤቶች ተጠሪ በጨረታ ሰነዱ ላይ የሞላው Zero appliance መሆኑንና አመልካቾችም ይህንን አውቀው ውል መዋዋላቸውን በማረጋገጥ ዋጋው እንዲከፈል ወስነዋል.

የሕግ ትርጉም: አንድ ሰው በጨረታ ማስታወቂያ ላይ ከተገለጸው የተለየ ዕቃ ለማቅረብ የጨረታ ሰነድ መሙላቱ በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1694 መሠረት አዲስ ድርድር (counter-offer) እንደመግለጽ ይቆጠራል. የጨረታ ኮሚቴው ያንን አዲስ ድርድር ተቀብሎ ውል ከዋዋለ፣ በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1695 ንዑስ አንቀጽ 2 መሠረት ውል መዋዋሉ ህጋዊ ውጤት ይኖረዋል. ፍሬ ነገር የማጣራት ስልጣን ባላቸው ክልል ፍርድ ቤቶች ተጠሪ በውሉ መሠረት ዕቃውን ማስረከቡ መረጋገጡ፣ በሰበር ችሎት ሊለወጥ አይችልም.

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 53985

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 13 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ዳሸን ባንክ) ሠራተኛ የሆነውን ተጠሪ በድርጅቱ ላይ ጉዳት እያደረሰ ነው በሚል ጉዳዩ እስኪጣራ ድረስ ከሥራ አግዶ ነበር. የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች የወሰደው የእገዳ እርምጃ ሕገ-ወጥ ነው ብለው ወስነዋል፤ ምክንያቱም አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 27(4) እገዳ የሚፈቅደው በኅብረት ስምምነት ላይ በተመለከተው መሠረት ብቻ ነው ብለው ስለተረጎሙ.

የሕግ ትርጉም: የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 27(4) አሠሪው የሠራተኛውን የዲስፕሊን ጉድለት ለማጣራትና ለመመርመር ሠራተኛውን ከአንድ ወር ጊዜ ላልበለጠ ጊዜ ማገዱን የሚፈቅድ ሲሆን፣ የህብረት ስምምነት ከሌለ ይህ ድንጋጌ ተፈፃሚነት የለውም የሚል የህግ ክልከላ አላበጀም. ድንጋጌው ፈቃጅ እንጂ ክልከላ የለም. ህግ ሲተረጎምም የህጉን ዓላማ (የኢንዱስትሪ ሰላምን ማስፈን) በሚያሳካ መልኩ መሆን ስላለበት፣ የኅብረት ስምምነት የሌለው አሠሪም ቢሆን የማገዱ እርምጃው በአንቀጽ 27(4) የሚሸፈን ነው. የበታች ፍርድ ቤቶች ኅብረት ስምምነት ከሌለ ድንጋጌው ተፈጻሚነት የለውም በማለት መወሰናቸው መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው.

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54013

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥር 12 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች በግልጽ ኑዛዜ መሠረት የኑዛዜ ወራሽነቷ እንዲረጋገጥ ስትጠይቅ፣ ተጠሪ ፊርማው የሟች አይደለም በማለት በፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 358 መሠረት መቃወሚያ አቀረበች. የጣት አሻራ ፊርማው በፍሬንሲክ ምርመራ ሊጣራ አልቻለም. የከተማ ነክ ሰበር ችሎት፣ አመልካች ኑዛዜው የሟች መሆኑን ማስረደት ስላልቻለች የማስረደት ሸክሙን አልተወጣችም ብሎ ውሳኔውን ሽሮ ነበር.

የሕግ ትርጉም: በኑዛዜ ተጠቃሚ ነኝ የሚል ሰው ኑዛዜው መኖሩን የማስረደት ሸክም አለበት. የኑዛዜ ጽሑፍ ላይ ያለው የጣት ምልከት ፊርማ በፍሬንሲክ ሊረጋገጥ የማይችል ከሆነ፣ ኑዛዜው መኖሩንና ፊርማው የሟች መሆኑን ለማረጋገጥ ኑዛዜው ሲደረግ በምስክርነት ተገኝተው የፈረሙ ምስክሮች ቃል ማስረጃ ሊሆን ይችላል. አመልካች በመጀመሪያ የኑዛዜ ምስክሮችን አቅርባ ነበር. ፍርድ ቤቱ ምስክሮቹ መቃወሚያው ከቀረበ በኋላ እንደገና ቀርበው ቃል እንዲሰጡ ሳያደርግ፣ አመልካች የማስረደት ግዴታዋን አልተወጣችም በማለት መወሰኑ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው.

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54021

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 3 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ መኪናው በአመልካች መኪና በደረሰ ግጭት በመውደሙ ምክንያት የመኪናውን ግምት፣ ጥገና ወጪ፣ የጥበቃ ወጪ እና የተቋረጠ ገቢ ካሳ እንዲከፈለው ጠይቋል. ኢንሹራንስ ኩባንያው ብር 100,000 ለመክፈል ዝግጁ ቢሆንም ተጠሪ አልተቀበለም ነበር. የስር ፍርድ ቤቶች መኪናው የደረሰበትን ጉዳት ካሳ፣ ጥገና ወጪና የተቋረጠ ገቢን ጨምሮ ከፍ ያለ ካሳ እንዲከፈል ወስነዋል.

የሕግ ትርጉም: ለጉዳት የሚከፈለው ካሳ በተበዳዩ ላይ ከደረሰው ጉዳት ጋር እኩል ሆኖ መመዘን እንዳለበት የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2091 ይደነግጋል. በመሆኑም፣ የመኪናው ጠቅላላ ግምት (ብር 132,000) ከተከፈለ በኋላ፣ በተጨማሪነት ለተናጠል የመኪና አካላት (ወንበር፣ መስታወት) እና ጥበቃ ወጪ ብር 32,080 እንዲከፈል መወሰኑ የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2091ን የሚጥስ ነው. ከዚህም ሌላ የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2097 ንዑስ አንቀጽ 2 ተጎጂው (ተጠሪ) በአስተዋይነት ቢሠራ ኖሮ ጉዳቱን ሊያግደው ወይም ሊያቀለው የሚችል ከሆነ በደረሰበት ጉዳት መጠን በሙሉ ካሳ መጠየቅ እንደማይችል ይደነግጋል. ተጠሪ ኢንሹራንስ ኩባንያው ሊከፍል የፈለገውን ብር 100,000 በቅንነት ባለመቀበሉ፣ የተቋረጠውን ገቢ የመቀነስ ግዴታውንና ኃላፊነቱን አልተወጣም. በመሆኑም የተቋረጠው ገቢ ሊታሰብ የሚገባው ለሦስት ወራት (90 ቀናት) ብቻ ነው ተብሎ በውጤት ደረጃ ተሻሽሏል.

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54024

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥር 10 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች ከዚህ ቀደም በተጠሪ (ሚስቱ) ጋብቻ ውስጥ እያሉ የተወለደችውን ህፃን (ሜሮን) አባት እኔ ነኝና አባትነቴ በፍርድ ይረጋገጥልኝ በማለት ክስ አቅርቧል. የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች በጋብቻ ጊዜ አባቷ በመሆኑ በተሻሻለው የቤተሰብ ህግ አንቀጽ 126 መሠረት ህጉ አባትነትን በግምት ወስዷል. በመሆኑም አባቷ የታወቀ በመሆኑ በአንቀጽ 143 መሠረት አባትነት በፍርድ የሚረጋገጥበት አግባብ የለም በማለት ክሱን ሰርዘዋል.

የሕግ ትርጉም: የህግ ግምት (Presumption of law) (በቤተሰብ ህግ አንቀጽ 126 ላይ የተቀመጠው) ህግ አውጪው እንደ ማስረጃ ሆኖ እንዲያገለግል ያስቀመጠው እንጂ፣ በፍርድ ቤት ዕውቅና ያለ በራሱ ተፈጻሚ የሚሆን ፍርድ ሊቆጠር አይችልም. የህግ ግምት ተጠቃሚ የሆነ ወገን በህጉ ግምት መነሻ የሆኑትን መሠረታዊ ፍሬ ነገሮች የማረጋገጥ ግዴታ አለበት. እነዚህን ፍሬ ነገሮች ማረጋገጡ በክርክር ሂደት በፍርድ ቤት ዳኝነት የሚያስፈልገው ሥራ ነው. የስር ፍርድ ቤቶች የአባትነት ጥያቄው በህግ ግምት ተረጋግጧልና ተጨማሪ የፍርድ ቤት ሥራ አያስፈልገውም ብሎ መደምደሙ፣ የህግ ግምት የሚቋቋምበትን መርህ በስህተት ከመተርጎም የመነጨ በመሆኑ፣ ክርክሩን መሰረዝ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው.

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54061

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ሚያዝያ 26 ቀን 2002 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የንግድ ድርጅት ሥራ አስኪያጅ) ሰራተኛው ያለ VAT ደረሰኝ ግብይት በመፈጸሙ በአዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀጽ 56(1) መሠረት ጥፋተኛ ተብሎ ተከሷል. አመልካች ሥራውን ለሰራተኛው በውክልና መስጠቱን እና የቃል ማስጠንቀቂያ መስጠቱን በመከራከሪያነት አቅርቧል. የስር ፍርድ ቤቶች ግን አመልካች የሰጠው የቃል ማስጠንቀቂያ በአንቀጽ 56(3)(ለ) መሠረት ማንኛውም በጎ አሳቢ ሰው ሊያደርገው የሚችለውን ጥንቃቄ ያደረገ መሆኑን የማያረጋግጥ በመሆኑ ጥፋተኛነቱን አጽንተዋል.

የሕግ ትርጉም: የንግድ ድርጅት ሥራ አስኪያጅ በድርጅቱ ሠራተኛ ለተፈጸመ ወንጀል በአዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀጽ 56(1) መሠረት ተጠያቂ ይሆናል. ከተጠያቂነት ነፃ ለመሆን ሥራ አስኪያጁ በአንቀጽ 56(3) የተመለከቱትን ሁኔታዎች (በጎ አሳቢ ሰው ጥበብ በተሞላበት ሁኔታ ድርጅቱን በመምራት ኃላፊነቱን የተወጣ መሆኑን) ማስረደት አለበት. የስራ አስኪያጁ የቃል ማስጠንቀቂያ ብቻ መስጠቱ፣ ይህንን ኃላፊነት የተወጣ መሆኑን የማያረጋግጥ በመሆኑ፣ የጥፋተኝነት ውሳኔው መሠረታዊ የህግ ስህተት የለበትም.

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54080

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥቅምት 19 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካቾች በፍርድ ቤት በሌሉበት የተሰጠው ውሳኔ እንዲነሳላቸውና ክርክሩ በነሱ ባሉበት እንዲታይላቸው ጠይቀዋል. ለቀጠሮ ያለመቅረባቸው ምክንያት የቤተሰብ ጤና ችግር መሆኑን የሚያሳይ ማስረጃ አቅርበዋል. የስር ፍርድ ቤት ግን ቤተሰብ የጤና ችግር ቢኖርም በጠበቃ መወከል ይችሉ ነበር በሚል ምክንያት ውሳኔውን ውድቅ አድርጎ ነበር.

የሕግ ትርጉም: የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 78(2) ተከሳሽ በቀጠሮ ያልቀረበው በበቂ ምክንያት መሆኑን ፍርድ ቤቱ ከተረዳ፣ በሌለበት እንዲታይ የተሰጠውን ውሳኔ ወይም ትዕዛዝ ማንሳት አለበት. በጠበቃ መወከል ግዴታ ሳይሆን መብት ነው. የስር ፍርድ ቤት የአመልካቾች ቤተሰብ የጤና ችግር መኖሩን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ተቀባይነት ያለው መሆኑን አምኖ እያለ፣ በጠበቃ መወከል ይችሉ ነበር በሚል ምክንያት ውሳኔውን ማንሳት አለመፈለጉ የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ዓላማንና የአመልካቾችን የመከራከር መብት ያላገናዘበ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው.

16. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54117

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥቅምት 13 ቀን 2004 ዓ.ም. የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ኢንሹራንስ ኩባንያ) በባህር ላይ በደረሰ ግጭት የጠፉ ጎማዎች ካሳ ከፍሎ፣ ገንዘቡን ከተጠሪ (አጓጓዥ) እንዲተካለት ክስ አቅርቧል. ተጠሪ ደግሞ ጎማዎቹ የጠፉት በባህር ላይ በደረሰ ግጭት አደጋ እንጂ በእሱ ጥፋት አይደለም በማለት ተከራከረ. የስር ፍርድ ቤቶች የአጓጓዡ (ተጠሪ) ጥፋት ባለመረጋገጡ ምክንያት አመልካችን ከክሱ ነፃ አድርገዋል.

የሕግ ትርጉም: የባህር ህግ ቁጥር 196(2) አጓጓዡ እቃዎችን በጥንቃቄና በሚገባ የመጫን፣ የማደራደር፣ የመጠበቅና የማራገፍ ግዴታ እንዳለበት ያስገድዳል. ሆኖም፣ አጓጓዡ በባህር ህግ ቁጥር 197 ላይ በተዘረዘሩ ምክንያቶች (እንደ በባህር ላይ በደረሰ የግጭት አደጋ) ከኃላፊነት ነፃ ሊሆን ይችላል. አመልካች (ካሳ ጠያቂ) ተጠሪ የህግ ግዴታውን ባለመወጣቱ ጥፋት መፈጸሙን የማስረደት ግዴታ አለበት. የፍሬ ነገር የማጣራት ስልጣን ባላቸው ፍርድ ቤቶች የቀረበው ማስረጃ የተጠሪን ጥፋት ሉያስረዲ እንደማይችል በመረጋገጡ፣ ተጠሪ ኃላፊ የሚሆንበት ህጋዊ አግባብ የለም. ስለሆነም የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት የለበትም.

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር50836

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50836
  • የውሳኔ ቀን: ሏምላ 13 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ወ/ሮ ቅድስት ተካ) በሟች ወ/ሮ መሠረት በሪ የተደረገ የኑዛዜ ወራሽነት ማስረጃ እንዲሰጣቸው ጠይቀው ነበር። ተጠሪ (ወ/ሮ የኔነሽ ተካ) ኑዛዜው ሕጋዊ መስፈርቶችን አያሟላም፣ በሟች የራሱ ባልሆነ ንብረት ላይ ተደርጓል፣ እንዲሁም ተጠሪን ነቅሏል በሚል መቃወሚያ አቅርበዋል። የአዲስ አበባ ከተማ ይግባኝ ሰሚ ሰበር ችሎት፣ የወራሽነት ምስክር ወረቀት ከመሰጠቱ በፊት የውርስ ሃብት መጣራት አለበት በማለት የመጀመርያውን ውሳኔ ሽሯል። አመልካች ደግሞ ክርክሩ የኑዛዜው ሕጋዊነት ላይ ሆኖ ሳለ፣ የውርስ ሃብት ማጣራት ያልተነሳ ነጥብ ነው በሚል አቤቱታ አቅርበዋል።
  • የሕግ ትርጉም: በክርክሩ ውስጥ ዋናው ጭብጥ የኑዛዜው ሕጋዊነት (ህጋዊነት) መሆን ሲገባው፣ ተከራካሪዎች ባላነሱት የውርስ ሃብት ማጣራት ጉዳይ ላይ ተመሥርቶ ውሳኔ መስጠት መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው። የሰበር ችሎቱ የውርስ ሃብቱ ባለመጣራቱ ብቻ የአመልካችን የኑዛዜ ወራሽነት ሊሰረዝ እንደማይችል አረጋግጧል።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር50838

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50838
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 12 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የተንዲሆ እርሻ ልማት ወደ ተንዲሆ ስኳር ፋብሪካ ፕሮጀክት ሲዛወር የሠራተኞችን ምድብ የሚመለከት ነው። ተጠሪዎች (ሠራተኞች) ለ22 ዓመታት በፍርማንነት ከሠሩ በኋላ፣ በአዲሱ መዋቅር ደረጃቸው ዝቅ ተደርጎ በመመደባቸው፣ ወደ ቀድሞ የፍርማንነት ሥራቸው እንዲመለሱ ጠይቀዋል። አመልካች (ፋብሪካው) አዲስ መዋቅር መዘርጋቱን እና ጥቅማቸውን ሳይቀንስ እንደመደባቸው ተከራክሯል። የአሠሪና ሠራተኛ ወሳኝ ቦርድ ሠራተኞቹ በፍርማንነት ይመደቡ ሲል ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም: አሰሪ (ድርጅት) የሥራ ባህሪውን መሠረት በማድረግ ሠራተኞችን ደመወዝና ጥቅማቸውን ሳይቀንስ በአዲሱ መዋቅር በሚመጥናቸው የሥራ መደብ የመመደብ መብትና ሥልጣን አለው። ይህ መብት በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 28 የተደገፈ ነው። በመሆኑም የአሠሪና ሠራተኛ ወሳኝ ቦርድ ባልተካተተ የሥራ መደብ ላይ ሠራተኞች ይመደቡ በማለት የሰጠው ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር50901

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50901
  • የውሳኔ ቀን: ሕዳር 10 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: የሟች ባል የመጀመሪያ ልጆች (ተጠሪዎች) ከሁለተኛ ሚስት (አመልካች) ጋር በንብረት ክፍፍል ላይ የከፈቱት ክርክር ነው። ክርክሩ የተመሠረተው ሟች መስከረም 25 ቀን 1998 ዓ.ም ባደረጉት ኑዛዜ ሲሆን፣ ኑዛዜው ለአመልካች የተወሰኑ ንብረቶችን (ቤት እና መኪና) እንደ ግል ንብረት በመተው፣ ለተጠሪዎች (ለልጆች) ለእያንዳንዳቸው 200 ብር እንዲከፈል መወሰኑን ይገልጻል። የሥር ፍ/ቤቶች ኑዛዜው እንዲፈርስ እና ንብረቶቹ እንዲከፋፈሉ ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም: አንድ ሰው በኑዛዜ ለአንድ ወራሽ የሚሰጠው ድርሻ ከሩብ (አንድ አራተኛ) በላይ ከሆነ፣ ሌላው ወራሽ የድርሻ ቅነሳ (reduction) ሊጠይቅ የሚችለው በፌ/ብ/ሕግ ቁጥር 1123(1) መሠረት ነው። በዚህ ጉዳይ ኑዛዜው በመደበኛ የሕግ መስፈርቶች የተፈጸመ እና በይዘቱ (በዓላማው) የአመልካችን የውርስ ድርሻ የሚያረጋግጥ ነው። ተጠሪዎች በኑዛዜው ከተወለደላቸው የንብረት ድርሻ (200 ብር) ባሻገር፣ ቤቱ ላይ መብት እንዲኖራቸው የሚያስችል ማስረጃ ወይም ክርክር ባለማቅረባቸው፣ የሥር ፍ/ቤት የኑዛዜውን መንፈስና የሟች ፈቃድ ችላ ብሎ ክፍፍል እንዲደረግ መወሰኑ ተገቢ አይደለም።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር50923

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50923
  • የውሳኔ ቀን: ግንቦት 19 ቀን 2002 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ በውጪ ድርጅት (አመልካች) እና በኢትዮጵያዊ ሠራተኛ (ተጠሪ) መካከል የተፈጠረ የሥራ ውል ማቋረጥን ይመለከታል። ምንም እንኳን ተዋዋይ ወገኖች አለመግባባታቸውን በኔዘርላንድስ ሄግ ፍርድ ቤቶች ለመዳኘት ቢስማሙም፣ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ስምምነቱ ሕጋዊ እንዳልሆነ በመግለጽ ጉዳዩ በአዋጅ ቁጥር 377/96 መሠረት ራሱ በመጀመሪያ ደረጃ አይቶ ውሳኔ ሰጥቷል። አመልካች ከፍተኛ ፍርድ ቤት ራሱ በመጀመሪያ ደረጃ ማየቱ የመሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው ሲል አቤቱታ አቅርቧል።
  • የሕግ ትርጉም: በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 11(2)(ሸ) መሠረት የግለሰብ ዓለም አቀፍ ሕግ (Private international law) የሚያስነሱ ጉዳዮችን የማየት ስልጣን ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ቢሰጥም፣ አሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 377/96 በኢትዮጵያ ለተመዘገበ የውጪ ድርጅት ተፈጻሚነት አለው። ተዋዋይ ወገኖች የኢትዮጵያን ሕግ የሚፃረር ስምምነት በማድረጋቸው ብቻ ጉዳዩን ዓለም አቀፍ ሕግ የሚያስነሳ ተደርጎ ሊወሰድ አይገባም። በመሆኑም የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሠራተኛውን ጉዳይ በራሱ የመጀመሪያ ደረጃ ስልጣን ማየቱ ተገቢነት የጎደለው እና የአመልካችን የይግባኝ መብት ያጣበበ በመሆኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል። ጉዳዩ በመጀመሪያ ደረጃ ሊታይ የሚገባው በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ነበር።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር50971

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50971
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 25 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ጉዳዩ የሚያተኩረው ማየት የተሳነው ሰው (ዕውር) ስለሚያደርገው ኑዛዜ አፈጻጸም ሥርዓት ላይ ነው። አመልካች (የሟች አባት) ሟች ዓይነስውር ስለነበረች በአዋዋይ (ኖታሪ) ፊት ያልተደረገው ኑዛዜ ህጋዊ ውጤት የለውም ሲሉ ተከራክረዋል። የሥር ፍ/ቤቶች በመጀመሪያ ኑዛዜው ተሰርዟል ሲሉ፣ የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ደግሞ የኑዛዜ አደራረግን የሚመለከት ሕግ ስለሌለ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም በማለት አጽንቷል።
  • የሕግ ትርጉም: በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 340 ሥር የተቀመጡት ድንጋጌዎች የሰዎችን የሕግ ችሎታ (capacity) እንጂ ሕጋዊ ተግባር (እንደ ኑዛዜ) የሚፈጸምበትን ሥርዓት (formalities) አይመለከቱም። ሟች ማየት የተሳናቸው ቢሆኑም በሕግ በፍርድ እንዳልተከለከሉ፣ ኑዛዜ የማድረግ ችሎታ አላቸው። ኑዛዜ መደረግ ያለበትን ሥርዓት የሚመራው በፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 880 እና ተከታዮቹ (ስለ ኑዛዜ የተደነገገው ልዩ ሕግ) ነው። በግልጽ የሚደረግ ኑዛዜን በተመለከተ በአንቀጽ 881(3) ሥር ማህይማን (illiterates) የጣት ምልክታቸውን ወዲያውኑ ማስቀመጥ እንዳለባቸው ቢደነገግም፣ በተለይ በአዋዋይ ፊት መሆን እንዳለበት አልተደነገገም። ስለዚህ የይግባኝ ፍርድ ቤት ውሳኔ (ኑዛዜው ሕጋዊ ነው የሚለው) መሠረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር50985

  • የሰበር መ/ቁጥር: 50985
  • የውሳኔ ቀን: ሔዲር 5 ቀን 2004 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ ከአስተዳደር ሥራ ውጪ በሆነ ውክልና የቤተሰብን ቤት የሸጠ ወኪል (1ኛ አመልካች) እና ቤት የገዛ ገዢ (2ኛ አመልካች) የሚመለከት ነው። ባለቤቶቹ (ተጠሪዎች) ቤቱ የተሸጠው ከውክልና ሥልጣን ውጪ ነው በሚል ውሉ እንዲፈርስ ክስ አቅርበዋል። 2ኛ አመልካች ቤቱን ለማሻሻል ያወጣውን ወጪ እንዲከፈለው በተከሳሽ ከሳሽነት (counter-claim) ጠይቋል። የክልሉ ሰበር ችሎት የሽያጭ ውሉን የሻረው ወኪሉ የማይንቀሳቀስ ንብረት ለመሸጥ ልዩ ውክልና ስላልነበረው ነው።
  • የሕግ ትርጉም (የውል መፍረስ): በፌ/ብ/ሕግ ቁጥር 2205 ንኡስ አንቀጽ 1 እና 2 መሠረት ወኪሉ ከአስተዳደር ሥራ በቀር (በቁ. 2204 የተዘረዘሩት) ሌላ ሥራ ለመስራት ልዩ ውክልና ሊኖረው ይገባል። "በስማችን ውል እንዱዋዋሌ" የሚለው አገላለጽ የማይንቀሳቀስ ንብረት ለመሸጥ የሚያስችል ልዩ ውክልና ተደርጎ ሊተረጎም አይችልም፤ ውክልና በጠባቡ መተረጎም አለበት (ፌ/ብ/ሕግ ቁ. 2181(3))። በመሆኑም 1ኛ አመልካች የመሸጥ ሥልጣን ሳይኖረው የፈጸመው ሽያጭ ተጠሪዎችን የማያስገድድ እና ፈራሽ ነው።
  • የሕግ ትርጉም (የካሣ ጥያቄ): የ2ኛ አመልካች (ገዢው) ያቀረበው የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ (ስለ ማሻሻያ ወጪ) በሥር ፍ/ቤቶች ተገቢው የፍሬ ነገር ማጣራት እና የማስረጃ ምዘና ሳይደረግበት፣ የክልሉ ሰበር ችሎት ተጠሪዎችን መክሰስ አይችልም በማለት ውሳኔ መስጠቱ፣ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው። ጉዳዩ ወጪው ላይ ውሳኔ እንዲሰጥ ለሥር ፍ/ቤት ተመልሷል።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር51034

  • የሰበር መ/ቁጥር: 51034
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 22 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የሟች ልጅ) የአባቷ ቤት፣ ወራሽ ያልሆኑ ሰዎች (1ኛ ተጠሪ እና ሌላ ሰው) በሐሰት የወራሽነት ማስረጃ አግኝተው በስማቸው ካዘዋወሩ በኋላ ለ1ኛ ተጠሪ ልጅ (2ኛ ተጠሪ) እንደሸጡት ገልጻ ክስ አቅርባለች። የሥር ፍ/ቤት የሽያጩ ውል ሕገ ወጥ እና ፈራሽ መሆኑን ወስኖ ቤቱ ለአመልካች እንዲመለስ አዟል። የክልሉ ሰበር ችሎት ግን 2ኛ ተጠሪ በሕጋዊ መንገድ የገዛችው ስለሆነ ቤት አታስረክብም በማለት 1ኛ ተጠሪ (ሻጯ) 50,000 ብር እንዲትከፍል ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም: የራሱን ያልሆነ ንብረት መሸጥ ሕገ ወጥ ነው (ፌ/ብ/ሕግ ቁጥር 1716)። በተለይም የአካለ መጠን ያልደረሰ ልጅን የውርስ ንብረት በተንኮል (በሐሰት ወራሽነት) ወስደው መሸጥ፣ ሕጋዊ ውጤት ሊኖረው አይችልም። 2ኛ ተጠሪ ንብረቱን ከሕጋዊ ባለመብት ላልሆኑ ሰዎች ስለገዛች፣ ቤቱን ለሕጋዊ ወራሽ ማስረከብ ትገደዳለች። ገዢው የከፈለውን ገንዘብ ካሳ የሚጠይቀው ከሻጮቹ እንጂ ከሕጋዊ ወራሹ አይደለም። የክልሉ ሰበር ችሎት ቤቱ እንዳይመለስ መወሰኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር51090

  • የሰበር መ/ቁጥር: 51090
  • የውሳኔ ቀን: ታህሣሥ 12 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: የንግድ ድርጅት (1ኛ አመልካች) እና ሥራ አስኪያጁ (2ኛ አመልካች) ተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) ደረሰኝ ሳይሰጡ ግብይት በመፈጸም በወንጀል የተከሰሱበት ጉዳይ ነው። 2ኛ አመልካች (ሥራ አስኪያጅ) በድርጊቱ ቦታው እንዳልነበሩና ዕውቅና እንዳልነበራቸው ገልጸው፣ በአዋጅ አንቀጽ 56/3/ መሠረት ከኃላፊነት ነጻ መሆን እንዳለባቸው ጠይቀዋል።
  • የሕግ ትርጉም: አንድ የንግድ ድርጅት የVAT ሕግን በመጣስ ግብይት መፈጸሙ ሲረጋገጥ፣ የሥራ አስኪያጁ ኃላፊነት በሕግ ግምት ይወሰዳል። ሥራ አስኪያጁ ከዚህ ኃላፊነት ነጻ ሊሆኑ የሚችሉት በአዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀጽ 56(3) መሠረት፣ ጥፋቱ የተፈፀመው ሳያውቁት ወይም ሳይስማሙበት መሆኑን እንዲሁም ጥፋቱ እንዳይፈፀም የሚጠበቅባቸውን ተገቢ ጥንቃቄና የአሠራር ጥበብ የተሞላበት እርምጃ ወስደው መገኘታቸውን ሲያስረዱ ብቻ ነው። ሥራ አስኪያጁ ቦታው አለመገኘታቸው ብቻውን ከኃላፊነት ነፃ የሚያደርግ አይደለም። በጉዳዩ ላይ ሥራ አስኪያጁ ተገቢውን ጥንቃቄ ስለመውሰዳቸው በቂ ማስረጃ ባለመቅረቡ የሥር ፍ/ቤት ውሳኔ ጸንቷል。

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር51223

  • የሰበር መ/ቁጥር: 51223
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 24 ቀን 2003 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ጉዳዩ ዳሽን ባንክ (አመልካች) ገንዘቡን ለተሳሳተ ሰው ከፍሏል በሚል በተላኪዋ (ወ/ሮ ፅዮን መኮንን) እና በተቀባዩ (ወ/ሮ ሐመልማል መኮንን - ተጠሪ) በተናጠል የተከፈተ ክስን ይመለከታል። ባንኩ ቀደም ሲል በተላኪዋ በተከፈተበት ተመሳሳይ ክስ ነጻ መውጣቱን በመጥቀስ፣ የተቀባይዋ ክስ ቀደም ሲል በፍርድ ያለቀ ጉዳይ (Res Judicata) ነው በማለት በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 5 መሠረት ውድቅ እንዲሆን ጠይቋል። ከፍተኛ እና ጠቅላይ ፍርድ ቤቶች ግን ክርክሩ የተለየ ነው በማለት ውድቅ አላደረጉም ነበር።
  • የሕግ ትርጉም: የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕግ አንቀጽ 5(1)፣ ከተከራካሪዎች መብት ያገኙ ሶስተኛ ወገኖች በዚያው ነገር ላይ ሁለተኛ ክስ ማቅረብ እንደማይችሉ ይደነግጋል። በዚህ ጉዳይ ገንዘብ ላኪውና ተቀባዩ በአንድ ተከሳሽ (ባንክ) ላይ የሚጠይቁት ዳኝነት በይዘቱ ተመሳሳይ ነው (ባንኩ ግዴታውን በአግባቡ ተወጣ ወይስ አልተወጣም የሚል)። ተቀባይዋ (ተጠሪ) ገንዘቡን የመጠየቅ መብቷ የሚመነጨው ከላኪዋ በመሆኑ፣ ገንዘብ ላኪዋ ባንኩን ከሳው ነፃ በወጣበት ጉዳይ ላይ ተቀባይዋ ዳግመኛ ክስ ማቅረብ የለባትም። የሥር ፍ/ቤቶች የሰጡት ትርጓሜ የሕጉን ዓላማ (ክርክርን በፍጥነት ማቋጨት) ያልተከተለ በመሆኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል።

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር51295

  • የሰበር መ/ቁጥር: 51295
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 06 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ባል) ነጋዴ በነበሩበት ጊዜ ከባንክ ብድር ወስደው የጋራ ንብረታቸውን በዋስትና አስይዘዋል። ተጠሪ (ሚስት) ብድሩን የማያውቁት መሆኑን እና ብድሩ ለትዳር ጥቅም መዋሉ ስላልተረጋገጠ የግል ዕዳቸው እንዲሆን ጠይቀዋል。የክልሉ ሰበር ችሎት ብድሩ የባሏ የግል ዕዳ ነው ሲል ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም: አንድ ባል ነጋዴ ከሆነ፣ ብድር ሲወስድ የሚስቱን ፈቃድ መጠየቅ አይጠበቅበትም (የንግድ ሕግ ቁጥር 16)። በተጨማሪም፣ ዕዳው የተወሰደው በትዳር ወቅት ከሆነ፣ ለትዳር ጥቅም ውሏል ተብሎ በሕግ ግምት ይወሰዳል። ዕዳው ለትዳር ጥቅም አለመዋሉን የማስረዳት ሸክም ያለባቸው ተጠሪ (ሚስት) ናቸው። ተጠሪ ዕዳውን እያወቁ አብረው ሲከፍሉ የነበረ መሆኑ በመረጋገጡ፣ የክልሉ ሰበር ችሎት ብድሩ የጋራ አይደለም በማለት የሰጠው ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት። ብድሩ የጋራ ዕዳ ነው ተብሎ ተወስኗል።

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር51706

  • የሰበር መ/ቁጥር: 51706
  • የውሳኔ ቀን: ሏምላ 21 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ፕሬዚዳንት) በሙስና (ጉቦ መቀበል) ወንጀል ተከሰው የተከሰሱበት ጉዳይ ነው። የግል ተበዳይ (ከሳሽ ምስክር) አመልካች በስልክ ደውለውለት ጉቦ እንዲያመጣለትና ገንዘቡን ለላኩለት ሰው እንደሰጠ መስክሯል። የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የአመልካችን የነጻ መለቀቅ ውሳኔ ሲሰጥ፣ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ደግሞ ጥፋተኛ ነው በማለት በ7 ዓመት ጽኑ እስራት ቀጥቷል።
  • የሕግ ትርጉም: በወንጀል ጉዳይ ከሳሽ (ተጠሪ) ክሱን በአጥጋቢ ማስረጃ የማስረዳት ግዴታ አለበት (ወ/መ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 141 እና 149)። የአንድ ማስረጃ ታዓማኒነት የሚወሰነው ከሌሎች ማስረጃዎች ጋር ሲጣጣምና ወጥነት ሲኖረው ነው። የግል ተበዳይ የሰጡት የምስክርነት ቃል (በአንድ ቀን አመልካች ሶስት ጊዜ ደውሎላቸው ገንዘብ እንዲሰጡ ያዘዙበት)፣ ከቴሌኮሚኒኬሽን ኮርፖሬሽን በቀረበው ማስረጃ (አመልካች ለምስክሩ ምንም አይነት የስልክ ጥሪ እንዳላደረጉ) ጋር የሚቃረንና እውነትነት የሌለው መሆኑ ተረጋግጧል። በተጨማሪም፣ ከሳሽ ያቀረባቸው ምስክሮች በጉዳዩ ፍሬ ነገር ላይ እርስ በእርሳቸው የሚቃረን ማስረጃ (contradictory evidence) በመስጠታቸው፣ ከሳሽ የማስረዳት ሸክሙን አልተወጣም። ስለዚህ የይግባኝ ሰሚው ችሎት ማስረጃውን በአግባቡ ሳይመዝን የሰጠው የጥፋተኝነት ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት።

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር51790 (እና ሌሎች ተጣምረው የታዩ መዛግብት)
  • የሰበር መ/ቁጥር: 51790 (ከ51789፣ 51792፣ 51794፣ 51798፣ 53301፣ 53460፣ 57247 ጋር ተጣምሮ ታይቷል)
  • የውሳኔ ቀን: ግንቦት 16 ቀን 2003 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካቾች (የገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን ሠራተኞች) የመሰረታዊ አሠራር ሂደት ለውጥ (restructuring) ምክንያት ምደባ ባለማግኘታቸው ተሰናብተዋል። የሥራ ስንብቱ የተፈጸመው በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 155/2000 አንቀጽ 37(1) መሠረት ነው። ሠራተኞቹ የሕገ መንግሥታዊ መብታቸው (የመስማት መብት) ተጥሷል በማለት ወዯ ሥራ እንዲመለሱ ጠይቀዋል።
  • የሕግ ትርጉም: አዋጅ ቁጥር 578/2000 አንቀጽ 19/1/ሇ/ ተከትሎ በወጣው ደንብ ቁጥር 155/2000 አንቀጽ 37(2) መሠረት፣ በዚህ ደንብ አንቀጽ 37(1) መሠረት ከሥራ የተሰናበተ ሠራተኛ በየትኛውም የፍርድ አካል ውሳኔ ወዯ ሥራ የመመለስ መብት የለውም። ይህ ድንጋጌ የሥራ ስንብቱን የመጨረሻ እልባት እንዲያገኝ በሕግ ለሥራ አስፈጻሚው አካል የተሰጠ ስልጣን (Executive Prerogative) ነው። በመሆኑም የአመልካቾች ጥያቄ (ወደ ሥራ የመመለስ ወይም የመደመጥ መብት መከበር) በፍርድ ሊያልቅ የሚችል (Justiciable matter) ባለመሆኑ，የአስተዳደር ፍርድ ቤቱ የሰጠው ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም。

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር51866
  • የሰበር መ/ቁጥር: 51866
  • የውሳኔ ቀን: ሏምላ 02 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ወ/ሮ ደጅይጥኑ) ለተጠሪ (ወ/ሮ አዛለች) የተሰጠው የጋብቻ ማስረጃ እንዲሰረዝ የጠየቀችበት ጉዳይ ነው። አመልካች የተጠሪና የሟች ባል ጋብቻ በሕይወት እያሉ በፍቺ ፈርሷል የሚል መከራከሪያ አቅርበዋል። የይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት ጋብቻው በፍቺ ፈርሷል/አልፈረሰም የሚለው ነጥብ ሳይጣራ የመጀመርያው ፍ/ቤት የሰጠው ውሳኔ በአግባቡ አልነበረም በማለት ውሳኔውን ሽሯል።
  • የሕግ ትርጉም: የጋብቻ ማስረጃ አሰጣጥን በሚመለከት ፍቺ መፈጸሙ አከራካሪ ነጥብ ከሆነ፣ ፍርድ ቤቶች ይህን አከራካሪ የፍሬ ነገር ነጥብ በአግባቡ ማጣራት ወይም እንዲጣራ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል። የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ጉዳዩ ሳይጣራ የሰጠውን ውሳኔ ሽሮ ማለፉ እና የአመልካችን ጥያቄ ግልጽ ዳኝነት አለመስጠቱ፣ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት የክርክር አመራር ስህተት ነው። ጉዳዩ በፍቺ ላይ እንዲጣራ ለሥር ፍ/ቤት ተመልሷል።

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር51893
  • የሰበር መ/ቁጥር: 51893
  • የውሳኔ ቀን: ሏምላ 8 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ባልና ሚስት በፍቺ ከተለያዩ በኋላ ስለ ኮንዶሚኒየም ቤት ክፍፍል የቀረበ ክርክር ነው። ባል (አመልካች) እጣ የተመዘገበው ከጋብቻ በፊት መሆኑን፣ ውል የተፈረመው በጋብቻ ጊዜ በሱ ብቻ መሆኑን እና ብድር የተወሰደው በሱ ስም በመሆኑ የግል ንብረቱ ነው ሲል ተከራክሯል። የሥር ፍ/ቤት ቤቱ የጋራ ንብረት ነው በማለት ወስኗል。
  • የሕግ ትርጉም (የንብረት ክፍፍል): በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 62(2) መሠረት፣ በጋብቻ ወቅት በግብይት የተገኙ ንብረቶች የጋራ ንብረት ናቸው። ምንም እንኳ አመልካች ለዕጣ የተመዘገበው ከጋብቻ በፊት ቢሆንም፣ የቤቱ ባለቤት የሚያደርገው የሽያጭ ውል የተፈረመው ጋብቻው ፀንቶ በነበረበት ጊዜ በመሆኑ፣ ቤቱ የባልና ሚስቱ የጋራ ንብረት ነው። በተጨማሪም ንብረቱ በአንደኛው ተጋቢ ስም ብቻ መመዝገቡ የግል ንብረት አያደርገውም (ቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 63(1))።
  • የሕግ ትርጉም (የዕዳ ክፍፍል): ቤቱ ለጋራ ንብረትነት ከወሰነ፣ ቤቱን ለመግዛት የተወሰደው ብድር (ከደሞዝ ወይም ከባንክ) እና ቀሪ ዕዳዎች የጋራ ዕዳ ሊሆኑ ይገባል። የሥር ፍ/ቤት ይህን ነጥብ ሳይወስን ማለፉ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው። በመሆኑም ተጠሪ (ሚስት) ለዕዳው ግማሽ ኃላፊነት እንዲወስዱ ተወስኗል።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር51912
  • የሰበር መ/ቁጥር: 51912
  • የውሳኔ ቀን: ሰኔ 07 ቀን 2002 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የሥራ ውል ያለአግባብ መቋረጥን ተከትሎ የቀረበ የካሳ ጥያቄ ነው። የሥራ ውሉ የተቋረጠው ሏምላ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ሲሆን፣ ክሱ የቀረበው ከስድስት ወር ከ10 ቀናት በኋላ ነው። አመልካች (ድርጅቱ) ክሱ በይርጋ (Statute of Limitations) ሊታገድ ይገባል ሲል ተከራከረ። የሥር ፍ/ቤቶች ክሱ ቀደም ብሎ ለክልሉ ሠራተኛ እና ማህበራዊ ጉዳይ ጽ/ቤት በመቅረቡ የይርጋው ጊዜ አይታገድም ሲሉ ወስነዋል。
  • የሕግ ትርጉም: በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 162(4) መሠረት፣ የሥራ ውል በመቋረጡ ምክንያት የሚቀርብ ማንኛውም የክፍያ ጥያቄ ውሉ ከተቋረጠበት ቀን ጀምሮ በስድስት ወር ጊዜ ውስጥ ካልቀረበ በይርጋ ይታገዳል። በጉዳዩ ላይ የመወሰን ስልጣን ባልተሰጠው አካል (የሠራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ጽ/ቤት) አቤቱታ መቅረቡ የይርጋውን ጊዜ አያግደውም። ስለዚህ የሥር ፍ/ቤቶች የይርጋ ክርክሩን ውድቅ ያደረጉበት ምክንያት መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት በመሆኑ፣ የክፍያ ጥያቄው በይርጋ እንዲታገድ ተወስኗል።

16. የሰበር መዝገብ ቁጥር52041
  • የሰበር መ/ቁጥር: 52041
  • የውሳኔ ቀን: ሰኔ 29 ቀን 2002 ዓ.ም.
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ በኢትዮጵያ መድን ድርጅት (ተጠሪ) እና በእርሻ መሣሪያዎች አ/ማ (አመልካች) መካከል የቀረበ ሲሆን፣ መድን ድርጅቱ ለደንበኛው ከከፈለው የጉዳት ካሳ (4977 ብር) የአመልካች ተሽከርካሪ በመኪና ግጭት አድርሷል በሚል ተተኪ መብት (subrogation) ተጠቅሞ ካሳ ጠይቋል። ጉዳዩን የአዲስ አበባ ከተማ ማኀበራዊ ፍርድ ቤት አይቶ ወስኗል。ዋናው ጭብጥ የማኀበራዊ ፍ/ቤቱ ጉዳዩን የማየት ሥረ-ነገር ሥልጣን (Subject Matter Jurisdiction) አለው ወይስ የለውም የሚለው ነው。
  • የሕግ ትርጉም: ምንም እንኳን በአዋጅ ቁጥር 361/95 አንቀጽ 50/1/ የማኀበራዊ ፍርድ ቤት እስከ ብር 5000 የሆኑ የገንዘብ ክርክሮችን የማየት ስልጣን ቢኖረውም፣ የአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 5(6) እና 5(9) በግልጽ እንደሚያመለክተው በፌዴራል መንግሥት የተቋቋሙ ተቋማት (በዚህ ጉዳይ ሁለቱም ተዋዋዮች) ተከራካሪ የሆኑበት ወይም ከመድን ውል የሚነሱ ጉዳዮችን የማየት ሥልጣን ለፌዴራል ፍርድ ቤቶች የተሰጠ ነው። በመሆኑም የክርክሩን የገንዘብ መጠን ብቻ መሠረት በማድረግ የማኀበራዊ ፍርድ ቤቱ ጉዳዩን የማየት ሥረ-ነገር ሥልጣን የለውም። የማኀበራዊ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ ተሽሯል።

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54121

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 01 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ በአዋጅ ቁጥር 377/96 መሠረት በአሰሪና ሰራተኛ መካከል የተጀመረ ሲሆን። አመልካች (የውጭ ድርጅት) እና ተጠሪ (ሰራተኛው) በመካከላቸው የሚነሳ ማንኛውም አለመግባባት በጀርመን ህግ እንዲዳኝ ተስማምተው ነበር። አመልካቹም ጉዳዩ የግለሰብ ዓለም አቀፍ ህግን የሚያስነሳ በመሆኑ፣ የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ሳይሆን የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የዳኝነት ሥልጣን ሊኖረው ይገባል ሲል ተከራክሯል። የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ግን ጉዳዩ በአዋጅ ቁጥር 377/96 የሚገዛ በመሆኑ የስልጣን ባለቤት የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ነው በማለት መዝገቡን መመለሱን አመልካቹ ይቃወማል።

የሕግ ትርጉም: የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/96 በኢትዮጵያ የተመዘገበና የሚሠራ የውጭ ድርጅትን የሚመለከት ሲሆን፣ ይህ ህግ የመንግሥትን ፍላጎት የሚያንፀባርቅ በመሆኑ የህዝብን ጥቅም የሚጻረር ስምምነት ተቀባይነት የለውም። አግባብነት ያለው ህግ የኢትዮጵያ የሥራ ሕግ ከሆነ፣ ተከራካሪዎች ጉዳዩ በሌላ አገር ሕግ እንዲታይ ስምምነት ቢያደርጉም፣ ይህ ብቻ የግለሰብ ዓለም አቀፍ ህግ ጥያቄ አያስነሳም። ስለዚህ ጉዳዩ በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በሥረ ነገር ሥልጣን መታየቱ ሕጋዊ ስህተት የለበትም።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54129

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 01 ቀን 2003 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ: ጉዳዩ አካለ መጠን ያልደረሰ ልጅ በስሙ የተመዘገበውን የማይንቀሳቀስ ንብረት (ቤት)፣ በሞግዚትነት ሥልጣን ስር እያለ ወላጆቹ ለሦስተኛ ወገን (አመልካች) በመሸጣቸው ምክንያት የተነሳ ነው። ተጠሪ (ልጁ) ንብረቱ በተሸጠበት ጊዜ አካለ መጠን ያልደረሰ ስለነበር፣ ወላጆቹ የመሸጥ ሥልጣን አልነበራቸውም በማለት ቀደም ሲል የሽያጭ ውሉን እንዲጸና የወሰነው ውሳኔ እንዲሰረዝለት ጠይቋል። የበታች ፍርድ ቤቶችም ይህን ጥያቄ በመቀበል ውሳኔውን ሽረዋል።

የሕግ ትርጉም: ሞግዚቶች የአካለ መጠን ያልደረሰን ልጅ የማይንቀሳቀስ ንብረት ወደ ሦስተኛ ወገን ለማስተላለፍ ሥልጣን የላቸውም። የሞግዚት ሥልጣን የሚንቀሳቀሱ ግዙፍ ንብረቶችን፣ አክሲዮኖችንና የገንዘብ ሰነዶችን መሸጥን ብቻ የሚመለከት ነው (ለምሳሌ በኦሮሚያ ቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 294 እና በፌዴራል ቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 277/1/)። ሞግዚቱ የተገደበውን ሥልጣን ተላልፎ የማይንቀሳቀስ ንብረትን ሲያስተላልፍ፣ ይህ ተግባር ሕጋዊ ተቀባይነት ሊኖረው አይችልም።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54203

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 27 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን) ተጠሪ ከቀረጥ ነፃ ያስገቡትን መኪና ያለአግባብ ይዘው አቆይተዋል ተብሎ እንዲመልሱና የተቋረጠ ገቢ እንዲከፍሉ የተወሰነባቸውን ውሳኔ በመቃወም ያቀረቡት አቤቱታ ነው። አመልካች መኪናውን የያዘው ከቀረጥ ነፃ ለግል አገልግሎት የገባ ሆኖ ለንግድ ሥራ ሲውል በመገኘቱ፣ ህገወጥ ተግባር በመሆኑ በሕግ በተሰጠው ሥልጣን መሠረት መኪናውን በቁጥጥር ስር ያዋለ ነው ሲል ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን አመልካች የሕግ ስልጣንን በሚመለከቱ ጭብጦች ላይ ትኩረት ሳያደርጉ ውሳኔ መስጠታቸው በክርክር አመራር ላይ መሰረታዊ ስህተት ፈፅመዋል።

የሕግ ትርጉም: ፍርድ ቤት ክርክርን በሚመራበት ጊዜ፣ የተጠየቀው ዳኝነት ከመወሰኑ በፊት፣ የጉምሩክ ሕግን በመተላለፍ የተገኘ እቃ መያዙ ሕጋዊ ነው ወይስ አይደለም? እንዲሁም መኪናው ከቀረጥ ነፃ ገብቶ ለንግድ ሥራ አገልግሎት መዋሉ ሕጋዊ አግባብ አለው ወይስ የለውም? የሚሉት መሰረታዊ የሆኑ ጭብጦች ተይዘው በግራ ቀኙ ክርክርና ማስረጃ ተመርምረው ውሳኔ ሊሰጥባቸው ይገባል።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54249

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥቅምት 16 ቀን 2003 ዓ.ም.

የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ የከርሰ ምድር ቁፋሮ ሥራን በጋራ ለመሥራት ከአመልካች ጋር ውል ተዋውሎ ነበር። አመልካቹ ውሉን በመጣሱ ምክንያት በውሉ መሠረት የተገባው ብር 200,000 እንዲከፈለው ተጠሪ ክስ አቅርቧል። የስር ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሉ በስህተት የተደረገ በመሆኑ እና የክልሉ ፋይናንስና ኢኮኖሚ ልማት ቢሮ ውሉን ሰርዞታል በሚል ክሱን ውድቅ አድርጎት ነበር። የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ግን ይህንን ውሳኔ በመሻር አመልካች ገንዘቡን እንዲከፍል ወስኗል።

የሕግ ትርጉም: የከርሰ ምድር ቁፋሮ ሥራን ለመሥራት ከሚመለከተው የመንግሥት ተቋም ቅድሚያ ፈቃድ ሊኖር ይገባል። መሬት እና በመሬት ውስጥ ያሉ ማዕድናት የመንግሥትና የሕዝብ ሀብት በመሆናቸው (በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ መንግሥት አንቀጽ 40 ንዑስ አንቀጽ 3 መሠረት)፣ መንግሥታዊ ፈቃድ ሳይኖር በግለሰቦች መካከል የሚደረግ እንዲህ አይነቱ ውል ተግባራዊ ሊሆን የሚችል ውል አይደለም። ውሉ በዚህ ምክንያት ተግባራዊ መሆን ካልቻለ፣ አመልካች (ተከሳሹ) ብቻውን ለውሉ አለመተግበር ተጠያቂ ሊሆን አይገባም።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54258

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 2 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ ባልና ሚስት በመካከላቸው የባህል ጋብቻ የተፈፀመበትን ትክክለኛ ቀን በሚመለከት የተነሳ ነው። ተጠሪ ጋብቻው ህዳር 03 ቀን 1998 ዓ.ም እንደተፈፀመ ሲገልጽ፣ አመልካች ደግሞ ታህሳስ 21 ቀን 2001 ዓ.ም ነው በማለት ተከራክራለች። የስር ፍርድ ቤት ጋብቻው በባህል ተፈጽሞ በክብር መዝገብ ሲመዘገብ፣ ምስክር ወረቀቱ ጋብቻው የተመሠረተበት ቀን ህዳር 03 ቀን 1998 ዓ.ም. እንደሆነ ስለሚያሳይ፣ ጋብቻው ከ1998 ዓ.ም ጀምሮ ውጤት አለው ሲል ወስኗል።

የሕግ ትርጉም: በተሻሻለው የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 መሠረት ለጋብቻ መኖር ቀዳሚና ዋናው ማስረጃ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ነው። ጋብቻው በባህል ወይም በሃይማኖት ስርዓት ቢፈፀም እንኳ፣ የምዝገባ ሥርዓቱ አዋጁ አንቀጽ 30/ሀ/ ላይ በተገለጸው መሠረት ጋብቻው ቀደም ሲል መፈፀሙን የሚያረጋግጥ ከሆነ፣ ጋብቻው የሚጸናው ምዝገባው ከተከናወነበት ጊዜ ጀምሮ ሳይሆን ቀደም ሲል ከተፈጸመበት ጊዜ ጀምሮ ነው (አንቀጽ 28/3/)።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54312

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 28 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የተነሳው በአንድ የግል ማህበር መተዳደሪያ ደንብ አንቀጽ 16 ላይ የተቀመጠውን የውዝግብ አፈታት (በግልግል እንዲታይ የተወሰነው) በሚመለከት ነው። አመልካች (ማህበርተኛ) ማህበሩን ከሰሰ። ማህበሩ ግን ክርክሩ ማህበር ነክ ስለሆነ በመተዳደሪያ ደንቡ መሠረት በግልግል መታየት አለበት ሲል የፍርድ ቤቱን ሥልጣን ተቃወመ። አመልካች ደንቡ የሚመለከተው "በማህበርተኞች መካከል" የሚነሱ አለመግባባቶችን ብቻ ነው፤ በማህበሩና በአባላቱ መካከል ያለውን አይደለም ሲል ተከራከረ።

የሕግ ትርጉም: የማህበሩ መተዳደሪያ ደንብ አንቀጽ 16 "በማህበርተኞቹ መካከል የሚነሱ ማህበር ነክ አለመግባባቶች" የሚለው ሐረግ፣ በግልግል እንዲታዩ የተስማሙበትን የጋራ ፍላጎት (common interest) መሠረት በማድረግ መተርጎም ይገባዋል። ማህበር ነክ አለመግባባት በማህበርተኞች መካከል ብቻ ሳይሆን በማህበሩና በአባላቱ መካከል ጭምር የሚነሳ በመሆኑ፣ ውዝግብን ወደ ፍርድ ቤት ከማቅረብ ይልቅ በአማራጭ መንገድ እንዲያልቅ የነበራቸውን ዓላማ ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ "ማህበር ነክ ውዝግብ" የሚለው አባባል በማህበሩና በአባላቱ መካከል የሚነሳን ክርክር ሁሉ ያጠቃልላል።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54326

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 03 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (አንበሳ ጫማ አ/ማህበር) ሰራተኛዋ የሆነችውን ተጠሪ፣ ሰበር ችሎት የቅጥር ውሏ ለላልተወሰነ ጊዜ የተደረገ ነው ብሎ ከወሰነ በኋላ፣ ከባህር ዳር ወደ ሃዋሳ ሽያጭ መደብር ያለ በቂ ምክንያት አዛውሯታል። ተጠሪ ዝውውሩ በህብረት ስምምነቱ ከተዘረዘሩት ምክንያቶች ውጪ የተፈፀመ በመሆኑ እንዲሰረዝላት ጠይቃለች። አሰሪው ቦታው ለኢንቨስትመንት በመፈለጉ ምክንያት መሆኑን ቢከራከርም፣ የሥር ፍርድ ቤቶች ዝውውሩ ሕገ ወጥ መሆኑን አረጋግጠዋል።

የሕግ ትርጉም: ዝውውሩ በህብረት ስምምነቱ ከተመለከቱት ምክንያቶች ውጪ የተፈፀመ መሆኑን መወሰን የፍሬ ነገርን የማጣራት እና የማስረጃን የመመዘን ጉዳይ ነው። ይህ ሥልጣን ያለው በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ-መንግስት አንቀጽ 80(3)(ሀ) እና በአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 10 መሠረት በታችኛው የዳኝነት እርከኖች ላይ ነው። በታችኛው ፍርድ ቤት ዝውውሩ ሕገ ወጥ መሆኑን በፍሬ ነገር ደረጃ ተረጋግጦ ውሳኔ ከተሰጠ፣ የሰበር ችሎት ይህንን የፍሬ ነገር ድምዳሜ የሚሽረው መሰረታዊ የህግ ስህተት ሲገኝ ብቻ ነው።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54385

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ጥር 27 ቀን 2003

የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የሟች ልጅና የመጀመሪያ ደረጃ ወራሽ) ሟች የጻፉት ኑዛዜ ከወርስ ነቃኝ በመሆኑ እንዲፈርስ ጠይቀዋል። ሟች ብቸኛ ንብረት የሆነውን ቤት ለእህታቸው ልጅ ልጅ (ተጠሪ) በኑዛዜ ሲሰጡ፣ ለልጃቸው (አመልካች) ግን ብር 100.00 ብቻ እንዲሰጣቸው መናዘዛቸው፣ በተዘዋዋሪ ከወርስ እንደነቀላቸው ይቆጠራል ሲል አመልካች ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን ብር 100.00 ስለተሰጣቸው ከወርስ ነቀል አይባልም ብለው ውድቅ አድርገው ነበር።

የሕግ ትርጉም: ወላጅ የመጀመሪያ ደረጃ ወራሹን (ልጁን) ያለበቂና ሕጋዊ ምክንያት በቀጥታ ወይም በዝምታ/በተዘዋዋሪ ከወርስ ነቅሎ ሲገኝ (ለምሳሌ ብቸኛውን ንብረት ለሌላ ሰው አውርሶ ለልጁ የናማላዊ ገንዘብ ብቻ ሲሰጥ)፣ ይህ ተግባር ሕጋዊ ተቀባይነት የለውም (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 937፣ 938 እና 939)። በዚህ ጊዜ፣ ከወርስ በዝምታ የተነቀለው የመጀመሪያ ደረጃ ወራሽ ከጠቅላላ ኑዛዜ ተጠቃሚ ጋር እኩሌ ወራሽ ሁኖ የውርስ ንብረቱን ይከፋፈላል (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 915)።

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54451

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: መስከረም 27 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (አሰሪ) እና ተጠሪ (የሰራተኛ ማህበር) በህብረት ስምምነት ድርድር ላይ የቆዩ ሲሆን፣ ድርድሩ በአሰሪው ወኪሎች ተፈርሞ ነበር። ይሁን እንጂ የአሰሪው ማኔጅመንት ወኪሎቹ ከስልጣናቸው ውጪ ተደራድረዋል በሚል ምክንያት ስምምነቱን ለመመዝገብ ፈቃደኛ አልሆነም። ቋሚ ቦርዱና ከፍተኛ ፍርድ ቤቱ ግን ስምምነቱ እንዲመዘገብ ወስነዋል።

የሕግ ትርጉም: የህብረት ስምምነት ድርድር በአሰሪው ወኪሎች (በእንዲራሴዎች) የሚከናወን ከሆነ፣ ጉዳዩ በፍትሐብሔር ህግ ስለእንዲራሴነት በተመለከቱት ድንጋጌዎች ሊታይ ይገባል። ወኪሎቹ ከሥልጣናቸው ውጪ የሠሩት ተግባር ወይም ድርድር ሲኖር፣ አሰሪው (ወካዩ) የህብረት ስምምነቱ በሚመለከተው አካል ፊት ቀርቦ ከመመዝገቡ በፊት፣ የወኪሎቹን ተግባር ላለማጽደቅ እና ላለመቀበል የሕግ መብት አለው (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2190)። ስለዚህ አሰሪው በራሱ ተገቢ ሥልጣን ያልተፈረመ ሰነድ የህብረት ስምምነት ሆኖ እንዲመዘገብ አይገደድም።

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54518

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: የካቲት 14 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ) ተጠሪዎች የኪራይ ውል ሳይኖራቸው ቤቱን በመያዝ ያለአግባብ በበለፀጉበት መጠን ካሳ እንዲከፍሉለት ክስ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን ክሱ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2024/መ/ መሠረት (የቤት ኪራይ ክፍያ በሁለት ዓመት ውስጥ ካልተጠየቀ እንደተከፈለ ይቆጠራል)፣ በይርጋ ቀሪ ነው በሚል ውድቅ አድርገውታል።

የሕግ ትርጉም: የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2024 የሚመለከተው የኪራይ ውል ግንኙነት ባላቸው ወገኖች መካከል ያለውን የክፍያ ጥያቄ ነው። በአመልካችና በተጠሪዎች መካከል የኪራይ ውል ግንኙነት ከሌለ፣ ክሱ ሊታይ የሚገባው በውል ላይ ያልተመሠረተ ኃላፊነትና ያለአግባብ መበልፀግን በሚመለከቱ የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች (ቁጥር 2162) ነው። ስለዚህ የኪራይ ውል ክፍያን የሚመለከተውን የይርጋ ግምት (ቁጥር 2024)፣ ለያላግባብ መበልፀግ ጥያቄ ተፈጻሚ ማድረግ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው።

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54567

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: የካቲት 10 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: 1ኛ ተጠሪ በዋናው ክርክር የገንዘብ ፍርድ ካገኘ በኋላ የፍርድ ባለዕዳውን ቤት በህግ አስጠብቆ በእግድ ትዕዛዝ አስይዞ ነበር። አመልካች (የከተማ አገልግሎት ጽ/ቤት) የፍርድ ቤቱን እግድ ትዕዛዝ ቢደርሰውም፣ ቤቱ በሰራተኞች ጥፋት ምክንያት በባለዕዳው ተሽጦ ተገኝቷል። 1ኛ ተጠሪም የፍርዱን ገንዘብ እንድትከፍለው አመልካች ላይ ክስ አቅርቦ አሸንፏል። አመልካች የእግዱን መጣስ የሰራተኞች ጥፋት በመሆኑ መስሪያ ቤቱ ተጠያቂ መባል የለበትም፣ ወይም የካሳው መጠን ከተሸጠበት ዋጋ በላይ መሆን የለበትም ሲል ተከራክሯል።

የሕግ ትርጉም: የፍርድ ቤት እግድ ትዕዛዝን አለማክበር በሕግ ላይ የተደነገገን ልዩ ሥርዓት መጣስ በመሆኑ፣ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2028፣ 2035 እና 2126 መሠረት ኃላፊነትን የሚያስከትል ተግባር ነው። መስሪያ ቤቱ (አመልካች) እግዱ የተጣሰው በሠራተኞች ጥፋት መሆኑን በፍሬ ነገር ደረጃ ማረጋገጥ ካልቻለ፣ መስሪያ ቤቱ ለደረሰው ጉዳት ኃላፊ ይሆናል። በተጨማሪም፣ ንብረቱ በትክክለኛ የጨረታ ዋጋ ሳይሆን በግል የተሸጠ በመሆኑ ትክክለኛው ዋጋ አልተረጋገጠም። ስለዚህ፣ አመልካች የፍርድ ባለመብቱ (1ኛ ተጠሪ) ፍርዱን ሊያስፈጽም ባለመቻሉ ያጣውን አጠቃላይ የፍርድ ገንዘብ እንዲከፍል መወሰን መሠረታዊ የህግ ስህተት የለበትም።

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54577

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ህዳር 01 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: የክርክሩ ዋና ጭብጥ የፌዴራል ጉዳይን በውክልና ሥልጣን በተመለከተ በክልል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በተሰጠ ውሳኔ ላይ ይግባኝ ተቀብሎ የመወሰን ሥልጣን የክፍለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ነው ወይስ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው? የሚለው ነው። ክርክሩ በክልል ከፍተኛ ፍርድ ቤት (አላባ ልዩ ወረዳ) በውክልና ከታየ በኋላ፣ አመልካች ይግባኙን ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት አቅርቦ ነበር። የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ግን ይግባኙን የመቀበል ሥልጣን ያለው የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ነው ሲል ወስኗል።

የሕግ ትርጉም: የክልል ከፍተኛ ፍርድ ቤቶች በህገ-መንግሥቱ አንቀጽ 80/2/ መሠረት የፌዴራል ጉዳዮችን የማየት የውክልና ሥልጣን አላቸው። በዚሁ የውክልና ሥልጣን ተመልክቶ በተሰጠው ውሳኔ ላይ የሚቀርበውን ይግባኝ የማየት ሥልጣን ያለው አካል በህገ-መንግሥቱ አንቀጽ 80/5/ በግልጽ እንደተቀመጠው የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ነው። በአዋጅ ቁጥር 322/95 መሠረት የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በአምስት ክልሎች መደራጀቱ የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤቶችን በይግባኝ የሰጠውን የውክልና ሥልጣን አያስቀርም።

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54596

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: የካቲት 09 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ በሉዝ ውል የወሰዱት ቦታ፣ ቦርዱ ቀደም ሲል እንዳይሰረዝ ከወሰነ በኋላ፣ በድጋሚ "ለሕዝብ ጥቅም ሲባል" በሚል ምክንያት ተሰርዞ ለመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ እንዲሰጥ መወሰኑን ተከትሎ የተነሳ ክርክር ነው። ተጠሪ የውሉ መሠረዝ ሕገወጥ መሆኑን በመግለጽ የሉዝ መብታቸው እንዲጠበቅላቸው ጠይቀዋል። አመልካች (የመሬት ልማት ቢሮ) የቦርዱ ውሳኔ የአስተዳደር አካል ስልጣን ስለሆነ በፍርድ ቤት መታየት የለበትም ሲል ተከራክሯል።

የሕግ ትርጉም: የሉዝ ውልን በሕዝብ ጥቅም ምክንያት ለመሰረዝ የሚወሰድ የአስተዳደር ውሳኔ፣ ተገቢው አካል ውሳኔውን የሰጠበት አግባብ የሕዝብ ጥቅምን ትርጉም በሚያሟላ መልኩ የተፈፀመ ስለመሆኑ፣ እንዲሁም የፌርዴ ቤትን ውሣኔ እና የሕገ-መንግስቱን የንብረት ጥበቃ መርህ (አንቀጽ 40/6/) የሚፃረር አይደለም ስለመሆኑ በፍርድ ቤት ሊመረመር የሚገባው ጉዳይ ነው። የአስተዳደር አካል የሉዝ ውልን የመሰረዝ ሥልጣኑን ሕግን በሚጥስ መልኩ ከተጠቀመ፣ ተበዳዩ ወገን የንብረት መብቱን ለማስጠበቅ ለፍርድ ቤት የማቅረብ ሕገ መንግሥታዊ መብት አለው።

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54632

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: መስከረም 29 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: ባልና ሚስት በፍቺ ወቅት ያፈሯቸውን የጋራ ንብረቶች (በካናዳ እና በአዲስ አበባ የሚገኙ ቤቶች) አከፋፈልን የሚመለከት ነው። አመልካች (ሚስት) ንብረቶቹ ሙሉ በሙሉ ለእርሷ እንዲሰጡ የቀድሞ የካናዳ ፍርድ ቤት ውሳኔ አቅርባ የነበረ ቢሆንም፣ የኢትዮጵያ ፍርድ ቤቶች ውሳኔውን ውድቅ በማድረግ በኢትዮጵያ ህግ መሠረት እኩል እንዲካፈሉ ወስነዋል። አመልካች የውጭ ፍርድ ቤት ውሳኔው ውድቅ መደረጉን በመቃወም አመለከተች።

የሕግ ትርጉም: በውጭ ሀገር ፍርድ ቤት የተሰጠ ውሳኔ፣ በኢትዮጵያ ፍርድ ቤት ተቀባይነት ኖሮት እንዲፈጸም ከተፈለገ፣ ውሳኔው ይጠቅመኛል የሚለው ወገን በፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 456 እስከ 461 መሠረት የእውቅናና ማስፈፀሚያ ማመልከቻ ማቅረብ አለበት። የውጭ ፍርድ ቤት ውሳኔው እንደ መከራከሪያነት ብቻ መቅረቡ (ለምሳሌ በፌ/ብ/ሥ/ሥ/ሔግ ቁጥር 5 መሠረት ጉዳዩ ቀድሞ ታይቷል በሚል)፣ በኢትዮጵያ ፍርድ ቤቶች ተቀባይነት ሊያገኝ አይችልም። በመሆኑም ፍርድ ቤቶች ንብረቱ በኢትዮጵያ የፌዴራል ቤተሰብ ህግ መሠረት እኩል እንዲካፈል መወሰናቸው ትክክል ነው።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54697

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: መስከረም 24 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የሊዝ ውልን መሠረት በማድረግ የተሰጠ ቦታ ከሕግ ውጪ ተወስዶ ለሌላ ሰው ተሰጥቷል በሚል የተነሳ ነው። የስር ፍርድ ቤት ክሱ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ሥልጣን አይደለም ብሎ ዘግቶት፣ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ግን የጉዳዩን ሥልጣን የአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ናቸው ሲል ወስኗል። አመልካቾች ውሳኔው የመሬት ልማትና አስተዳደር አካል ሥልጣን በመሆኑ በፍርድ ቤት መታየት የለበትም ሲሉ ይከራከራሉ።

የሕግ ትርጉም: በሊዝ ውል መሠረት የተሰጠ ቦታ ካርታው ወይም የምስክር ወረቀቱ ከሕግ ውጪ ተሰርዞ፣ የሕገ-መንግሥቱ የንብረት መብት ጥበቃ (አንቀጽ 40/6/) ከተጣሰ፣ ክርክሩ በመደበኛ ፍርድ ቤት ሊስተናገድ የሚገባው ጉዳይ ነው። ይህ አይነቱ ጉዳይ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ውሳኔዎችን የሚመለከት በመሆኑ፣ ክርክሩን አይቶ የመወሰን ሥልጣን ያለው በአዲስ አበባ ከተማ ነክ ጉዳዮች ፍርድ ቤቶች ነው (በአዋጅ ቁጥር 361/95 አንቀጽ 41/1/ሀ/ እና/መ/ መሠረት)።

16. የሰበር መዝገብ ቁጥር 54827

ውሳኔ የተሰጠበት ቀን: ሚያዝያ 21 ቀን 2003 ዓ.ም

የጉዳዩ ማጠቃለያ: የቤት ሽያጭ ውልን መሠረት ያደረገ ክርክር ሲሆን፣ ውሉ በተፈጸመበት ጊዜ ከሻጮች መካከል አካለ መጠን ያልደረሱ ሕፃናት (በሞግዚታቸው የተወከሉ) ይገኙበት ነበር። ተጠሪ (ገዢው) ውሉ እንዲፈጸምለት የጠየቀ ሲሆን፣ የክልል ፍርድ ቤቶች ውሉ መደረጉ እስከታመነ ድረስ ይፈጸማል ሲሉ ወስነዋል። አመልካቾች (ሻጮች) ውሉ ሕጋዊ ውጤት የለውም ብለው ይከራከራሉ።

የሕግ ትርጉም: አካለ መጠን ያልደረሰን ልጅ የማይንቀሳቀስ ንብረት (ቤት) በሞግዚት አማካይነት መሸጥ በክልል የቤተሰብ ህግ (ለምሳሌ የኦሮሚያ ቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 294) አልተፈቀደም። ሞግዚቱ የማይንቀሳቀስ ንብረት የመሸጥ ሥልጣን ስለሌለው፣ አካለ መጠን ያልደረሱ ልጆች ባለቤት የነበረበት የሽያጭ ውል በሕግ ረገድ ተፈጻሚነት ሊኖረው አይችልም።

 

መለያ

የሰበር መዝገብ ቁጥር

ቀን

የጉዳዩ ማጠቃለያ

የሕግ ትርጉም

ምክንያት

ውሳኔ

1

151635

መስከረም 21 ቀን 2011 ዓ.ም.

በገጠር እርሻ መሬት ይዞታ ላይ የተነሳ ክርክር ሲሆን፣ ተጠሪ መሬቱ በሽግሽግ የተሰጣቸው መሆኑን ሲገልጹ፣ አመልካች ደግሞ በ1983 ዓ/ም በህጋዊ መንገድ የተሰጣቸው መሆኑን በመግለጽ ተከራክረዋል.

የትግራይ ብ/ክ/መ/ የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 239/2006 አንቀጽ 11/1/: ከህጋዊ ምክንያት ውጪ ከቀበሌው ለሁለት ዓመት በላይ የለቀቀ ባለይዞታ መሬቱ ተነስቶ ለሌላ ሰው እንደሚተዳደር ይደነግጋል.

አመልካች አከራካሪውን መሬት በህግ አግባብ ባለይዞታ ስለመሆናቸው የሚያስረዳ ማስረጃ አለማቅረባቸው. የቀረበው የጽሑፍ ማስረጃም ሆነ የመሬት አስተዳደር ደብዳቤ አዋሳኞች በሁለት በኩል የተለያየ መሆኑን በማረጋገጥ፣ መሬቱ ለቀበሌው ለቆ የሄደው ከድር ስዒድ የነበረ መሆኑን በመመስከር፣ የሥር ፍርድ ቤቶች ማስረጃ አጣርተው የሰጡትን የፍሬ ነገር ውሳኔ ችሎቱ ተቀብሏል.

የትግራይ ብ/ክ/መ/ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.348(1) መሠረት ፀንቷል.

2

151644

መስከረም 23 ቀን 2011 ዓ.ም

የገጠር እርሻ መሬትን በሚመለከት የተሰጠን የወራሽነት ማስረጃ ይሰረዝልኝ በሚል የቀረበ አቤቱታ. አመልካች፣ ተጠሪ ቀደም ሲል በሐሰት ኑዛዜ በመጠቀሙ ወራሽነት መብት እንደሚያጣ (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 849/ለ) ተከራክረዋል፤ ተጠሪው ደግሞ በገጠር መሬት ህግ መሰረት የወራሽነት ማስረጃ የማውጣት መብት እንዳለበት ተከራክሯል.

የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት የገጠር መሬት አሥተዳደር እና አጠቃቀም ደንብ ቁጥር 51/1999 አንቀጽ 11/ሐ. ሟች ሳይናዘዝ ከሞተ የመሬት ይዞታው በቅደም ተከተል ለቅርብ ዘመዶች እንደሚተላለፍ ደንቡ ይደነግጋል.

ኑዛዜው ተሽሮ የነበረ ቢሆንም፣ የኑዛዜው መሰረዝ ተጠሪው በክልሉ የገጠር መሬት አሥተዳደር ሕግ መሠረት የአባቱን መሬት መውረስ እንዳይችል የሚያግደው አይደለም. የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ተጠሪው በደንብ ቁጥር 51/99 አንቀጽ 11/ሐ መሠረት ያወጣው የወራሽነት ማስረጃ ሊሰረዝ አይገባም በማለት በሰጠው ውሳኔ ላይ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ሥሕተት አልተገኘም.

የአማራ ብ/ክ/መ/ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥሕ/ቁ 348/1 መሠረት ጸንቷል.

3

151652

መሰከረም 21 ቀን 2011 ዓ/ም

ቤትና ቦታ የጋብቻ ውጤት ነው በሚል በቀድሞ ባል (ተጠሪ) የቀረበ ክርክር. አመልካች (የቀድሞ ሚስት) በበኩሏ የቤቱና ቦታው ስመ ሃብት ወደ እርሷ እንዲዛወር የተደረገው፣ የተጠሪን የግል እዳ ከፍላ በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ስለሆነ የግል ንብረቷ ነው በማለት ተከራክራለች.

የትግራይ ብ/ክ/መ/ የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 116/1999 አንቀፅ 84: አንደኛው ተጋቢ የግል ሃብቱ መሆኑን ካላስረዳ በስተቀር ማንኛውም ሃብት በአንደኛው ተጋቢ ስም ብቻ የተመዘገበ ቢሆንም እንኳ የጋራ ሃብት ይሆናል.

አመልካች የተጠሪን የግል እዳ በመክፈል ቤቱ የግሏ እንዲሆን በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ውሳኔ አግኝታለች. ይህ የጋራ ባለሃብትነት መብት በፍርድ ቤት ውሳኔ ቀሪ ሆኗል. ቤቱ በአመልካች ስም የተመዘገበበት አግባብ በትዳር ጊዜ በአንደኛው ተጋቢ ስም ተመዝግቦ እንደመገኘት የሚያስቆጥረውና የጋራ ሃብት ነው ወደሚል ድምዳሜ የሚያስኬድ አይደለም. የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት.

የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348(1) መሠረት ተሽሯል. አከራካሪው ቤትና ቦታ የአመልካች የግል ሃብት እንጂ የጋብቻ ውጤት አይደለም ተብሎ ተወስኗል.

4

151654

ግንቦት 29 ቀን 2010 ዓ.ም

በሰው አካል ላይ ጉዳት በማድረስ ወንጀል ክስ ላይ፣ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የ10 ወር ቀላል እስራት ቅጣት በ2 ዓመት የፈተና ጊዜ ሳይፈጸም እንዲቆይ መወሰኑ አግባብነት አለው ወይስ የለውም በሚል የቀረበ የዐ/ሕግ አቤቱታ.

የወንጀል ሕግ አንቀጽ 197(1) እና (2): ቅጣት በገደብ እንዲቆይ ለማድረግ መሟላት ያለባቸው ቅድመ ሁኔታዎች (መልካም ጠባይ ግዴታ፣ ጉዳትና ወጪ ለመክፈል ማረጋገጫ መስጠት፣ መተማመኛ መስጠት). አንቀጽ 190 እና 192: ቅጣት የሚገደበው ወንጀለኛው ለሁለተኛ ጊዜ ጥፋት ከማድረግ የሚታገድ መሆኑንና ጠባዩን ለማሻሻል ማስጠንቀቂያ ብቻ በቂ መሆኑን ፍርድ ቤቱ ሲያምን ነው.

ተጠሪ ጥፋተኝነቱን ያላረጋገጠና መጸጸቱን ያላሳየ፣ ለግል ተበዳይ ካሳ ያልከፈለ ወይም ማረጋገጫ ያልሰጠ በመሆኑ. በተጨማሪም ድርጊቱ እጅግ አደገኛ ነው. የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ገደቡን የሰጠው መስፈርቶቹ መሟላት አለመሟላታቸውን ሳይመረምር በመሆኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል.

የደቡብ ብ/ብ/ሕ/ክልላዊ መንግሥት ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ በወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 195(2/መ) መሠረት ተሻሽሏል. ተጠሪ የ10 ወራት ቀላል እስራት ቅጣቱን መፈጸም አለበት ተብሎ ተወስኗል.

5

151662

መስከረም 25 ቀን 2011 ዓ.ም

አቅመ ደካማ የሆነች አመልካች ለእኩል አራሽነት ለተጠሪ በሰጠችው የገጠር መሬት ላይ፣ ተጠሪ ቋሚ ተክሎችን (ሙዝ፣ አቦካዶ) ያለማ በመሆኑ፣ ይዞታውን እንዲለቅ ሲወሰን ለጉልበቱና ለንብረቱ ካሳ የመጠየቅ መብት አለው ወይስ የለውም በሚል የቀረበ ክርክር.

ፍ/ብ/ህግ ቁጥር 1176 እና ተከታዮቹ: ባለይዞታው መሬቱን ከተከራይ ማስለቀቅ እስከፈለገ ድረስ በአመልካች ፈቃድ ለተተከሉት ቋሚ አትክልቶች ተገቢውን ኪሳራ የመክፈል ግዴታ ይጥላል.

ተጠሪ በአመልካች ፈቃድ በጉልበቱና በገንዘቡ ቋሚ አትክልት ማልማቱ ተረጋግጧል. ቋሚ አትክለቶች ለረጅም ዓመታት ፍሬ የሚሰጡ በመሆናቸው ተጠሪ የጉልበቱን ዋጋ የመጠየቅ መብት በመጠበቅ የክልሉ ሰበር ችሎት ውሳኔ መስጠቱ ላይ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አልተገኘም.

የደቡብ ብ/ብ/ህ/ ክልል ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ፍርድ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህግ ቁ/348/1/መሰረት ጸንቷል.

6

157943

27/03/2011 ዓ.ም

አመልካቾች በአባታቸው ቤት ላይ በስር ተከሳሽ የተፈጠረውን "ሁከት ይወገድልኝ" በሚል የጠየቁት ዳኝነት. ቤቱ ከደርግ ዘመን ጀምሮ በተከሳሽ እጅ የነበረ መሆኑን አመልካቾች ተመልክተዋል.

ፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 1140 እና 1149 (1 እና 3): የሁከት ይወገድልኝ ክስ የሚቀርበው ንብረቱ በእጁ የሚገኝ ባለይዞታ ሲሆን ነው. ፍ/ሥ/ሥርዓት ህጉ አንቀጽ 231 (1) (ሀ): የክስ ምክንያት የሌለው ክስ ፍርድ ቤቱ ውድቅ የማድረግ ግዴታ አለበት.

አመልካቾች ክሱን ባቀረቡት ጊዜ ቤቱ በእጃቸው ገብቶ የማያውቅ በመሆኑ፣ ክሱ ከውልዱም ጀምሮ የሁከት ይወገድልኝ ክስ ለመመስረት የሚያስችለውን መስፈርት አያሟላም. የስር ፍርድ ቤት ክሱን ውድቅ ማድረግ ሲገባው ይህን ባለማድረጉ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል.

የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔዎች ተሽረዋል. (ይህ ውሳኔ መብት ያለው ወገን የሚያቀርበውን የመፋለም ክስ አያስቀርም).

7

151699

መስከረም 22 ቀን 2011 ዓ.ም

ሰው ለመግደል በሚል የቀረበ የወንጀል ክስ. የክልሉ ሰበር ችሎት ተጠሪዎችን በነፃ በማሰናበት የሰጠው ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለው ወይስ የለውም የሚል የዓቃቤ ሕግ አቤቱታ.

የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ-ሥርአት ሕግ ቁጥር 111፤141 እና 149: ዓቃቤሕግ ክሱን ለማስረዳት የሚያቀርባቸው ማስረጃዎች ወጥነት ያላቸው፣ ተደጋጋፊ እና ተዓማኒነት ያላቸው መሆን አለባቸው.

የዓቃቤ ሕግ ምስክሮች ወንጀሉን ከ20 እስከ 30 ሜትር ርቀት ላይ ቆመው በጨለማ እንዳዩ መመስከራቸውና ወዲያውኑ ለሚመለከተው አካል ሳያሳውቁ ለቀናት መቆየታቸው የምስክርነቱ ቃል እምነት የሚጣልበት እንዳይሆን አድርጎታል. ዓቃቤሕግ ተጠሪዎች ድርጊቱን መፈጸማቸውን በቂና አሳማኝ ማስረጃ አላረጋገጠም.

የኦሮሚያ ብ/ክ/መ/ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ በወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 195/2/ለ/2 መሠረት ጸንቷል.

8

151725

28/10/2010

ጥቅም ላይ ያልዋሉ የአውሮፕላን ትኬቶችን (ለሐጂና ዑምራ) ገንዘብ ተመላሽ ባለማድረጉ ምክንያት በቀረበ የውል አፈጻጸም ክርክር.

በግራ ቀኙ መካከል በተደረገው ውል አንቀጽ 2(3) እና 4(4): አመልካች የተሰረዘውን ጉዞ በ3 ቀን ውስጥ ለተጠሪ ማሳወቅ እና ጥቅም ላይ ያልዋሉትን ትኬቶች ዝርዝር ማቅረብ ይገባዋል.

አመልካች በውሉ መሠረት የጉዞውን መሰረዝ በ3 ቀን ጊዜ ውስጥ ለተጠሪ ማሳወቁን እንዲሁም አገልግሎት ላይ ያልዋሉትን ትኬቶች ዝርዝር ለተጠሪ የማቅረብ ግዴታውን ያልተወጣ መሆኑን አልካደም. በመሆኑም ክሱ ውድቅ መደረጉ በአግባቡ ነው.

የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ በፍ/ሥ/ሥርዓት ህጉ አንቀጽ 348(1) መሠረት ፀንቷል.

9

151731

መስከረም 21 ቀን 2011 ዓ.ም.

ሰራተኛ (አመልካች) ከስራ ሰዓት ውጪ በደረሰበት 30% ቋሚ የአካል ጉዳት ምክንያት በአሰሪው (ተጠሪ) በገባው የሰዎች የቡድን አደጋ የመድን ዋስትና ውል መሰረት ካሳ እንዲከፈለው የጠየቀው ክስ.

የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 97: የሥራ ላይ ጉዳት ትርጉም. አንቀጽ 109 ንዑስ አንቀጽ (3) (ለ): ለዘላቂ ከፊል የአካል ጉዳት ከአካል ጉድለት ደረጃው ጋር ተመጣጣኝ የሆነ ክፍያ ይከፈላል. አንቀጽ 134 (2): ሕጉ ከተደነገገው ይልቅ የሕብረት ስምምነቱ የተሻለ ጥቅም ሲያስገኝ ስምምነቱ ተፈጻሚ ይሆናል፤ ካልሆነ ግን ሕጉ ይጸናል.

ጉዳቱ (ሰነድ ለማምጣት ወደ ቤት በሚሄድበት ጊዜ በደረሰ ድብደባ) ከሥራው ጋር ግንኙነት ባለው ሁኔታ የደረሰ በመሆኑ የሥራ ላይ ጉዳት ነው. ተጠሪው የጉዳት ካሳ የመክፈል ግዴታውን በሕብረት ስምምነት (ሰራተኛው በሙያው መስራት ካለመቻል) ማስቀረት አይችልም. የካሳው መጠን በደረሰበት 30% ቋሚ የአካል ጉዳት መጠን መሠረት (30% የ5 ዓመት ደመወዝ) ይሰላል.

የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁጥር 348 (1) መሰረት ተሽሮአል. ጉዳቱ የሥራ ላይ ጉዳት ነው ተብሎ ተወስኗል. ተጠሪ ብር 193,662 ለአመልካች እንዲከፍል ተወስኗል.

10

151735

መስከረም 28 ቀን 2011 ዓ.ም.

ከአባልነት ማሰናበትን በመቃወም በቀረበ ክስ ላይ፣ የማህበሩ (ምድረ ሎዛ የጋራ ሕንጻ መኖሪያ ቤት የህብረት ስራ ማህበር) የሥንብት ውሳኔ በውክልና ድምጽ እንዲሁም ምልአተ ጉባኤ ሳይሟላ በመደበኛ ስብሰባ መወሰኑን በመቃወም የቀረበ አቤቱታ.

የህብረት ስራ ማኅበራት አዋጅ ቁጥር 147/1991 አንቀጽ 2(5): ልዩ ውሳኔ (አስገዳጅ ውሳኔ) በ2/3ኛ ድምጽ መጽደቅ አለበት. አንቀጽ 18 (1) እና (2): ማንኛውም አባል በአካል ተገኝቶ ራሱ ድምጽ መስጠት አለበት.

አመልካችን ከአባልነት ለማሰናበት የተሰጠው ውሳኔ ልዩ ውሳኔ ሲሆን፣ ስብሰባው የተደረገው በመደበኛ ስብሰባ ነው. ከ24 አባላት ውስጥ 13ቱ በአካል የተገኙ ሲሆን፣ ቀሪ 9ኙ በውክልና ድምጽ ሰጥተዋል. በውክልና ድምጽ የተሰጠው ከአቅም በላይ በሆነ ችግር ምክንያት ስለመሆኑ የተጠሪ ማህበር ማስረጃ ባለማቅረቡ፣ ምልአተ ጉባኤው (2/3ኛ = 16) አልተሟላም. ውሳኔው ሕጉን ያልተከተለ በመሆኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት.

የሥር ፍርድ ቤት ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕግ ቁጥር 348 (1) መሰረት ተሽሯል. የሥንብት ውሳኔው ውድቅ ነው ተብሎ፣ አመልካች ወደ ማህበሩ አባልነት ሊመለስ ይገባል ተብሎ ተወስኗል.

11

151749

ሐምሌ 13 ቀን 2010 ዓ.ም

በወንጀል ክርክር ሂደት፣ የበላይ ፍርድ ቤት (ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ) የመከላከያ ምስክር ተሰምቶ ውሳኔ እንዲሰጥ መዝገቡን ወደ ሥር ፍርድ ቤት (ከፍተኛ ፍ/ቤት) ከመለሰ በኋላ፣ ሥር ፍርድ ቤቱ የበላይ ፍርድ ቤት ትዕዛዝን አልቀበልም ማለቱ አግባብ ነው ወይስ አይደለም የሚል አቤቱታ.

የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ህገ መንግስት አንቀጽ 20/4/: የተከሰሱ ሰዎች የመከላከል መብት አላቸው. ሰበር መዝገብ ቁ/37725 አስገዳጅ ትርጉም: የበላይ ፍርድ ቤት ውሳኔን ወደ ጎን በመተው በስር ፍ/ቤቶች የሚሰጥ ትእዛዝ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው.

የተከሳሾች የመከላከል መብት ህገ መንግስታዊ ጥበቃ ያለው ሲሆን፣ የክልሉ ጠ/ፍ/ቤት መዝገቡን የመለሰበት አግባብ ህገ መንግስታዊ መሰረት ያለው ነው. ሥር ፍርድ ቤቱ የበላይ ፍርድ ቤትን ትዕዛዝ ማክበር ሲገባው አልቀበልም ማለቱ የዳኝነት ስርዓት አካሄድን የሚጥስ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው.

የሥር ፍርድ ቤቶች ትእዛዝ በወ/መ/ስ/ስ ህግ ቁ/195 /2/ሀ መሰረት ተሰርዟል. የጋምቤላ ከ/ከፍተኛ ፍርድ ቤት ቀደም ሲል በክልሉ ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ውሳኔ መሰረት የመከላከያ ምስክሮችን እንዲሰማ ታዟል.

12

151753

መስከረም 21 ቀን 2011 ዓ/ም

የጋራ ንብረት በሆነ መኪና ገቢ ክፍፍል ላይ የተነሳ ክርክር. ቀደም ሲል በተመሳሳይ ክስ ገቢው በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን (ERCA) እንዲጣራ ውሳኔ ተሰጥቶ እያለ፣ አሁን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በቤተሰብ ባለሙያ እንዲጣራ ሲል መመለሱ አግባብ ነው ወይስ አይደለም የሚል አቤቱታ.

ፍ/ሥ/ሥርዓት ህግ ቁጥር 273 እና ተከታዮቹ: ፍሬ ነገር በአግባቡ በማስረጃ ተጣርቶ ውሳኔ ሊሰጥ ይገባል.

ከፍተኛ ፍርድ ቤት ጉዳዩ እንደገና ተጣርቶ እንዲወሰን መመለሱ ተገቢ ነው. ነገር ግን፣ አስቀድሞ በተመሳሳይ የገቢ ጥያቄ ላይ ክርክር ተደርጎ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ድረስ ገቢው በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን በኩል እንዲጣራ ወስኖ እያለ፣ አሁን በቤተሰብ ባለሙያ እንዲጣራ መባሉ ተገቢ አይደለም. ይህ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው.

የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሳኔ ተሽሯል. ግራ ቀኙን እያከራከረ ያለው የመኪና ገቢ በፌዴራል ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን በኩል እንዲጣራ ተብሎ ተወስኗል.

13

151767

መስከረም 28 ቀን 2011 ዓ.ም

የሟች ውርስ አስቀድሞ በአንድ ኑዛዜ (1998 ዓ.ም.) መሠረት ተጣርቶ ፍርድ ያገኘ ስለመሆኑ. አመልካች በኃለኛው ኑዛዜ (2002 ዓ.ም.) መሰረት ውርሱ በድጋሚ ይጣራልኝ በማለት ያቀረበው ጥያቄ ቀደም ሲል በፍርድ ያለቀ ጉዳይ በመሆኑ ውድቅ መደረጉ አግባብ ነው ወይስ አይደለም የሚል አቤቱታ.

ፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 5 (1)፣ (2) እና (3): ቀደም ሲል በፍርድ የተወሰነ ክርክር ስረ ነገር እና ጭብጥ አንድ ዓይነት ከሆነ በድጋሚ ክስ ሊቀርብበት አይችልም (Res Judicata). በቀድሞው ክርክር ላይ የማስረጃ ወይም የመከላከያ መሰረት መሆን ይችሉ የነበሩ ነገሮች ሁሉ ከቀድሞው ውሳኔ ጋር ተቀላቅለው እንዳለቁ ይቆጠራሉ.

አመልካች በኃለኛው ኑዛዜ ላይ ማቅረብ ይችል የነበረውን ክርክር በመጀመሪያው የውርስ ማጣራት ሂደት ባለማቅረቡ፣ አሁን በድጋሚ ውርሱ ይጣራ ማለት በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁጥር 5 መሠረት ተቀባይነት ሊያገኝ አይችልም. መሠረታዊ የሕግ ስህተት አልተገኘም.

የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕግ ቁጥር 348 (1) መሰረት ፀንቷል.

14

151802

መስከረም 23 ቀን 2011 ዓ/ም

ባልና ሚስት ከፍቺ በኋላ በሽማግሌ ታርቀው አብረው በመኖር ንብረትን (ቤት ቁጥር 1563) በማስፋፋት ላይ የነበረ ክርክር. ከፍተኛ ፍርድ ቤት ጉዳዩ አስቀድሞ በውሳኔ ያለቀ (Res Judicata) ነው በማለት የወረዳውን ውሳኔ ሽሮ ነበር.

ፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 5 (Res Judicata). ከፍቺ በኋላ ወዲያው በሽማግሌ ታርቆ አብሮ መኖሩ የቀድሞው የንብረት ክፍፍል ውሳኔ ቀሪ ሆኗል የሚያስብል ነው.

ግራ ቀኙ ከፍቺ በኋላ ወዲያው ታርቀው እስከ አዲስ የፍቺ ጥያቄ ድረስ አብረው በመኖራቸው፣ አስቀድሞ የተሰጠው ውሳኔ ተግባራዊ የሚሆንበት አግባብ አይኖርም. ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይህን ተገቢውን ሁኔታ ባላገናዘበ መልኩ ጉዳዩ አስቀድሞ ውሳኔ ያገኘ ነው ሲል መወሰኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት.

የደቡብ ወሎ መስተዳደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348 /1/ መሠረት ተሻሽሏል. ቤቱ የጋራ ነው ተብሎ በደሴ ወረዳ ፍርድ ቤት የተሰጠው ውሳኔ ፀንቷል.

15

151827

ሰኔ 28 ቀን 2010 ዓ.ም.

አመልካች (ቤተክርስቲያን) ከአንድ አውራሽ ወገን በውርስ የደረሰውን ቤት በመግዛት ግንባታ አከናውኖ ሲጠቀምበት. ተጠሪዎች (የሌላኛው ወራሽ ወገን) ሽያጩ የጋራ ውርስ ንብረት በመሆኑ ያለእኛ ፈቃድ መፈጸሙ እና በአዋዋይ ፊት ያልተደረገ በመሆኑ ሕጋዊ ውጤት የለውም በማለት የቀረበ ክርክር.

ፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1262: ባልተከፋፈለ የጋራ ንብረት ላይ ለማስተላለፍ የሁሉም ወራሾች ስምምነት ያስፈልጋል. ፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1723(1): የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ በአዋዋይ ፊት ካልተደረገ ሕጋዊ ውጤት የለውም.

ቤቱ የሁለቱ ሟቾች የጋብቻ ውጤት እና የጋራ ውርስ ሀብት መሆኑ ተረጋግጧል. ሽያጩ የተፈጸመው በተጠሪዎች እውቅና እና ፈቃድ ሳይሆን በአንድ ወገን ወራሾች ብቻ ነው. እንዲሁም ሽያጩ በአዋዋይ ፊት ያልተደረገ በመሆኑ ሕጋዊ ውጤት የለውም. አመልካች የገነባሁት ግንባታ ፍርሱ አዳጋች ነው የሚለው ክርክር በሥር ፍርድ ቤት ያልተነሳ በመሆኑ ተቀባይነት አያገኝም.

የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ በፍ/ብ/ስ/ስ/ሕግ ቁጥር 348 (1) ድንጋጌ መሰረት ፀንቷል. አመልካች በይዞታው ላይ ያከናወነውን ሊነጠል የሚችል ግንባታ የማንሳት ወይም ግምቱን የመጠየቅ መብቱ ተጠብቆለታል

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 212095

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 212095
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 28 ቀን 2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የጋራ ልጅ የሆነውን ሕፃን ቀለብ እንዲሻሻል የቀረበ ነው። የፌደራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ቀለቡ ሉሻሻል አይገባም በማለት ውድቅ አድርጓል። ጉዳዩን በይግባኝ የተመለከተው የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ግን፣ የአመልካችን ወርሃዊ ገቢ ከ3,000 እስከ 4,000 ብር ሊደርስ እንደሚችል ገምቶ፣ የሕፃኑ ፍላጎት መጨመሩን መሠረት በማድረግ ቀለቡን በወር 2,000 ብር እንዲከፈል አሻሽሏል። አመልካቹ (ከሳሽ የነበረው) የከፍተኛ ፍርድ ቤቱን ውሳኔ በመቃወም፣ የገቢ መሻሻል ሳይረጋገጥ በቀለብ የተወሰነው መጠን ተገቢ አይደለም በማለት የሰበር አቤቱታ አቅርቧል።

የህግ ትርጉም

  1. የፌዴራል ፍርድ ቤቶች የስልጣን ወሰን (በይግባኝ): የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የፌደራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሰጠውን ውሳኔ በመሻር ወይም ከተሰጠው ውሳኔ የተለየ ውሳኔ በሰጠበት ጊዜ፣ ጉዳዩ ለመጨረሻ ውሳኔ (Final Decision) ያልደረሰ በመሆኑ ለፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የይግባኝ አቤቱታ የሚቀርብበት አይደለም።
  2. የሰበር ስልጣን: በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 80 (3) (ሀ) እና አዋጅ ቁጥር 1234/2013 ቁጥር 10(1) ድንጋጌ መሰረት፣ ጉዳዩ የመጨረሻ ውሳኔ ያልተሰጠበት በመሆኑ፣ አመልካች ያቀረቡት አቤቱታ ለሰበር ብቁ አይደለም።
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የቀረበው አቤቱታ በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በተሰጠ ውሳኔ ላይ (የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤትን ውሳኔ በሻረ) ላይ የቀረበ በመሆኑ፣ የሰበር ችሎቱ ለማየት ስልጣን የለውም ተብሎ ውድቅ ተደርጓል።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 212238

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 212238
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 25 ቀን 2013 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ ከስራ ስንብት ጋር የተያያዘ ነው። አመልካቾች (ሰራተኞች) በተጠሪ ድርጅት (አሰሪ) ላይ ክስ ያቀረቡት ያለአግባብ የስራ ውላቸውን በማቋረጡ ልዩ ልዩ ክፍያዎች እንዲከፈላቸው በመጠየቅ ነው። ተጠሪ በበኩሉ የስራ ውሉን እንዳላቋረጠ፣ ድርጅቱ በጥሬ እቃ እጥረት ምክንያት ለጊዜው መዘጋቱን እና ሰራተኞቹ ከአንድ ወር በኋላ እንዲመለሱ እንደተነገራቸው ተከራክሯል። የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ስንብቱ ያለማስጠንቀቂያ በመፈፀሙ ተገቢ አይደለም ብሎ የማስጠንቀቂያ ክፍያ እንዲከፈል ወስኗል። የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ግን፣ አመልካቾች የስራ ውሉ በተጠሪ በቃል ስለመቋረጡ ማስረጃ አላቀረቡም በማለት፣ የማስጠንቀቂያ ጊዜ ክፍያ እንዲከፈል የተሰጠውን ውሳኔ ሽሯል። አመልካቾች ይህን ውሳኔ በመቃወም ሰበር አቤቱታ አቅርበዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የማስረዳት ሸክም: በፍ/ሕ/ቁ. 2001(1) እና በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 259 እና 260 መሠረት የአንድን ፍሬ ነገር መኖር ጠቅሶ የሚከራከር ወገን (እዚህ ላይ አመልካቾች ውሉ በአሰሪው መቋረጡን የጠቆሙ) ፍሬ ነገሩ ስለመኖሩ የማስረዳት ግዴታ አለበት።
  2. የሰበር ችሎት ስልጣን ወሰን (በፍሬ ነገር ላይ): የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በኢፌዲሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 80(3) እና በአዋጅ ቁጥር 1234/2011 አንቀጽ 2(4) እና 10 መሰረት፣ በመጨረሻ ውሳኔ ላይ በተፈጸመ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ላይ ብቻ እንጂ፣ ማስረጃው ተመዝኖ የተደረሰበትን የፍሬ ነገር ድምዳሜ ላይ የመመለስ ስልጣን የለውም።
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: ከፍተኛ ፍርድ ቤቱ አመልካቾች የስራ ውላቸው በተጠሪ መቋረጡን ያላስረዱ በመሆኑ፣ ካሳ፣ የስራ ስንብት እና የማስጠንቀቂያ ጊዜ ክፍያ መክፈል የለባቸውም ብሎ የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት አልተፈፀመበትም።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 212313

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 212313
  • የውሳኔ ቀን: 30/03/2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ ሁከት ይወገድልኝ ክርክር ሲሆን፣ ተጠሪዎች (ከሳሾች) አመልካቹ በስተምዕራብ በኩል 1 ሜትር ወደ ይዞታቸው ጥሰው በመግባት ህገወጥ ግንባታ እንደፈፀሙና ሁከት እንደፈጠሩ በመግለጽ እንዲያስረክብ ጠይቀዋል። የስር ፍርድ ቤት፣ ምንም እንኳን የአስተዳደር አካላት የይዞታውን ትክክለኛ ስፋት ማወቅ ባይችሉም፣ በተጠሪዎች ምስክሮች ቃል ላይ በመመስረት፣ አመልካች 1 ሜትር መግባቱን ወስኖ፣ ግንባታውን በማፍረስ እንዲያስረክብ አዟል። ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤትም ውሳኔውን አፅንቷል። አመልካች ይህ ውሳኔ የባለሙያን ማብራሪያ ባለመቀበል የሰው ምስክርን ቃል ብቻ በመቀበል የተሰጠ፣ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው በማለት አቅርበዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የፍርድ ቤት የማጣራት ግዴታ: ፍርድ ቤት ለጉዳዩ አወሳሰን የጠራ ፍሬ ነገር የሌለ መሆኑን ከተገነዘበ፣ ትክክለኛ ውሳኔ ለመስጠት አስፈላጊ ከሆነ ተጨማሪ ማስረጃ ወይም ምስክር እንዲቀርብ የማዘዝ ግዴታ አለበት (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.136፣ 137፣ 272 እና 345)።
  2. የማስረጃ ምዘና መርሆዎች: ተከራካሪ ወገን ያቀረበውን ክርክር እና ማስረጃ በተሟላ ሁኔታ ሳይመረምርና ሳይመዘን የሚሰጥ ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የስር ፍርድ ቤት፣ የአስተዳደር አካላት የይዞታውን ልክ ማወቅ እንዳልቻሉ ገልፀው እያለ፣ የይዞታው መጥበብ ከአመልካች ድርጊት ጋር የተያያዘ ስለመሆኑ፣ እንዲሁም የአመልካች እና የተጠሪ ግንባታ ልክና የይዞታ ወሰን ምን ያህል እንደሆነ ከተገቢው የአስተዳደር አካል ሳያጣራ፣ የሰው ምስክሮችን ቃል ብቻ መሠረት በማድረግ መወሰኑ፣ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ተገኝቷል።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 212559

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 212559
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 29ቀን2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 መሰረት የቀረበ የፍርድ መቃወሚያ አቤቱታን የሚመለከት ነው። አመልካች (የ3ኛ ተጠሪ ሚስት) ውሳኔ ባረፈበት ንግድ ቤት ላይ መብትና ጥቅሜ ተነካ በማለት አቤቱታ አቅርበዋል። የስር ፍርድ ቤት አቤቱታውን ውድቅ ያደረገው በሁለት ምክንያት ነው፡- አንደኛ፣ አመልካች እና ባለቤቷ ክርክሩ እስከ ሰበር ሰሚ ችሎት ድረስ ሲካሄድ ያውቁ የነበረ በመሆኑ ውጤቱን ጠብቀው መቅረባቸው ተቀባይነት የለውም። ሁለተኛ፣ ባለቤት ቀድሞ በተከራከረበት ጉዳይ ላይ መቃወሚያ ማቅረብ ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 5 (Res Judicata) ዓላማ ውጭ ነው በሚል ነው። ይህ ውሳኔ በከተማ አስተዳደሩ ሰበር ሰሚ ችሎት ጸንቷል።

የህግ ትርጉም

  1. የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 5 እና 358 ልዩነት: የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁጥር 5 በፍርድ ባለቀ ጉዳይ ላይ ድጋሚ ክስ እንዳይቀርብ የሚከለክል እንጂ፣ መብቱ የተነካ ሶስተኛ ወገን ውሳኔውን እንዳይቃወም ክልከላ የሚጥል አይደለም። ፍርድ ቤቱ ቁጥር 5ን እንደ ተጨማሪ ዋቢ መጥቀሱ አግባብነት የለውም።
  2. የፍርድ መቃወሚያ አቀራረብ (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358): ፍርድን የሚቃወም ሰው ቀድሞ በተደረገው ክርክር የሙግቱ አካል ሉሆን የሚችል ሆኖ፣ እርሱ ባላወቀው እና ተካፋይ ባልሆነበት ክርክር በተሰጠው ውሳኔ መብቱ የሚነካ ሶስተኛ ወገን መሆን አለበት።
  3. የመቃወም መብት መታገድ (Waiver): አንድ ሰው መብቱን የሚነካ ክርክር መጀመሩን እያወቀ፣ የክርክሩን ውጤት ጠብቆ ከውሳኔው በኋላ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁጥር 358 መሰረት ፍርዱን ሉቃወም አይችልም። (ይህ ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ/56795 ላይ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቷል)።
  4. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: አመልካች መብትና ጥቅሜን ነክቷል ባሉት ጉዳይ ላይ ክርክር መኖሩን ካወቀች፣ በሰዓቱ ወደ ክርክሩ በመግባት መብቷን ማስከበር ሲገባት፣ የክርክሩን ውጤት ጠብቃ መቃወሚያ ማቅረቧ ተቀባይነት የለውም። ስለዚህ የስር ፍርድ ቤቶች መቃወሚያውን ውድቅ በማድረጋቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት አልፈፀሙም።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 212710

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 212710
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 29 ቀን 2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የባልና ሚስት ንብረት ክፍፍል (ቤት) እና የልጅ ቀለብን የሚመለከት ነው። የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ቤቱ የአመልካች (ባል) የግል ሀብት ነው ብሎ ወስኖ፣ 3,000 ብር ቀለብ እንዲከፍል አዟል። ከፍተኛ ፍርድ ቤት ቀለቡን ወደ 7,000 ብር አሻሽሎ፣ ቤቱን በተመለከተ ግን፣ የስር ፍርድ ቤት ምስክሮችን አልሰማም በማለት ውሳኔውን ሽሮ፣ ጉዳዩን ወደ ስር ፍርድ ቤት መለሰ (remand)። አመልካች ይህንን የከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሳኔ በመቃወም ለፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት አቅርበዋል። ይግባኝ ሰሚው ችሎት የቤቱን ጉዳይ አስመልክቶ የቀረበው ቅሬታ፣ የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አጣርቶ የመጨረሻ ውሳኔ ሲሰጥ በአጠቃላይ ይግባኝ ሉያቀርቡበት ይገባል በሚል ምክንያት ውድቅ አድርጎታል (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 320(2))። የአሁኑ ሰበር አቤቱታ የቀረበው ይህንኑ ውሳኔ በመቃወም ነው።

የህግ ትርጉም

  1. ሁለተኛ ደረጃ ይግባኝ አቀራረብ ስልጣን: በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 9(2) መሰረት፣ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በይግባኝ ሰሚነት ስልጣኑ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ከሰጠው ውሳኔ የተለየ ውሳኔ በሰጠባቸው ጉዳዩች ላይ ይግባኝ ቀርቦ የሚታየው በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ነው።
  2. የመጨረሻ ውሳኔ ያልሆኑ ትዕዛዞች (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 320): የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 320 ስር የተመለከተው የሥነ ሥርዓት ህግ መሰረታዊ ጽንሰ ሃሳብ፣ ጊዜያዊ አገልግሎት ያለው ትዕዛዝ ወይም ከስረ ነገሩ ፍርድ በፊት በሚሰጠው በማናቸውም ትዕዛዝ ላይ ይግባኝ ማለት ተቀባይነት የሌለው ስለመሆኑ ነው።
  3. የይግባኝ ውድቅ የሚደረግበት አግባብ: በመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የስረ ነገር ክርክሩን መርምሮ የመጨረሻ ውሳኔ ከሰጠ በኋላ፣ ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ያሳለፈው ውሳኔ ተለውጧል። በዚህ ሁኔታ አመልካች ቅሬታቸውን ለቀጣዩ ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ማቅረባቸው ህጉን የተከተለ ነው። የከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሳኔ በመሻሩ፣ አመልካች ውሳኔው መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው በሚል ቅሬታቸውን ማቅረብ ህጋዊ ነው።
  4. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት፣ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠው የፍሬ ነገር ውሳኔ በኋለኛው ጊዜ አጠቃላይ ይግባኝ ሉባል ይገባል በማለት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 320(2) መሰረት ውድቅ ማድረጉ፣ የተጠቀሰውን ድንጋጌ ትክክለኛ አፈፃፀም ያልተከተለ በመሆኑ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ነው ተብሎ ውሳኔው ተሽሯል።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 212887

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ.መ.ቁ): 212887
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዚያ 26 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የባልና ሚስት ንብረት ክፍፍል ክርክርን የሚመለከት ነው። አመልካች (ሚስት) ከሟች ባልዋ ጋር በጋብቻ የፈሩት ቤት እንዲካፈላት ጠይቃለች። ተጠሪዎች (የሟች ልጆች) ቤቱ የሟች አባትና የእናታቸው በጋራ የተፈራ ሀብት መሆኑን ተከራክረዋል። የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት አመልካችና ሟች ያደረጉት የጋብቻ ውል በፍ/ብ/ሕ/ቁ.629 አንፃር በአራት ምስክሮች ሳይሆን በሶስት ምስክሮች የተረጋገጠ በመሆኑ የህጉን ፎርማሊቲ አያሟላም በማለት የሥር ፍርድ ቤትን ውሳኔ በመሻር፣ ቤቱ የጋራ ሀብት የሚሆንበት አግባብ የለም ሲል ወስኗል። አመልካች ይህ ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈጽሞበታል በማለት አቅርበዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የጋብቻ ውል ሕጋዊነት በቅድሚያ ውሳኔ: አመልካችን የሟች ሚስት መሆናቸውን በተመለከተ በነበረው ክርክር፣ መስከረም 27 ቀን 1986 ዓ.ም የተደረገው የጋብቻ ውል ከሕጉ አንፃር ተመርምሮ ጉድለት የሌለበት መሆኑ ተረጋግጦ ተቀባይነት አግኝቷል። በመሆኑም፣ ይህ የጋብቻ ውል ለሚስትነት ክርክር ሕጋዊ መሆኑ ተቀባይነት ካገኘ በኋላ፣ ከንብረት አንፃር ሲታይ ብቻ የሕጉን መስፈርት አያሟላም ተብሎ ውድቅ ሊደረግ አይገባም።
  2. የንብረት የጋራ ሀብትነት ግምት: አከራካሪው ቤት ሟች አቶ በረቀ እና የመጀመሪያ ሚስታቸው ወ/ሮ ዘነበች በትዳር አብረው እያሉ የተገዛ መሆኑ እስካላከራከረ ድረስ፣ ቤቱ የሁለቱ የጋራ ሀብት መሆኑን የህግ ግምት የሚያስወስድ ነው። አመልካችም ቤቱ የአቶ በረቀ ጉራቻ የግል ንብረት መሆኑን አላስረዱም።
  3. በ"ሀብትሽ በሀብቴ" ስምምነት የንብረት ክፍፍል: አመልካች እና ሟች አቶ በረቀ በጋብቻ ውላቸው “ሀብትሽ በሀብቴ” በማለት የተስማሙ በመሆኑ፣ ሟች አቶ በረቀ በቤቱ ላይ የነበራቸውን ግማሽ ድርሻ ለአመልካች የቆጠሩ በመሆኑ፣ አመልካች ከአጠቃላይ ቤቱ ላይ 1/4ኛ ድርሻ የማግኘት መብት አላት (የሟች የ1/2 ድርሻ ላይ 1/2)። (ፍ/ብ/ሕ/ቁ.627(1)፣ 689(1) እና አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 42(1) እና 85)።
  4. የእድሳት ወጪ: አመልካች እና ሟች በጋብቻ ውስጥ እያሉ ለቤቱ እድሳት ያወጡት ወጪ የተረጋገጠ በመሆኑ፣ ተጠሪዎች (የመጀመሪያዋ ሚስት ወራሾች) በሟች ወ/ሮ ዘነበች ድርሻ ላይ የወጣውን ወጪ አስገምተው የዚህን ወጪ ግማሽ ለአመልካች እንዲከፍሉ መወሰን ሲገባው፣ የስር ፍርድ ቤቶች አለመወሰናቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው።
  5. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የጋብቻ ውሉን በፎርማሊቲ ምክንያት ውድቅ በማድረግ አመልካች የቤቱ ድርሻ የላትም ማለቱ የህግ ስህተት ነው። አመልካች 1/4ኛ ድርሻ እንዲሁም የእድሳት ወጪ የመጠየቅ መብት አላት።

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 212917

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 212917
  • የውሳኔ ቀን: ጥር 27 ቀን 2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የመሰየም አቤቱታ (Rehabilitation) አቀራረብን የሚመለከት ነው። አመልካች በወንጀል ተከስሰው በስድስት ወር ቀላል እስራት እና በገንዘብ መቀጮ የተቀጡ ሲሆን፣ የእስራት ቅጣቱ በሁለት ዓመት የፈተና ጊዜ (Gedeb Zemen) ታግዶላቸዋል (ግንቦት 12 ቀን 2011 ዓ/ም)። አመልካች የመሰየም አቤቱታቸውን ያቀረቡት ሰኔ 25 ቀን 2013 ዓ/ም ነው። የስር ፍርድ ቤቶች ግን፣ በወ/ህ/አ.233(ሀ) መሰረት የመሰየም አቤቱታ ለማቅረብ ያለው የሁለት ዓመት የጊዜ ገደብ መቆጠር የሚጀምረው እገዳው ከተጠናቀቀበት ጊዜ (ከሁለት ዓመት የፈተና ጊዜ በኋላ) ነው በሚል ምክንያት አቤቱታውን ውድቅ አድርገውታል።

የህግ ትርጉም

  1. የመሰየም አቤቱታ የጊዜ ገደብ (ወ/ህ/አ. 233(ሀ): ለቀላል እስራት ቅጣት፣ የመሰየም አቤቱታው ሊቀርብ የሚችለው ቅጣቱ ከተፈፀመበት፣ በይርጋ ከታገደበት፣ በይቅርታ ከተሻረበት ቀን ጀምሮ ወይም ቅጣቱ የታገደለት ከሆነ ወይም በአመክሮ ተፈቶ ከሆነ፣ ቅጣቱ ከታገደለት ወይም በአመክሮ ከተፈታበት ቀን አንስቶ የሁለት ዓመት ጊዜ ያሇፈው መሆኑ ሲረጋገጥ ነው።
  2. የጊዜ አቆጣጠር መነሻ: አመልካች ላይ የተጣለው ቀላል እስራት ቅጣት በሁለት ዓመት የፈተና ጊዜ የታገደው ግንቦት 12 ቀን 2011 ዓ/ም ነው። በዚህ ድንጋጌ መሰረት፣ የሁለት ዓመቱ የጊዜ አቆጣጠር መነሻ ቅጣቱ የታገደበት ቀን ነው።
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የስር ፍርድ ቤቶች የሁለት ዓመቱ የጊዜ ገደብ መቆጠር ያለበት ለገደቡ የተመለከተው የሁለት ዓመት የፈተና ጊዜ ከተጠናቀቀ በኋላ ነው በሚል መነሻ የአመልካችን አቤቱታ ውድቅ ማድረጋቸው፣ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ተገኝቷል። አመልካች አቤቱታቸውን ያቀረቡት የእስራት ቅጣቱ ከታገደበት ቀን አንስቶ ሁለት ዓመት ካለፈ በኋላ በመሆኑ፣ አቤቱታው ተቀባይነት አግኝቶ ውሳኔ ተሰጥቷል።

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 213166

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰበር መ/ቁ): 213166
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 29 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ ጊዜ ያለፈበት ይግባኝ ማስፈቀጃ ማመልከቻን የሚመለከት ነው። አመልካች ከፍተኛ ፍርድ ቤት በሰጠው ውሳኔ ላይ ይግባኝ ለማቅረብ ጊዜው ስላለፈበት የማስፈቀጃ አቤቱታ አቅርበዋል። የማስፈቀጃ አቤቱታ የቀረበለት የክልሉ ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት፣ ውሳኔ ከተሰጠበት ጊዜ ከአንድ ዓመት በላይ ስላለፈ ወደ ጉዳዩ መግባት አያስፈልግም በማለት አቤቱታውን ውድቅ አድርጓል። አመልካች ጊዜው ያለፈው በፍርድ ቤቱ ምክንያት (የሂሳብ ስህተት እርማት ጥያቄ ምላሽ ባለመስጠቱ) መሆኑን የሚገልጽ ማስረጃ አቅርቦ እያለ፣ የስር ፍርድ ቤቶች ማስረጃውን ሳይመረምሩ ውድቅ ማድረጋቸው ስህተት ነው በማለት ሰበር አቤቱታ አቅርበዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የይግባኝ ማስፈቀጃ አቀራረብ: ይግባኝ ማቅረቢያ ጊዜው (60 ቀናት) ያለፈበት ይግባኝ ባይ፣ ይግባኙ በሕግ በተወሰነው ጊዜ ውስጥ ያላለፈበትን ምክንያት የሚገልጽ እና ይህንኑ ምክንያት የሚያስረዳ ማስረጃ ጋር አያይዞ የፈቃድ ጥያቄ ማመልከቻ ማቅረብ ይገባዋል (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 324 እና 325)።
  2. የፍርድ ቤት ግዴታ: የማስፈቀጃ ማመልከቻ የቀረበለት ፍርድ ቤት የቀረበውን ምክንያት እና ማስረጃ መርምሮ በቂ ሆኖ ካገኘው የመቀበል ወይም በቂ አይደለም ካለ ያለመቀበል ውሳኔ የመስጠት ኃላፊነት አለበት (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 326)።
  3. መሰረታዊ የህግ ስህተት: አመልካቹ ያቀረበው ማስረጃ ማመልከቻው ላይ የተገለፀውን ፍሬነገር የሚያስረዳ መሆኑን ሳያረጋግጥ፣ ጊዜው አልፏል በሚል ብቻ ውድቅ ማድረጉ ስለክርክር አመራር እና ውሳኔ አሰጣጥ የተዘረጋውን ስርዓት ያልተከተለ ነው።
  4. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: ይግባኝ ሰሚ ችሎት የቀረበለትን ማስረጃ ሳይመረምር የማስፈቀጃ አቤቱታውን ውድቅ ማድረጉ፣ የክርክር አመራር ስርዓት ስህተት የተፈፀመበት በመሆኑ እና የሰበር ችሎቱን አስገዳጅ ውሳኔ የሚቃረን በመሆኑ፣ ውሳኔው ተሽሯል。

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 213338

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 213338
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 27ቀን2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

አመልካቾች በተጠሪዎች (የቤቶች አስተዳደር ጽ/ቤት እና ተከራይ) ላይ ክስ ያቀረቡት፣ የቤት ቁጥር 256 የሆነው ቤት በአዋጅ ቁጥር 47/67 ያልተወረሰ ሆኖ እያለ፣ ተጠሪዎች ህጋዊ መብት ሳይኖራቸው ከህግ ውጭ ስለያዙብን እንዲያስረክቡን በሚል ነው። ተጠሪዎች ቤቱ የተወረሰና መንግስት የሚያስተዳድረው በመሆኑ ፍርድ ቤቱ ጉዳዩን የማየት የስረ ነገር ስልጣን የለውም የሚል የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አቅርበዋል። የስር ፍርድ ቤትም ቤቱ ተወርሷል አልተወረሰም የሚለውን መርምሮ የመወሰን ስልጣን እንደሌለው በመጥቀስ (በሰበር አስገዳጅ ትርጉሞች ላይ ተመስርቶ) መዝገቡን በብይን ዘግቷል። አመልካቾች ይህ የውሳኔ ሂደት የተሳሳተ ጭብጥ በመያዝ የተፈፀመ ነው በማለት ሰበር አቤቱታ አቅርበዋል።

የህግ ትርጉም

  1. በመንግስት የተያዘ ንብረት ክስ የማቅረብ መብት: ለረጅም ዓመታት በመንግስት እጅ የነበረውን አከራካሪ ቤት አስመልክቶ፣ አመልካቾች ክስ የማቅረብ መብትና ጥቅም የሚያገኙት ቤቱ በአዋጅ ቁጥር 47/67 መሰረት የተፈቀደላቸው መሆኑን ወይም ከአዋጁ ውጪ ተወስዶብኛል የሚሉ ከሆነም ባለቤት ስለመሆናቸው ማስረጃ ሲያቀርቡ ነው (ሰበር መ/ቁ. 31682፤ 45161፤ 14094)።
  2. የአመልካቾች የማስረጃ እጥረት: አመልካቾች የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ አለማቅረባቸው፣ እንዲሁም ቤቱ የተፈቀደላቸው ወይም ያለአግባብ ተወስዶባቸው ባለቤት መሆናቸውን ያረጋገጡበትን ማስረጃ አለማቅረባቸው፣ በመደበኛ ፍርድ ቤቶች ክስ አቅርቦ ለመጠየቅ የሚያስችል መብትና ጥቅም የሌላቸው መሆኑን ያመለክታል።
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ (ከውጤት አንፃር): የስር ፍርድ ቤቶች ክሱን ውድቅ ያደረጉት ከፍርድ ቤቱ የስረ ነገር ስልጣን አንፃር በመመርመር ቢሆንም፣ ይህ አግባብ ባይሆንም፣ ከአጠቃላይ ውጤቱ አንፃር (ke-wutiet ansts’ar) የአመልካቾችን ክስ ውድቅ ማድረጋቸው የሚነቀፍ ሆኖ አልተገኘም።

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 213403

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ.መ.ቁ): 213403
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዚያ 26 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የባልና ሚስት ንብረት ክርክርን የሚመለከት ነው። አመልካች (ሚስት) አንድ ክፍል ቤት ከባለቤቴ ጋር በተደረገ ክርክር የተወሰነልኝ ሆኖ እያለ፣ ተጠሪዎች ቤቱን በህገወጥ መንገድ ይዘውብኛል በማለት እንዲለቁ ጠይቃለች። ተጠሪዎች ቤቱን በባንክ እዳ ምክንያት ተሽጦ ወደ ሌላ ሰው የተዛወረ መሆኑን እና በሽያጭ ውል እንደገዙት ተከራክረዋል። የስር ፍርድ ቤቶች አከራካሪው ቤት በሽያጭ ውል ያለተቃውሞ የተላለፈ በመሆኑ አመልካች ያቀረበችው ክስ ተቀባይነት የለውም በማለት ወስነዋል። አመልካች ይህ ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው በማለት አቤቱታ አቅርበዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የፍርድ ቤት የማጣራት ግዴታ: ፍርድ ቤቶች የግራ ቀኙን ክርክር ሲያጣሩ፣ ለውሳኔ መሰረት የሚሆኑትን ፍሬ ነገሮች በአግባቡ መርምረውና አጣርተው መወሰን አለባቸው (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.223(2)፣ 234(1)፣ 246-249፣ 136፣ 264 እና 345)።
  2. አለመጣራት ያለባቸው ቁልፍ ጭብጦች: የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ለመስጠት ቀጥሎ የተዘረዘሩትን ጭብጦች መያዝ እና ማጣራት ይጠበቅባቸው ነበር፡-
    • በዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት በ2010 ዓ.ም በአመልካችና በባልዋ መካከል ውሳኔ ያረፈበት ቤት እና አሁን ክስ የቀረበበት ቤት አንድ ናቸው ወይስ አይደሉም?
    • አመልካች ይህን ቤት በአፈፃፀም ክርክር ተረክባለች ወይስ አልተረከበችም?
    • አሁን ክስ የቀረበበት ቤት በሽያጭ ውል የተላለፈ ነው ወይስ አይደለም? ከሆነ መቼ እና በእነማን መካከል ተደረገ?
    • የከተማ አስተዳደር ጽ/ቤት ቤቱን በተጠሪዎች ስም በምን አግባብ መዘገበው?
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የስር ፍርድ ቤቶች ከፍ ሲል የተጠቀሱትን ጉዳዮች ሳያጣሩ፣ አከራካሪው ቤት በሽያጭ የተላለፈ ነው በማለት የአመልካችን ክስ ውድቅ ማድረጋቸው፣ ባልተጣራ ጉዳይ ውሳኔ እንደመስጠት ስለሚቆጠር፣ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት ተፈጽሞበታል።

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 213415

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ.መ.ቁ): 213415
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዚያ 28 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የወራሽነት ማስረጃ እንዲሰረዝ የቀረበ ክርክር ነው። አመልካቾች (ከሳሾች) ተጠሪ የሟች የጉዲፈቻ ልጅ ሳትሆን በህገወጥ መንገድ የወራሽነት ማስረጃ ተሰጥቷታል በማለት ክስ አቅርበዋል። የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት 4ኛዋ አመልካች (ወ/ሪት ጁፒተር ጀምበሬ) ቀደም ሲል በአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤት ውሳኔ ያገኘች እና የአዲስ አበባ ነዋሪ መሆንዋ ስለተረጋገጠ፣ ክርክሩ በሁለት የተለያዩ ክልሎች ነዋሪዎች መካከል የሚካሄድ የፌዴራል ጉዳይ ነው በማለት፣ የክልሉ ፍርድ ቤቶች ጉዳዩን ለማየት ስልጣን የላቸውም በማለት የስር ፍርድ ቤቶችን ውሳኔ ሽሮታል። የአሁኑ ሰበር አቤቱታ የቀረበው ይህን የስልጣን ውሳኔ በመቃወም ነው።

የህግ ትርጉም

  1. የፌዴራል ፍርድ ቤቶች የስረ ነገር ስልጣን (በነዋሪነት): መደበኛ ነዋሪነታቸው በተለያዩ ክልሎች፣ በክልል እና በአዲስ አበባ ከተማ መካከል በሚነሱ የፍትሐ ብሔር ጉዳዮችን ለማየት የሥረ-ነገር የዳኝነት ስልጣን ያላቸው የፌዴራል ፍ/ቤቶች ናቸው። ክርክሩ በክልል የተነሳ እንደሆነ፣ በሕገ መንግስቱ የፌዴራል ጉዳዮችን በውክልና የማየት ስልጣን የተሰጣቸው የክልል ፍ/ቤቶች ሊያዩት ይችላሉ።
  2. የመደበኛ ነዋሪነት ማረጋገጫ: ክርክሩ የፌዴራል ጉዳይ ነው ለማለት በቀዳሚነት መረጋገጥ ያለበት የተከራካሪ ወገኖቹ ነዋሪነት አድራሻቸው የት እንደሆነ በማስረጃ ማረጋገጥን ይጠይቃል።
  3. የታመነ ፍሬ ነገር (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 235): 4ኛዋ አመልካች በክርክሩ ወቅት በወላይታ ሶዶ ከተማ (ክልል) በቋሚነት እየኖረች መሆኑን የሚገልጹ ማስረጃዎች ያቀረበች ሲሆን፣ ተጠሪ ደግሞ ይህን ፍሬ ነገር በግልጽ ክዳ አልተከራከረችም። በመሆኑም በፍትሐ ብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 235 መሰረት ይህ ጉዳይ እንደታመነ ስለሚቆጠር፣ 4ኛዋ አመልካች መደበኛ ነዋሪነቷ በወላይታ ሶዶ ከተማ መሆኑን ያስገነዝባል。
  4. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: ክርክሩ የተነሳው መደበኛ ነዋሪነታቸው በዚያው ክልል ውስጥ ባሉት ሰዎች መካከል መሆኑን፣ ይህም የክልል ጉዳይ መሆኑን ያመለክታል። የክልል ሰበር ሰሚ ችሎት 4ኛዋ አመልካች የአዲስ አበባ ነዋሪ ናት በማለት ጉዳዩን ለማየት ስልጣን የለኝም ብሎ መወሰኑ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት ነው።

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 213933

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 213933
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ በፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 5 መሰረት የሚቀርብ የመጀመሪያ መቃወሚያ ክርክርን የሚመለከት ነው። ተጠሪ (ሚስት) ጋብቻቸው በሸሪያ ፍርድ ቤት መፍረሱን ጠቅሳ፣ በጋብቻቸው የተፈሩ ንብረቶች እንዲከፋፈሉላት አቤቱታ አቀረበች። አመልካች (ባል) በበኩሉ፣ ጉዳዩ ቀድሞ በሸሪያ ፍርድ ቤት ቀርቦ ውሳኔ የተሰጠበት በመሆኑ፣ በድጋሚ የቀረበ ክስ ነው በሚል ተከራክሯል። የሸሪያ ፍርድ ቤት ውሳኔ ፍቺውን ያፀደቀ ሲሆን፣ አንድ የጋራ አክሲዮን "በጋራ ይጠቀሙ" በሚል ትዕዛዝ ሰጥቷል።

የህግ ትርጉም

  1. የፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁጥር 5 ተግባራዊነት (Res Judicata): አንድ ጉዳይ በድጋሚ የቀረበ ነው ወይስ አይደለም የሚለው ሲመዘን፣ ቀድሞ በሸሪያ ፍርድ ቤት የነበረው ክርክር ፍቺን የሚመለከት እና ለአንዱ አክሲዮን በጋራ ይጠቀሙ የሚል ትዕዛዝ የተሰጠበት እንጂ፣ የንብረት ክፍፍል ያልተደረገበት በመሆኑ፣ አመልካች የሚያቀርበው ክርክር ተገቢነት የለውም።
  2. የጋራ ባለሃብቶች መብት: የጋራ ባለሃብቶች ንብረቱ እኩል መከፋፈል እስከቻለ ድረስ፣ በፈለጉ ጊዜ እንዲካፈሉ ውሳኔ እንዲሰጥላቸው በጋራ ወይም በተናጠል አቤቱታ የማቅረብ መብት አላቸው።
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: ተጠሪ የንብረት ክፍፍል እንዲደረግ አቤቱታ ማቅረቧ የፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁጥር 5 ድንጋጌን የሚጥስ ነው የሚያስብል አይደለም።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 213943

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 213943
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 28 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የስራ ስንብትን የሚመለከት ነው። ተጠሪ (ሰራተኛ) ለትምህርት ወደ ውጪ ሀገር ሄዶ ሲመለስ፣ አመልካች (አሰሪ) በህገ-ወጥ መንገድ ከስራ አሰናብቶኛል በማለት ወደ ስራዬ ልመለስ እና ያልተከፈለኝ የአንድ ዓመት ከስድስት ወር ደሞዝ ይከፈሉኝ በማለት ክስ አቅርቧል። አመልካች በበኩሉ፣ ተጠሪ ያለተቋሙ ደንብና መመሪያ በመሄዱ በስራ ገበታ ላይ ባለመገኘቱ ስንብቱ ህጋዊ ነው ሲል ተከራክሯል። የከተማ አስተዳደር ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔውን በመሻር ተጠሪ ወደ ስራቸው እንዲመለሱ እና ውዝፍ ደሞዝ እንዲከፈላቸው ወስኗል። አመልካች ይህ ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው በማለት አቅርበዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የስራ ውል ማቋረጥ ሕጋዊነት: ተጠሪ ለትምህርት የሄዱትና በስራ ገበታቸው ላይ ያልተገኙት በተጠሪ መስሪያ ቤት ዋና ስራ አስኪያጅ እና ምክትል ዋና ስራ አስኪያጅ በተጻፈ ደብዳቤ መሠረት መሆኑ ተረጋግጧል። ይህ የሚያሳየው ተጠሪ ያለ መስሪያ ቤቱ ዕውቅና ከስራ አልቀሩም።
  2. የህገ-ወጥ ስንብት ውጤት: የትምህርት ዕድሉን ያገኙበት መንገድ የውስጥ መመሪያውን ባይከተልም፣ አመልካች ተጠሪን ከስራ ገበታቸው ባለመገኘታቸው ብቻ በማሰናበት የወሰደው እርምጃ በእርግጥም ህገ-ወጥ ነው።
  3. የደመወዝ ክፍያ ጥያቄ: ተጠሪ በክሱ ላይ ወደ ስራዬ ልመለስ እና ያልተከፈለኝ ደሞዝ ይከፈሉኝ በሚል አቤቱታ ያቀረበ በመሆኑ፣ የሰበር ሰሚ ችሎት ወደ ስራ እንዲመለስ እና ውዝፍ ደሞዝ እንዲከፈለው መወሰኑ ተገቢ ነው。
  4. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: ስንብቱ ህገ-ወጥ መሆኑ በመረጋገጡ፣ ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ የሚነቀፍ አይደለም።

16. የሰበር መዝገብ ቁጥር 214112

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 214112
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 28 ቀን 2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የስራ ክርክርን የሚመለከት ነው። አመልካች (ሰራተኛ) የሥራ ውሌ መቋረጡን ተከትሎ የተለያዩ ክፍያዎች እንዲከፈሉለት በሥራ ክርክር ችሎት ክስ አቅርቧል። ተጠሪ (አሰሪ) አመልካች የሥራ መሪ (Sira Meri) ስለሆነ በአሰሪና ሠራተኛ አዋጅ ስለማይሸፈን፣ የሥራ ክርክር ችሎቱ ጉዳዩን የማየት ስልጣን የለውም የሚል የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አቅርቧል። ከፍተኛ ፍርድ ቤት የአመልካችን የሥራ መዘርዝር መርምሮ የሥራ መሪ መሆኑን አረጋግጦ፣ የሥራ ክርክር ችሎት ስልጣን የለውም በማለት የስር ፍርድ ቤትን ውሳኔ ሽሯል። አመልካች ግን በቅጥር ውሉ ላይ የአሰሪና ሠራተኛ አዋጅ ተፈጻሚ እንደሚሆን ተስማምተናልና ክርክሩ በሥራ ክርክር ችሎት ሊታይ ይገባል በማለት ተከራክሯል።

የህግ ትርጉም

  1. የአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ተፈፃሚነት ወሰን: የአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 ተፈፃሚ የማይሆንባቸው የስራ ግንኙነቶች መካከል አንዱ ሰራተኛው የሥራ መሪ ሲሆን ነው (አዋጁ አንቀጽ 3(2)(ሐ))። የሥራ መሪ ማለት የሥራ አመራር ፖሊሲዎችን የማውጣትና የማስፈፀም ስልጣን ያለው ወይም ሠራተኛን የመቅጠር፣ የማገድ ወይም የማሰናበት ተግባራትን የመወሰን ስልጣን ያለው ግለሰብ ነው (አዋጁ አንቀጽ 2(10))።
  2. የሥራ መሪ ክርክር ስልጣን: የሥራ መሪ ክርክር በአሠሪና ሠራተኛ አዋጁ ስለማይሸፈን፣ የሥራ መሪ የሚያቀርበው የሥራ ክርክር በአዋጁ መሰረት በተቋቋመ የሥራ ክርክር ችሎት ሊታይ አይችልም።
  3. የስምምነት በስልጣን ላይ ያለው ውጤት: አሰሪው እና የሥራ መሪው በቅጥር ውል ላይ የአሠሪና ሠራተኛ አዋጁ ተፈጻሚ እንዲሆን ቢስማሙ እንኳ፣ የትኛው ጉዳይ በየትኛው ፍርድ ቤት መታየት አለበት የሚለው በህግ የሚወሰን በመሆኑ ተከራካሪዎች በስምምነት የመምረጥ መብት የላቸውም።
  4. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: አመልካች የሥራ መሪ መሆናቸው እስከተረጋገጠ ድረስ፣ በቅጥር ውሉ ላይ በአዋጁ መሰረት ክፍያዎች እንዲፈፀሙ መስማማታቸው ክርክሩን በሥራ ክርክር ችሎት እንዲታይ የማድረግ ስልጣን አይሰጥም። ስለዚህ የሥራ ክርክር ችሎት ስልጣን የለኝም ብሎ ክሱን ውድቅ ማድረግ ሲገባው ፍሬ ነገሩን አከራክሮ መወሰኑ ከስልጣኑ ውጪ በመሆኑ፣ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የወሰነው ውሳኔ ጸንቷል።

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 214138

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 214138
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዚያ 24 ቀን 2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የጥቆማ ወሮታ ክፍያን የሚመለከት ሲሆን፣ ተጠሪ ከቀረጥ ነፃ የገባች መኪና ከታለመለት ዓላማ ውጪ ጥቅም ላይ እየዋለች መሆኑን በመጠቆም፣ መኪናዋ ተይዛ ቀረጥና ታክስ ከተከፈለባት በኋላ፣ ሕጋዊ የሆነውን የጠቋሚ ወሮታ (20%) እንዲከፈለው ጠይቋል። አመልካች (ጉምሩክ ኮሚሽን) በበኩሉ፣ ተጠሪ የጥቆማ ፎርም አለመሙላቱንና የምስጢር መለያ ቁጥር አለመያዙን በመጥቀስ፣ ወሮታው ሊከፈል አይገባም በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች (ከፍተኛ ፍርድ ቤት እና የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት) የወሮታ ክፍያ እንዲፈጸም ወስነው ነበር፤ ይህም ውሳኔ የተመሠረተው፣ የጥቆማ ቅጹ አለመሰጠቱ የመሥሪያ ቤቱ ችግርና የአሠራሩ ምስጥራዊነት ነው በሚል ምክንያት ተጠሪ በሕግ ያገኘውን መብት አያሳጣውም በሚል ድምዳሜ ላይ ነበር።

የህግ ትርጉም

  1. የወሮታ ክፍያ ቅድመ ሁኔታ (በመመሪያ ቁጥር 78/2004): አንድ ጠቋሚ የወሮታ ክፍያ ተጠቃሚ እንዲሆን፣ የወሮታ መቀበያ ቅፅ የመሙላት ግዴታ ያለበት ሲሆን፣ የቅጹ ዋና ቅጂ ለጠቋሚው ይሰጣል። ጠቋሚው ከባለሥልጣኑ ጋር ለሚያደርገው ማንኛውም ግንኙነት የተለየ የምስጥር መለያ ቁጥር ሊሰጠው ይገባል። በተለይም የወሮታ ክፍያ ጥያቄ በሚቀርብበት ወቅት የወሮታ መቀበያ ቅፅ ዋና ቅጂ የማቅረብ ግዴታ አለበት።
  2. የምስጢርነት ወሰን: ምስጢራዊነትን (ምስጥራዊነትን) ለመጠበቅ ሲባል በአስገዳጅነት በሕግ የተዘረጋውን የጥቆማ አቀራረብ እና አመዘጋገብ ሥርዓት ማስቀረት አይቻልም።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: ተጠሪ የወሮታ መቀበያ ቅፅ ሞልቶ የቅጹን ዋና ቅጅ አቅርቦ አለመሆኑ በፍሬ ነገር ደረጃ የተረጋገጠ በመሆኑ፣ የወሮታ ክፍያውን ለመጠየቅ በሕጉ የተመለከተውን ቅድመ ሁኔታ ያላሟላ በመሆኑ፣ የክሱ ጥያቄ የሕግ ድጋፍ የለውም። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረተዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ ተሽሯል።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 214643

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 214643
  • የውሳኔ ቀን: መጋቢት 30 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የይዞታ ክርክር ሲሆን፣ ተጠሪዎች (ልጆች) ሟች እናታቸው ለአመልካች (የልጅ ልጅ) የሰጡት የስጦታ ውል እንዲሰረዝ ጠይቀዋል። የስጦታው ውል የሞተውን አባታቸውን (የተጠሪዎች አባት) ውርስ ድርሻ ጭምር ያካተተ ነበር። የስር ፍርድ ቤቶች እና የክልሉ ፍርድ ቤቶች የስጦታ ውሉን ሙሉ በሙሉ እንዲሰረዝ የወሰኑት ሟች እናት በራሷ ድርሻ ላይ እንኳ ስጦታ ያደረገችው ጤንነትዋ ሳይረጋጋ (በጤና ምክንያት አቅም እንደላላት) እና በተጠሪዎች አባት ድርሻ ላይ የማስተላለፍ መብት የላትም በሚል ነበር። አመልካች ግን ሟች በራሷ ድርሻ ላይ ስጦታ የማድረግ መብት አላት በሚል ውሳኔው ሊሻሻል እንደሚገባ ተከራክሯል።

የህግ ትርጉም

  1. የጋራ ንብረት አስተዳደር: በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት የቤተሰብ ሕግ መሰረት፣ ባልና ሚስት በጋራ በፈሩት ንብረት ላይ ለሌሎች መብት እንዲያገኙ ለማድረግ የተጋቢዎች ስምምነት አስፈላጊ ነው።
  2. የስጦታ መብት ወሰን በጋራ ንብረት ላይ: የተጠሪዎች አባት በሞት ከተለዩ በኋላ፣ ሟች እሙሃይ እማማ አስረስ ድርሻቸውን በስጦታ እንዳያስተላልፉ የሚከለክላቸው ነገር የለም።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የስር ፍርድ ቤቶች የስጦታ ውሉን ሙሉ በሙሉ እንዲሰረዝ መወሰናቸው መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት ተፈጽሞበታል። ውሳኔው ተሻሽሎ፣ ሟች እሙሃይ እማማ አስረስ የፈጸሙት የስጦታ ውል በራሳቸው ድርሻ ላይ ብቻ ተፈጻሚነት እንዲኖረው እንጂ፣ በተጠሪዎች አባት ድርሻ (በውርስ መብት) ላይ ተፈጻሚነት እንደሌለው ተወስኗል።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር 215299

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 215299
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 28 ቀን 2014

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ በቸልተኝነት ሰው መግደል ወንጀልን ይመለከታል። የስር ፍርድ ቤት (የጅማ ከተማ ወረዳ ፍርድ ቤት) ተጠሪን በወንጀል ሕግ አንቀጽ 543(3) (ደንብ በመተላለፍ) ጥፋተኛ በማለት በ4 ዓመት ጽኑ እስራት ቀጥቷል። ክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ግን፣ ዐቃቤ ሕግ ግልጽ የሆነ ደንብን መተላለፉን ማስረዳት ባለመቻሉ፣ ውሳኔውን በመሻር ቅጣቱን ወደ ወንጀል ሕግ አንቀጽ 543(2) (በአሽከርካሪ የተፈጸመ ቸልተኝነት) አሻሽሎታል። አመልካች (ዐቃቤ ሕግ) የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው በማለት፣ የተሻለው ውሳኔ ተሽሮ 543(3) እንዲጸና ጠይቋል።

የህግ ትርጉም

  1. የወንጀል ሕግ አንቀጽ 543(3) መስፈርቶች: አሽከርካሪው ላይ የከበደ ኃላፊነት እና ቅጣት ሊጣል የሚችለው፣ ወንጀሉ የተፈፀመው ግልፅ የሆነ ደንብን ወይም መመሪያን ተላልፎ መሆኑ ሲረጋገጥ ነው።
  2. የማስረዳት ግዴታ: ዐቃቤ ሕግ በአንቀጽ 543(3) መሠረት ክስ ሲያቀርብ፣ ከባድ የሚያደርገው ሁኔታ (ማለትም ግልጽ ደንብ መጣስ) መሟላቱን በክሱ ላይ በግልፅ ማመልከት እና ማስረጃ አቅርቦ ማረጋገጥ አለበት።
  3. የፍሬ ነገር ምዘና: የስር ፍርድ ቤት፣ ተጠሪ ከግጭት በኋላ 8 ወይም 11 ሜትር ርቆ መቆሙን ብቻ በመጥቀስ በፍጥነት ሲጓዝ እንደነበር መደምደሙ፣ ሰበቃ/ፍሪክሽን (friction) አለመኖሩ ከተገለፀ አንፃር፣ የፍጥነት መገለጫ ተደርጎ የተወሰደበት አግባብ በውሳኔው ላይ አልተብራራም። ዐቃቤ ሕግ ለቦታው የተቀመጠ የፍጥነት ገደብ መኖሩን ወይም ተጠሪ ግልጽ የሆነ የእግረኛ ቅድሚያ ደንብ መተላለፉን ባላስረዳበት ሁኔታ፣ በወንጀል ሕግ አንቀጽ 543(3) ስር ጥፋተኛ መባል አይገባም።
  4. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ፣ የቀረበውን ማስረጃ እና ለጉዳዩ አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች መሠረት ያደረገ በመሆኑ፣ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አልተፈፀመበትም ተብሎ ጸንቷል።

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር 215303

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ.መ.ቁ): 215303
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 25 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ በግብረአበርነት (በመተባበር) የተፈፀመ ከባድ የግድያ ሙከራ ወንጀልን ይመለከታል። አመልካች (ዐቃቤ ሕግ) ተጠሪን ጨምሮ ሌሎች ተከሳሾች በሰዎች ላይ በጩቤ፣ በሳንጃ እና በፌሮ ብረት በመደባደብ ከባድ የግድያ ሙከራ ፈጽመዋል በማለት ከሷል። የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ግን፣ ድርጊቱ የተፈፀመው አስቀድሞ ታስቦበት ሳይሆን (በቂም ያልተፈጠረ) ለእርቅ ተቀምጠው ሳለ በድንገት በተፈጠረ ግጭት መሆኑን በመጥቀስ፣ ተጠሪ የፈጸሙት ድርጊት ሰው የመግደል ሀሳብ ሳይሆን የአካል ጉዳት የማድረስ ሀሳብ ነው በማለት በወንጀል ሕግ አንቀጽ 555(ለ) (ከባድ የአካል ጉዳት) ስር ጥፋተኛ ብሏቸዋል። አመልካች የግብረአበርነት ድርጊት መረጋገጡ የመግደል ሀሳብን ያሳያል በማለት ውሳኔው እንዲሻር ጠይቋል።

የህግ ትርጉም

  1. የማስረዳት ግዴታ (ለግብረአበርነት/CrC Art 32): አንድ ሰው በዋና ወንጀል አድራጊነት ወንጀል መስራቱ የሚቆጠረው፣ በመላ ሐሳቡና አድራጎቱ በወንጀሉ ድርጊትና በሚሰጠው ውጤት ሙሉ ተከፋይ በመሆን ወንጀሉን የራሱ ያደረገ ሆኖ ሲገኝ ነው። ዐቃቤ ሕግ በግብረአበርነት ክስ ሲያቀርብ፣ ተከሳሾቹ የሐሳብ መስማማት (meeting of minds) የነበረ ስለመሆኑ ማስረዳት ይጠበቅበታል።
  2. የግድያ ሙከራ ሀሳብ: የግድያ ሙከራ ወንጀል ለመባል ድርጊቱ የተፈፀመው ሰው በመግደል ሀሳብ መሆን አለበት።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: በስር ፍርድ ቤቶች ከተረጋገጠው ፍሬ ነገር መገንዘብ የተቻለው ጉዳቱ የደረሰው በድንገት በተፈጠረ ግጭት እንጂ በቅድመ ሀሳብ አለመሆኑ ነው። ዐቃቤ ሕግ በግብረአበርነት ኃላፊነት ለመጠየቅ የሚያስችል የሐሳብ መስማማት የነበረ ስለመሆኑ ማስረጃ አላስረዳም። ስለሆነም የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ተጠሪ ድርጊቱን የፈፀመው በአካል ጉዳት የማድረስ ሀሳብ ነው በሚል የደረሰበት ድምዳሜ ሊታረም የሚችል መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት አልተገኘበትም። (በዚህ መዝገብ የሁለት ዳኞች የልዩነት ሀሳብ የቀረበ ሲሆን፣ ድርጊቱ የተፈፀመበት ሁኔታ (በመተባበር መውጋትና መደብደብ) የግድ የመግደል ሀሳብን ያሳያል የሚል ነበር)።

5. የሰበር መዝገብ ቁጥር 215335

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ.መ.ቁ): 215335
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 25 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ ይዞታ ይለቀቅልኝ ክርክርን የሚመለከት ነው። አመልካች (የሟች ሚስት) ተጠሪ (ሌላ ግለሰብ) በሟች ባሏ ውርስ ሀብት ላይ በኃይል ገብታለች በማለት እንድትለቅ ጠይቃለች። ተጠሪ በበኩሏ ከሟች ባል ጋር በጋራ ያገኙት ይዞታ መሆኑን፣ ቀደም ሲል ቤት ተቃጥሎ በራሷ ገንዘብ መልሳ እንደገነባች፣ እንዲሁም ይዞታውን ከአመልካች ጋርም ተካፍለው ለመጠቀም ስምምነት መደረጉን ተከራክራለች። የስር ፍርድ ቤቶች ተጠሪ ቤቱን በሟች ሳይቃወሟት ሰርታ መኖርዋ በመረጋገጡ ይዞታውን ልትለቅ አይገባም በማለት የአመልካችን ክስ ውድቅ አድርገዋል።

የህግ ትርጉም

  1. በሌላ ሰው መሬት ላይ ሕንፃ መሥራት (ፍ/ብ/ሕ/ቁ/ 1179/1/): ባለቤቱ ሳይቃወም በሌላ ሰው መሬት ላይ ሕንፃ የሠራ ሰው የዚሁ የተሠራው ሕንፃ ባለቤት ይሆናል።
  2. የሰበር ችሎት ሥልጣን ወሰን: የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠው የዳኝነት ስልጣን መሠረታዊ የህግ ስህተት ሲገኝ በማረም ላይ እንጂ፣ ፍሬ ነገርን የማጣራት እና ማስረጃን የመመዘን ስልጣን የለውም።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: በስር ፍርድ ቤቶች ተጠሪ ቤቱን የገነባችው ሟች ሳይቃወሟት እንደሆነ መረጋገጡን፣ እንዲሁም ከሟች እና ከአመልካች ጋር ስምምነት እንዳላት በመረጋገጡ፣ ተጠሪ በጉልበት ገብታለች ለማለት የሚያስችል ሆኖ አልተገኘም። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች ማስረጃን በመመዘን ስልጣናቸው የደረሱበት ድምዳሜ የማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት ስላልተገኘበት ጸንቷል።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 215579

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 215579
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 28 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የኪራይ ውል አፈፃፀምን የሚመለከት ነው። ተጠሪዎች (አከራዮች) ውሉ ጊዜው ያለፈ ቢሆንም፣ አመልካች (ተከራይ) ቤት ኪራይ እንዲከፍል እና ቤቱን ለቆ እንዲያስረክብ ክስ አቅርበዋል። አመልካች በበኩሉ፣ ይዞታው የመንግስት ነውና ተጠሪዎች ክስ የማቅረብ መብት የላቸውም። እንዲሁም የኪራይ ውሉ ካለቀ በኋላ ያለውን የአራት ዓመት ኪራይ የመክፈል ግዴታ የለብኝም ሲል የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2024 (የሁለት ዓመት የኪራይ ክፍያ ግምት) አግባብነት አለው በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን አመልካች ንብረቱን እንዲያስረክብ እና ኪራዩን እንዲከፍል ወስነዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የኪራይ ውል ቀጣይነት (ፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2967(1)): የኪራይ ውሉ ጊዜው ከተጠናቀቀ በኋላ ተከራዩ በአከራዩ ተቃውሞ ሳይቀር ንብረቱን መጠቀሙን ከቀጠለ፣ የኪራይ ውሉ ላልተወሰነ ጊዜ እንደተደረገ ይቆጠራል።
  2. የክፍያ ይርጋ (Presumption of Payment - ፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2024): የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2024 የቤት ኪራይን ጨምሮ የተዘረዘሩት ክፍያዎች ከሁለት ዓመት በላይ ካልተከፈሉ እንደተከፈሉ የሚቆጠሩበትን የፍሬ ነገር ግምት (presumption of fact) የሚመለከት እንጂ፣ ክስ እንዳይቀርብ የሚከለክል የይርጋ ደንብ አይደለም።
  3. የደንቡ ተግባራዊነት: የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2024 ተግባራዊ የሚሆነው ተከሳሽ ክፍያውን መክፈሉን ጠቅሶ የተከራከረ ሲሆን ብቻ ነው።
  4. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: አመልካች ክፍያውን ከፍያለሁ ብሎ ሳይከራከር፣ ይልቁንም ንብረቱ የመንግስት ነውና የመክፈል ኃላፊነት የለብኝም በሚል የተከራከረ በመሆኑ፣ የፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 2024 ድንጋጌ ተፈፃሚነት የለውም። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት አልተፈፀመበትም።

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር 215841

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ.መ.ቁ): 215841
  • የውሳኔ ቀን: ጥር 27 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የይዞታ ክርክርን የሚመለከት ሲሆን፣ ተጠሪ (ከሳሽ) አመልካች (ተከሳሽ) 4 ሜትር ወደ ይዞታቸው ገፍተው የያዙትን እንዲለቁ ጠይቀዋል። በፍሬ ነገር ማጣራት አመልካች የያዘው ይዞታ 64 ካ.ሜ መሆኑ የተረጋገጠ ሲሆን፣ የስር ፍርድ ቤቶችም አመልካች 64 ካ.ሜ. እንዲያስረክብ ወስነዋል። አመልካች ግን ውሳኔው ከተጠየቀው ዳኝነት ውጪ (4 ሜትር ብቻ ተጠይቆ) የተሰጠ ነው በማለት አቤቱታ አቅርቧል።

የህግ ትርጉም

  1. የፍርድ ወሰን (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 182(2)): ፍርድ ቤት ከተጠየቀው ዳኝነት ውጪ መወሰን የለበትም።
  2. የይዞታ መጠን ፍሬ ነገር: ተጠሪ በክሱ ላይ የጠቀሰው "4 ሜትር" በአንድ አቅጣጫ የተገፋውን የይዞታ መጠን መሆኑን እና በፍሬ ነገር ደረጃ ግን አግባብነት ባላቸው የአስተዳደር አካላት 64 ካ.ሜ ገፍተው መያዙ የተረጋገጠ በመሆኑ፣ አመልካች 64 ካ.ሜ. የተጠየቀውን ዳኝነት አልመሰለም በማለት የሚያቀርበው ክርክር ተቀባይነት የሌለው ሆኖ ተገኝቷል።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: ፍሬ ነገርን የማጣራት እና ማስረጃን የመመዘን ስልጣን በስር ፍርድ ቤቶች ላይ ብቻ የተሰጠ በመሆኑ፣ የስር ፍርድ ቤቶች የተረጋገጠውን 64 ካ.ሜ. እንዲያስረክብ የሰጡት ውሳኔ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት አልተገኘበትም።

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር 216136

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 216136
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 28 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የሆሳዕና ብርሃን መካነ እየሱስ ቤተክርስቲያን (ተጠሪ) በሙስሊም ማህበረሰብ (አመልካች - አንሳር መስጅድ) በኩል በአምልኮ ቦታዋ አቅራቢያ ግንባታ በመፈጸም (ከ600 ሜትር በታች ርቀት ላይ) ሁከት ፈጥሯል በሚል የመስጂዱ ግንባታ እንዲፈርስ የቀረበ ነው። የስር ፍርድ ቤቶች የመስጂዱ ግንባታ እንዲፈርስ ወስነው ነበር። የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ግን፣ የክርክሩ አካላት ነዋሪነታቸው በአዲስ አበባ ሊሆን ስለሚችል ጉዳዩ የፌዴራል ፍርድ ቤት ሥልጣን ነው በማለት፣ ጉዳዩን ለመመልከት ስልጣን የለኝም ብሎ አቤቱታውን ሰርዞታል። አመልካች ይህ የስልጣን ውሳኔ ስህተት ነው በማለት አቤቱታ አቅርቧል።

የህግ ትርጉም

  1. የክልል ሰበር ስልጣን በውክልና ላይ: ክልላዊ ፍርድ ቤቶች በህገ መንግስቱ የፌዴራል ጉዳዮችን በውክልና የማየት ስልጣን አላቸው። የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን የለኝም ብሎ ከመወሰኑ በፊት፣ የስር ፍርድ ቤቶች ጉዳዩን በውክልና ስልጣናቸው ማየታቸው አግባብ መሆን አለመሆኑን ከተገቢው ህግ አንፃር መመርመር ነበረበት።
  2. የተቋማት ሕጋዊ ሰውነት: ሁለቱም ተቋማት (ቤተክርስቲያን እና መስጅድ) በፌዴራል አዋጅ ቁጥር 1208/2012 እና 1207/2012 መሠረት የህግ ሰውነት የተሰጣቸው በመሆናቸው፣ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ጉዳዩ ክልላዊ ነው ወይስ ፌዴራላዊ ነው የሚለውን መመርመር ግዴታ ነበረበት።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የስር ፍርድ ቤቶች ጉዳዩን በውክልና ስልጣናቸው ስለተመለከቱት ብቻ፣ የሰበር ስልጣን የለኝም ብሎ የአመልካችን አቤቱታ ውድቅ ማድረጉ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈጽሞበታል።

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር 216139

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሠ/መ/ቁ): 216139
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 26 ቀን 2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ ያልተከፈለ የተሽከርካሪ ኪራይ ክፍያ ማስከፈልን ይመለከታል። አመልካች የቃል ውል መኖሩንና አገልግሎት እንደሰጠ የሚያሳይ የሰዓት መቆጣጠሪያ ሰነድ (time sheet) አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች (ከፍተኛ ፍርድ ቤትና የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት) አመልካች የመኪና ኪራይ ውል አያይዞ አለማቅረቡን እና የሰዓት መቆጣጠሪያውም የማይነበብ መሆኑን በመጥቀስ፣ አመልካች መብትና ጥቅም የለውም በሚል የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 33ን ተጠቅመው ክሱን ውድቅ አድርገዋል። አመልካች ይህ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው በማለት አቤቱታ አቅርቧል።

የህግ ትርጉም

  1. ክስ የማቅረብ ችሎታ (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 33(2)): ከሳሽ ለክሱ መነሻ በሆነው ነገር ላይ ጥቅም ወይም መብት ያለዉ መሆኑ ካልተረጋገጠ በቀር ክስ ለማቅረብ አይፈቀድለትም።
  2. የክስ ይዘት: ከሳሽ በክሱ ላይ ከአመልካች ጋር የውል ግንኙነት እንደነበረውና በውሉ ምክንያት ክፍያ ሳይፈጸም መቅረቱን ገልጾ እስከአሳየ ድረስ፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 33(2) የሚጠብቅበትን መብት ማረጋገጥ አሟልቷል ማለት ነው።
  3. የሥነ ሥርዓት ሕግ ስህተት: ክሱ መብት ያለውን መሆኑን በሚያሳይበት ሁኔታ፣ ፍርድ ቤት ከሳሽ ማስረጃ አላቀረበም ተብሎ ወይም የቀረበው ሰነድ አይነበብም በሚል ምክንያት ብቻ ክሱን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 33ን ጠቅሶ ውድቅ ማድረጉ ትክክለኛ የድንጋጌው አተገባበር ያላገናዘበ ነው።
  4. የፍርድ ቤት ግዴታ: ፍርድ ቤት የቀረበው ማስረጃ የማይነበብ ከሆነ፣ ሊነበብ የሚችል ማስረጃ እንዲቀርብ ትዕዛዝ መስጠት እንጂ፣ ክሱን ውድቅ ማድረግ የለበትም።
  5. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የስር ፍርድ ቤቶች የሥነ ሥርዓት ሕጉን ቁጥር 33/2ን ትክክለኛ አተገባበር ያላገናዘበ እና በሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም የሚቃረን መሰረታዊ የሕግ ስህተት ፈጽመዋል።

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 216169

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 216169
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 30 ቀን 2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ ሁከት ይወገድልኝ ክርክር ሲሆን፣ አመልካች (የፌደራል ቤቶች ኮርፖሬሽን) ለፍሳሽ ቆሻሻ ማስተንፈሻነት የሚጠቀምበት ይዞታ ላይ ተጠሪ ግንባታ በመገንባት ሁከት ፈጥራለች በሚል ክስ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤት ተጠሪ በአመልካች ይዞታ ላይ ሁከት አልፈጠረችም በማለት ወስኗል። አመልካች በይግባኝ፣ ፍርድ ቤቱ ከውሃና ፍሳሽ እና ከአካባቢ ጥበቃ ባለስልጣናት ተጣርቶ እንዲቀርብ የቀረበውን ጥያቄ በማለፍ ውሳኔ መስጠቱ ስህተት ነው በማለት አቤቱታ አቅርቧል።

የህግ ትርጉም

  1. የማስረጃ አግባብነት: ለቀረበው ክርክር ተገቢውን ማስረጃ ማቅረብ ይገባል። የአመልካች ክስ የተመሰረተው እውነተኛው ባለይዞታ ማን ነው በሚለው አከራካሪ ነጥብ ላይ ነው።
  2. የመንግስት አካላት ሥልጣን: የውሃና ፍሳሽ ባለስልጣን ንፁህ የመጠጥ ውሃ አቅርቦትንና የፍሳሽ ቆሻሻ አወጋገድን የሚመለከት ሲሆን፣ የአካባቢ ጥበቃ ባለስልጣን ደግሞ የአካባቢ ጥበቃንና ብክለትን መቆጣጠር ኃላፊነት ተሰጥቶታል።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የእነዚህ የመንግስት መሥሪያ ቤቶች ማስረጃ፣ በሕግ ከተሰጣቸው ሥልጣንና ኃላፊነት አንፃር፣ አመልካች በክሱ የጠየቀው ዳኝነት (የይዞታ ሁከት) ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት የለውም። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቱ እነዚህን መስሪያ ቤቶች ማስረጃ እንዲያቀርቡ የቀረበውን ጥያቄ ማለፉ ተገቢ ነው ከሚባል በስተቀር መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት አይደለም።

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር 216282

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ.መ.ቁ): 216282
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 25/2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 መሠረት አድርጎ የቀረበ የፍርድ መቃወሚያን ይመለከታል። አመልካች (የፌደራል ቤቶች ኮርፖሬሽን) ቀደም ሲል በአንድ ግለሰብ እና በከተማ አስተዳደር አካላት መካከል የተሰጠው ውሳኔ፣ ቤቱ ከ40 ዓመት በላይ በመንግስት ሲተዳደር የቆየ መሆኑን ችላ በማለት፣ የከተማ አስተዳደሩን መብትና ጥቅም ይጎዳል በማለት መቃወሚያ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን ውሳኔውን አጽንተዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የፍርድ መቃወሚያ ዓላማ (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁጥር 358): ፍርድን መቃወም የሚችለው በቀድሞው ክርክር የሙግቱ አካል ሉሆን የሚችል ሆኖ፣ እርሱ ተካፋይ ባልሆነበት ውሳኔ መብቱ የተነካ ሶስተኛ ወገን ነው።
  2. የመንግስት አካላት መብትና ጥቅም: የከተማ አስተዳደሩን መብትና ጥቅም ለማስከበር በሕግ ስልጣን የተሰጣቸው የአስተዳደር አካላት (የአሁን 2ኛ እና 3ኛ ተጠሪዎች) ቀድሞ በተደረገው ክርክር ቀርበው ተከራክረዋል።
  3. ተመሳሳይ ሥልጣን ያለው አካል መቃወሚያ: የህዝብ እና የመንግስት መብት የማስከበር ስልጣን ከተሰጣቸው አካላት መካከል አንዱ ተከራካሪ ሆኖ በተሰጠ ውሳኔ ላይ ሌላ ተመሳሳይ ሥልጣን የተሰጠው አካል በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 358 መሠረት ፍርዱን መቃወም አይችልም። ይህ ደንብ በዚህ ሰበር ሰሚ ችሎት (በመ/ቁ/190307) አስገዳጅ የህግ ትርጉም ተሰጥቶበታል።
  4. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የአመልካች ፍርድ መቃወሚያ ከሕግ ቁጥር 358 መሰረታዊ ዓላማ ውጪ በመሆኑ፣ ምንም እንኳን የስር ፍርድ ቤቶች ክርክሩን ተቀብለው ያከራከሩ ቢሆንም፣ በውጤት ደረጃ መቃወሚያውን ውድቅ ማድረጋቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም።

12. የሰበር መዝገብ ቁጥር 216375

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 216375
  • የውሳኔ ቀን: ጥር 26/2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ይህ ጉዳይ እንዲሁ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 358 መሠረት አድርጎ የቀረበ የፍርድ መቃወሚያን ይመለከታል። አመልካች (የቂርቆስ ክፍለ ከተማ ቤቶች አስተዳደር) ቀደም ሲል በአንድ ግለሰብና በሌላ የአስተዳደር አካል (2ኛ ተጠሪ) መካከል ሁከት ይወገድልኝ ተብሎ የተሰጠው ውሳኔ የመንግስት ቤቶችን የማስተዳደር መብቱን የሚጎዳ ነው በማለት መቃወሚያ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች አመልካችና 2ኛ ተጠሪ አንድ አካል መሆናቸውን በመጥቀስ፣ ጉዳዩ ውሳኔ ባገኘበት ላይ ድጋሚ የቀረበ ነው በሚል መቃወሚያውን ውድቅ አድርገዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የመቃወም መብት በሕዝብ ጥቅም ላይ: የከተማውን ህዝብ መብትና ጥቅም የማስከበር ስልጣን የተሰጠው የመንግስት አካል ቀርቦ ተከራክሮ እያለ፣ ሌላ ተመሳሳይ ሥልጣን ያለው አካል (አመልካች) በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 358 መሠረት ፍርዱን መቃወም አይችልም።
  2. አስገዳጅ የህግ ትርጉም: ይህ ችሎት (በመ/ቁ/190307 ላይ) በሕዝብ እና በመንግስት መብት እና ጥቅም የማስከበት ስልጣን በተሰጣቸው አካላት መካከል አንዱ ተከራክሮ ውሳኔ ባገኘበት ጉዳይ ላይ ሌላኛው አካል መቃወም እንደማይችል አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቷል።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የአመልካች በፍርድ ተቃዋሚነት መቅረብ ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 358 መሰረታዊ ዓላማ ውጭ በመሆኑ፣ የስር ፍርድ ቤቶች የመቃወም አቤቱታውን ውድቅ ማድረጋቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም።

13. የሰበር መዝገብ ቁጥር 216876

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 216876
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 26 ቀን 2014 ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈፃሚ አካል (አመልካች) እና በግል ሥራ ተቋራጭ (ተጠሪ) መካከል በተደረገ የጠጠር አቅርቦት ውል ላይ የሚነሳ ክርክርን የመዳኘት ሥረ ነገር ሥልጣንን የሚመለከት ነው። አመልካች ውሉ የአስተዳደር ውል ነውና የስልጣን ወሰኑ የአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች መሆን አለበት በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን ውሉ የአስተዳደር ውል መስፈርትን አያሟላም በማለት የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ስልጣን አላቸው ብለው ወስነዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የአስተዳደር ውል መመዘኛ (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 3132): አንድ ውል የአስተዳደር መሥሪያ ቤት ውል ለመባል፣ ከተዋዋዮቹ አንደኛው መንግስት ወይም የአስተዳደር መሥሪያ ቤት ከሆነ በኋላ፣ በሕጉ ቁጥር 3132 ስር ከተመለከቱት ሦስት መስፈርቶች (ሀ, ለ, ሐ) አንዱን ማሟላት በቂ ነው።
  2. በውሉ ላይ የተሰጠ ስያሜ (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 3132/ሀ): ተዋዋዮች ግልጽ በሆነ ቃል ውሉ የአስተዳደር መሥሪያ ቤት ውል መሆኑን ገልፀው ስያሜ ከሰጡት፣ ውሉ የአስተዳደር ውል ለመባል በቂ ነው።
  3. የአዲስ አበባ ከተማ ፍርድ ቤቶች ሥልጣን: በአዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 41(1/መ) መሠረት፣ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈፃሚ አካላት የሚገቧቸውን አስተዳደራዊ ውሎች በተመለከተ የሚነሱ ክርክሮችን የመዳኘት ሥልጣን የከተማው ፍርድ ቤቶች ነው።
  4. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: በግራ ቀኙ መካከል የተደረገው ውል በውሉ አንቀጽ 5.1 ላይ የአስተዳደር ውል አካል ነው ተብሎ በግልጽ የተገለፀ በመሆኑ፣ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 3132/ሀን ያሟላል። በመሆኑም ጉዳዩን የመዳኘት የሥረ ነገር ሥልጣን የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አይደለም። የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት በመሆኑ ተሽሯል።

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር 216938

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 216938
  • የውሳኔ ቀን: ግንቦት 29 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ ከህገ ወጥ ስንብት በኋላ የተሰጠ የውዝፍ ደሞዝ ክፍያን የሚመለከት ነው። የስር ፍርድ ቤት (የሥራ ክርክር ችሎት) አመልካች ወደ ሥራው እንዲመለስና የስድስት ወር ውዝፍ ደሞዝ እንዲከፈለው ወስኖ ነበር። የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይህን ውሳኔ አፅንቶታል። አመልካች፣ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሠራተኛና አሠሪ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 43(5)ን ሳይተገብር፣ እስከ አንድ ዓመት የሚደርስ ውዝፍ ደሞዝ እንዲከፈለው አለመወሰኑ መሰረታዊ ስህተት ነው በማለት አቤቱታ አቅርቧል።

የህግ ትርጉም

  1. የውዝፍ ደመወዝ ክፍያ (አዋጅ 1156/2011 አንቀጽ 43(5)): ስንብቱ ህገ ወጥ ሆኖ ሰራተኛው ወደ ስራ ገበታው እንዲመለስ ውሳኔ ከተሰጠ፣ ጉዳዩን በመጀመሪያ ያየው የሥራ ክርክር ችሎት እስከ 6 ወር ውዝፍ ደመወዝ ይወስናል። ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት የሠራተኛው ወደ ስራ መመለስ ውሳኔ ከፀና፣ ከአንድ ዓመት ያልበለጠ ውዝፍ ደሞዝ ሊወስን ይገባል።
  2. የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ግዴታ: ይህ በአዋጁ በፍርድ ቤት ላይ የተጣለ ኃላፊነት በመሆኑ፣ ይግባኝ ሰሚው ችሎት ይህን የውዝፍ ደሞዝ ለመወሰን ሰራተኛው የግድ ክርክሩን እንዲያቀርብ አይጠበቅም።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የአመልካችን ወደ ስራ መመለስ ውሳኔ አፅንቶ እያለ፣ (ውሳኔው ከተሰጠ ከአንድ ዓመት በላይ በኋል) የአንድ ዓመት ውዝፍ ደመወዝ እንዲከፈለው አለመወሰኑ፣ ከላይ የተመለከተውን የአዋጁን ድንጋጌ ያላገናዘበ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ተገኝቷል።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር 218737

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 218737
  • የውሳኔ ቀን: የካቲት 30 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የዋስትና ክርክርን የሚመለከት ነው። አመልካቾች (ተከሳሾች) ዋስትና እንዲፈቀድላቸው የጠየቁ ሲሆን፣ የስር ፍርድ ቤቶች ግን ዐቃቤ ሕግ "በዋስትና ቢለቀቁ ማስረጃን ሊያጠፉ ይችላሉ" የሚለውን ምክንያት በመቀበል ዋስትናውን ውድቅ አድርገዋል። ይህ ውሳኔ እስከ ክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ድረስ ፀንቷል። አመልካቾች የክልሉ ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ ራሱ የስር ፍርድ ቤቶች ዋስትናውን የከለከሉበት ምክንያት በቂ አይደለም በማለት አልቃወምም ማለቱን ችላ ብሎ መወሰኑ ስህተት ነው በማለት ተከራክረዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የዋስትና መብት እና መከልከል (ወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 67(ሐ)): ዋስትናን መከልከል ሕገ መንግስታዊ መርህን የሚጥስ ልዩ ሁኔታ ነው። ዋስትና የሚከለከለው ተከሳሹ ምስክሮችን በመግዛት ወይም አስረጂ የሚሆኑትን ያጠፋ ይሆናል ተብሎ የሚገመት ሲሆን ነው።
  2. የግምት ማረጋገጫ: ፍርድ ቤት ዋስትናን ለመንፈግ እንዲህ ዓይነት ግምት የሚወስድ ከሆነ፣ ምክንያቱን የጠቀሰው ወገን ማስረጃን ለማጥፋት የሚያስችል ተጨባጭነት ያላቸውን አካባቢያዊ ሁኔታዎች በተገቢው አኳኋን ማቅረብ እና ማረጋገጥ አለበት።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: ዐቃቤ ሕግ ማስረጃን ሊያጠፉ ይችላሉ የሚል ምክንያት ከማቅረቡ ውጭ በምን ምክንያት እንዲህ ዓይነት ግምት እንደወሰደ አልገለፀም። ፍርድ ቤቱም ምን ፍሬ ነገር ተረጋግጦለት በዚህ መደምደሚያ ላይ እንደደረሰ ሳያብራራ ዋስትናን መንፈጉ የወንጀል ሕግ ሥነ ሥርዓት ቁጥር 67(ሐ) ድንጋጌን ይዘት እና መንፈስ ያላገናዘበ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው። የክልሉ ሰበር ችሎት የዐቃቤ ሕግን አስተያየት ያላገናዘበ መሆኑም ከሥነ ሥርዓት ውጭ ነው።

16. የሰበር መዝገብ ቁጥር 219370

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ.መ.ቁ): 219370
  • የውሳኔ ቀን: ሚያዝያ 26 ቀን 2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የገጠር መሬት ውርስ ክፍፍልን የሚመለከት ነው። አመልካች (ወራሽ) መሬቱን በውርስ ያገኘው ሳይሆን በሕጋዊ መንገድ ከቀበሌ ተሰጥቶኝ ነው በማለት ተከራክሯል። የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ግን መሬቱ የውርስ ሀብት መሆኑን በማረጋገጥ፣ አመልካች ከ17 ቀርጥ መሬት ውስጥ ለአራት ተጠሪዎች ብቻ ለእያንዳንዳቸው 4 ¼ ድርሻ እንዲያካፍል ወስኗል። አመልካች የራሱን ድርሻ (እንደ ወራሽ) ሳይሰጥ ሌሎች ወራሾችን ብቻ ማካፈል መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው በማለት አቤቱታ አቅርቧል።

የህግ ትርጉም

  1. የሰበር ችሎት ስልጣን በይዞታ ላይ: ይህ ችሎት ፍሬ ነገርን የማጣራት እና ማስረጃን የመመዘን ስልጣን የለውም።
  2. የወራሾች ድርሻ ክፍፍል: ግራቀኙ የሟች ወራሾች መሆናቸው መረጋገጡን በመጥቀስ፣ የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ለሁሉም ወራሾች የሚደርሰውን የይዞታ መጠን ለይቶ ውሳኔ መስጠት ነበረበት።
  3. የሕግ ትርጓሜ ድምዳሜ: የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ውሳኔ፣ አመልካችን (ወራሽ ነው ተብሎ የተረጋገጠውን) የውርስ ድርሻ ግምት ውስጥ ሳያስገባ ለአራት ተጠሪዎች ብቻ እንዲያካፍል መወሰኑ፣ ፍትሐዊ ውሳኔ ለመስጠት የተደረገ ስህተት በመሆኑ ውሳኔው ተሽሯል፣ እና ጉዳዩ ለሁሉም ወራሾች ሊደርስ የሚገባውን የይዞታ መጠን ለይቶ ውሳኔ እንዲሰጥ ለክልሉ ፍርድ ቤት ተመልሷል።

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 210393

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰበር መዝገብ ቁጥር210393፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን የካቲት 29 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ይህ ጉዳይ የመንግስት ሠራተኛ የሥራ ክርክርን የሚመለከት ሲሆን፣ አመልካች ወ/ሮ ሰብሇ ታምራት የሥራ መደብና የደረጃ ምደባ ማሻሻያ እንዲሁም ከዚህ ጋር የተያያዘ ደመወዝ ይገባኛል በማለት ያቀረቡት ጥያቄ ነው። የስር ፍርድ ቤቶች (የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የመንግስት ሠራተኞች አስተዳደር ፍርድ ቤት እና የአዲስ አበባ ከተማ ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት) የአመልካችን ጥያቄ ተገቢ አይደለም በማለት ውድቅ አድርገውታል። አመልካች በእነዚህ ውሳኔዎች ቅር በመሰኘት መሰረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል በሚል ለፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት አቤቱታ አቅርበዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የስልጣን ወሰን አተረጓጎም: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰበር አቤቱታን መመርመር የሚችለው በሕግ በተዘረጋው የሰበር አቤቱታ አቀራረብ ሥርዓት መሰረት ታይቶ የመጨረሻ ውሳኔ ሲኖር ብቻ ነው። ይህ አግባብ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ሕገ መንግስት አንቀጽ 80(3/ሀ) ሥር የተደነገገ ነው።
    • የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ፍርድ ቤቶች አሰራር: በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ቻርተር አዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 42(2 እና 3) መሠረት፣ የአዲስ አበባ ከተማ ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት በይግባኝ አይቶ የመጨረሻ ውሳኔ ከሰጠባቸው ጉዳዮች ላይ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አለ የሚል ወገን፣ አቤቱታውን ሊያቀርብ የሚችለው ወዯዚሁ ፍርድ ቤት የሰበር ችሎት ነው።
    • ለፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰበር አቤቱታ ማቅረብ የሚቻለው ከዚህ በኋላ (ማለትም ከአዲስ አበባ ከተማ ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ በኋላ) እንደሆነ ተደንግጓል።
    • በዚህ ጉዳይ የአዲስ አበባ ከተማ ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሳኔ በአዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 42/2 መሠረት በአዲስ አበባ ከተማ ሰበር ሰሚ ችሎት ታይቶ የመጨረሻ ውሳኔ ሳይሰጥ የቀረበ የሰበር አቤቱታ በመሆኑ፣ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ለመመርመር ብቁ አይደለም።

2. የሰ.መ.ቁ 211043

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ.መ.ቁ 211043፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዝያ 25 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የመንግስት ቤት ክርክርን የሚመለከት ሲሆን፣ አመልካች (ወ/ሮ ፀሐይነሽ አይላቸው) ቤቱ በደባልነት እየኖረችበት የነበረች ሲሆን፣ ሕጋዊ ተከራዩ ቤት መስራቱ በመረጋገጡ ቤቱን እንዲለቅ ክስ ቀርቦ ነበር። አመልካች በጣልቃ ገብነት በመግባት ቤቱ በመመሪያ ቁጥር 1/2009 መሠረት ለእርሷ በቅድሚያ እንዲተላለፍላት ጠይቃለች። የስር ፍርድ ቤቶች (የወረዳ፣ የዞን እና የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት) አመልካች የቅድሚያ ተጠቃሚነት መብት እንደሌላት ወስነዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የመንግስት ቤት ተከራይነትና የቅድሚያ መብት: በመመሪያ ቁጥር 1/2009 አንቀጽ 8(3) መሠረት፣ ደባል የተከራይነት መስፈርት የሚያሟላ ከሆነ፣ ቤቱን ተወዳድሮ ሊይዙ ከሚችሉ በቀር የቅድሚያ ተጠቃሚነት መብት የለውም።
    • የመንግስት ቤት ተከራይ የሆነ ሰው የራሱን ቤት ከሰራ በኋላ የተከራየውን ቤት ለመንግስት ማስረከብ ግዴታ አለበት።
    • የቀበሌ ቤትን በማስተዳደር እና በማከራየት ረገድ ፍርድ ቤት ጣልቃ የሚገባበት አግባብ የለም።
    • አመልካች በቤቱ በደባልነት ተመዝግቤአለሁ በማለት ቤቱ ሊተላለፍልኝ ይገባል በማለት ያቀረበችው ክርክር ራሱን የቻለ የመብት ጥያቄ ሲሆን፣ በቅድሚያ ቤቱን ለሚያስተዳድረው አስተዳደራዊ አካል ቀርቦ ምላሽ ሊያገኝ የሚገባው ነው። ስለዚህም የስር ፍርድ ቤት የአመልካችን የቀደምትነት ጥያቄ ውድቅ ማድረጉ በአግባቡ ነው።

3. የሰበር መዝገብ ቁጥር211386

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰበር መዝገብ ቁጥር211386፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን መጋቢት 26 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የውርስ ሀብት ክፍፍልን ይመለከታል። አመልካች (የሟች ሌላ ልጅ) ተጠሪ አባቱን ተክቶ ውርስ ሊጠይቅ እንደማይገባ እና ክሱ በይርጋ ሊታገድ እንደሚገባ በመከራከር የስር ፍርድ ቤቶችን ውሳኔ ተቃውሟል። ፍርድ ቤቱ ግን የተጠሪ አባት የሞተው እናቱ (ሟች ወ/ሮ አስካለ ወ/ማርያም) ከሞቱ በኋላ ውርሱ እንደተከፈተ መሆኑን በማረጋገጥ፣ ተጠሪ ውርሱን የመውረስ መብት እንዳለው ወስኗል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የወራሽነት መብት መተላለፍ (ፍ/ብ/ሕ/ቁ. 833): ለአንድ ውርስ ወራሽ የሆነ ሰው ውርሱ ከተከፈተ በኋላ ከሞተ፣ የወራሽነቱ መብቶች ለርሱ ወራሾች እንደሚተላለፍ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 833 ሥር ተመልክቷል።
    • በዚህ ጉዳይ ላይ የተጠሪ አባት የሞተው የሟች እናቱ ውርስ ከተከፈተ በኋላ በመሆኑ፣ የወራሽነት መብቱ ለተጠሪ ይተላለፋል።
    • ከተተኪ ወራሽነት ልዩነት (ፍ/ብ/ሕ/ቁ. 842(3)): የተጠሪ ጥያቄ በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 833 መሠረት የሚታይ እንጂ በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 842 (3) መሠረት በተተኪ ወራሽነት አግባብ የሚታይ አይሆንም። ምክንያቱም የተተኪ ወራሽነት ድንጋጌ ተፈጻሚነት የሚኖረው ወራሹ የሞተው ከሟች (ከውርስ ከፋዩ) በፊት ሲሆን ብቻ ነው።
    • የሥር ፍርድ ቤቶች አቶ ሱራፌል አስራት (ተጠሪ) ለሟች አባቱ ከሟች እናቱ የተላለፈለትን የውርስ ሀብት መውረስ ይችላል በማለት መወሰናቸው መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት አልተፈጸመበትም።

4. የሰ/መ/ቁ 211506

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁ 211506፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 4 ቀን 2015 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የሚመለከተው ከሳሾች እና ተከሳሽ በእርቅ ስምምነት ክርክራቸውን ሲያቋርጡ፣ ጣልቃ ገብተው እንዲከራከሩ በፍርድ ቤት የተፈቀደላቸው የአሁን አመልካቾች የውርስ ድርሻ ጥያቄ ላይ ውሳኔ ሳይሰጥ መዝገቡ መዘጋቱን በመቃወም የቀረበ አቤቱታ ነው። የስር ፍርድ ቤቶች (መጀመሪያ ደረጃ እና ከፍተኛ ፍርድ ቤት) ጣልቃ ገቦች ራሳቸውን በቻለ አዲስ ክስ ማቅረብ ይገባቸዋል በማለት የጣልቃ ገብነት ጥያቄያቸውን ሳይቀበሉ መዝገቡን ዘግተዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የጣልቃ ገቦች መብት: አመልካቾች (ጣልቃ ገቦች) በአከራካሪው ንብረት ላይ መብት ያላቸው መሆኑ ተረጋግጦ ወደ ክርክሩ ከገቡ በኋላ፣ ከሳሽና ተከሳሽ በእርቅ ስምምነት መቋጨታቸው በጣልቃ ገቦች የዳኝነት ጥያቄ ላይ ውሳኔ ሳይሰጥ መዝገቡን ለመዝጋት የሚያበቃ አይሆንም።
    • ጣልቃ ገቦች ወደ ክርክሩ የገቡት የራሳቸውን የውርስ ድርሻ ለመካፈል ዳኝነት በመጠየቅ ነው። በዚህ ሁኔታ፣ ጣልቃ ገቦች በውሳኔ በሚያገኙት መብት የዳኝነት እንዲከፍሉ ሊደረጉ ከሚገባ በቀር፣ ሌላ ክስ እንደ አዲስ የሚያቀርቡበት ወይም የጣልቃ ገብ አቤቱታው ተቀባይነት የሚያጣበት ህጋዊ ምክንያት የለም።
    • የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ፣ አመልካቾች ራሱን በቻለ አዲስ ክስ ከሚጠይቁ በቀር ክርክር በተደረገበት መዝገብ የሚወሰንላቸው ውሳኔ የለም በማለት የተሰጠው የውሳኔ ክፍል፣ የክርክሩን ሥነ ሥርዓት ያልተከተለ በመሆኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ነው።
    • ስለሆነም የፌደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የተዘጋውን መዝገብ በማንቀሳቀስ ክርክሩን ከቆመበት ቀጥሎ በአመልካቾች የዳኝነት ጥያቄ ላይ ተገቢውን ውሳኔ እንዲሰጥ ጉዳዩ ተመልሷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 212346

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰበር መዝገብ ቁጥር 212346፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዚያ 25 ቀን 2014 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ ከህብረት ሽርክና ማኀበር ገንዘብ ጋር የተያያዘ ነው። ተጠሪ ማኀበር አመልካች (የቀድሞው ሂሳብ ሹም) ውክልና ሳይኖረው ከኢስት አፍሪካ ቦትሊንግ አክስዮን ማኀበር 300,000 ብር ተቀብሎ ለግል ጥቅሙ አውሏል በሚል ክስ አቅርቧል። አመልካች ገንዘቡን የተቀበለው ለግል ስራው ነው ብሎ ቢከራከርም፣ የስር ፍርድ ቤቶች ገንዘቡ የማኀበሩን በመወከል የተገኘ በመሆኑ አመልካች እንዲመልስ ወስነዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የማስረጃ ምዘና በሰበር ችሎት: የክፍያው ተቀባይ አመልካች መሆኑ እና ገንዘቡ የማኀበሩን በመወከል የተገኘ መሆኑ በፍሬ ነገር ደረጃ ተረጋግጧል። ገንዘቡ ማን ለሰራው ሥራ ነው የተከፈለው የሚለውን ክርክር በማስረጃ የማጣራት ሥልጣን የፌደራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ሲሆን፣ ማስረጃ መዝኖ የደረሰበትን ድምዳሜ በሰበር ደረጃ ሊቀየር የሚችልበት የሕግ አግባብ የለም።
    • ውክልና እና ተጠያቂነት: ክፍያው የተፈፀመው በማኀበሩ ለተሰራ ሥራ መሆኑ ከተረጋገጠ እና አመልካች በማኀበሩ ስም የተቀበለውን ክፍያ ለማኀበሩ ገቢ አድርጓል የሚል ክርክር ካላቀረበ፣ ገንዘቡን ለመቀበል ውክልና የለኝም በማለት የሚያቀርበው ክርክር ተቀባይነት የለውም።

6. የሰበር መዝገብ ቁጥር 212499

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰበር መዝገብ ቁጥር 212499፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዚያ 26 ቀን 2014 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የሁከት ይወገድ ክርክር ሲሆን፣ በአከራካሪ ይዞታ ላይ የሚገኝ ባህርዛፍን በሚመለከት ነው። ተጠሪ (የዝሐኔ ማሪያም ቤተክርስቲያን) ይዞታው የራሱ እንደሆነ በመግለጽ ባህርዛፉን እንዳይቆርጡ አመልካች (የጣና ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን) መከልከሏ ሁከት ነው በማለት ክስ አቅርበዋል። የስር ፍርድ ቤቶች (የከፍተኛ ፍርድ ቤት እና የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት) ባህርዛፉ የተጠሪ ይዞታ ላይ የተተከለ መሆኑን በማረጋገጥ አመልካች የፈጠረችው ሁከት እንዲወገድ ወስነዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የይዞታ ትርጓሜ እና መብት: ይዞታ ማለት አንድ ሰው አንድን ነገር በእጁ አድርጎ በእውነት የሚያዝበት ሆኖ ሲገኝ ነው (ፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1140)። ባለይዞታ የሆነ ሰው በይዞታው ላይ ሁከት ለማንሳት የሚደረገውን ተግባር በኃይል የመከላከል መብት አለው (ፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1148(1) እና (2))።
    • የይዞታ መረጋገጥ እና ሁከት መወገድ: ክርክር ያስነሳው ይዞታ የተጠሪ ሆኖ በእጃቸው አድርጎ በእውነት የሚያዙበት መሆኑ ከተረጋገጠ፣ አመልካች መቁረጥና ማንሳትን መከልከሏ የሁከት ድርጊት ነው።
    • የማስረጃ ምዘና፡ ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ለክርክሩ እልባት ለመስጠት ተገቢ ነው ያለውን ማጣራት በማድረግ እና ማስረጃን ከመዘነ በኋላ የሰጠው ውሳኔ፣ የማስረጃ ምዘና ስህተት የለበትም ተብሎ በፌዴራል ሰበር ችሎት ጸንቷል። ፍርድ ቤቱ የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕጉን ቁጥር 345 እና 348(1) ድንጋጌን መሠረት ያደረገ ውሳኔ ሰጥቷል።

7. የሰ.መ.ቁ 212528

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ.መ.ቁ 212528፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሐምሌ 27 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የፍርድ ባለዕዳ ንብረት ተሸጦ ከሚገኘው ገንዘብ ላይ ቅድሚያ ክፍያ የሚያገኘው አካል ማን ነው የሚለውን ይመለከታል። ተጠሪዎች (ሰራተኞች) በአሰሪና ሰራተኛ አዋጅ መሰረት የቅድሚያ ክፍያ መብት ሲጠይቁ፣ አመልካች (ጉምሩክ ኮሚሽን) ደግሞ በፌዴራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 39/1 መሠረት ቀረጥ እና ታክስ ቅድሚያ ሊከፈል ይገባል በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች ለተጠሪዎች (ለሠራተኞች) ቅድሚያ ክፍያ እንዲደረግ ወስነዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የሠራተኛ ክፍያ ቅድሚያ: ከፌዴራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 33 እና 39 ድንጋጌዎች መገንዘብ እንደሚቻለው፣ የሰራተኛ ደመወዝ ክፍያ ከቀረጥ እና ታክስ ክፍያ በፊት በቅድሚያ ሊከፈል ይገባል።
    • አዋጁ ከዚህ መርህ በተለየ ሁኔታ ከሠራተኛ ደመወዝ ቅድሚያ ሊከፈሉ የሚችሉ የታክስ ዓይነቶችን ዘርዝሯል (ከተከፋይ ሒሳብ ላይ ተቀንሶ የሚከፈል ታክስ፣ ተጨማሪ እሴት ታክስ፣ ተርን ኦቨር ታክስ ወይም ኤክሳይስ ታክስ)።
    • አመልካች (ጉምሩክ ኮሚሽን) የሚፈልገው ክፍያ በእነዚህ በልዩ ሁኔታ በተዘረዘሩት የታክስ ዓይነቶች ውስጥ እንደሚካተት ዘርዝሮና አረጋግጦ ሳያቀርብ፣ የስር ፍርድ ቤቶች ለተጠሪዎች የቅድሚያ ክፍያ መብት በመፍቀድ የሰጡት ውሳኔ አግባብ ነው።

8. የሰበር መ.ቁ 212620

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰበር መ.ቁ 212620፤ ትዕዛዙ የተሰጠበት ቀን 18/4/2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ አመልካቾች (እነ አበበ ጨዶ እና ሌሎች 25 ሰዎች) ከ1987 ዓ.ም ጀምሮ ከ26 ዓመት በላይ ይዞታቸውን ይዘው የቆዩ መሆኑ ተረጋግጦ እያለ፣ ከይዞታቸውና ከንብረቶቻቸው በሚያፈናቅል ሁኔታ እንድለቁ የተሰጠ ውሳኔን አግባብነት ለመጣራት የቀረበ አቤቱታ ነው። (ይህ መዝገብ ለሰበር ችሎት እንዲቀርብ የተሰጠ ትዕዛዝ ብቻ ነው)።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የቀረበውን አቤቱታ ምክንያት በማድረግ፣ ጉዳዩን ለመወሰን የሚያስፈልጉት ነጥቦች መጣራት አለባቸው ብሏል።
    • የመጣሪያው ጭብጥ የሚያተኩረው አመልካቾች ይዞታውን በመያዛቸው ምክንያት እንዲለቁ የተወሰነበትን አግባብ ከፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ቀደም ሲል ከሰጠው የሕግ ትርጓሜዎች (መ/ቁ 37391፣ 47252፣ 107217፣ 77983፣ 37184፣ 33945) እና መሰረታዊ የማስረጃ ምዘና መርሆች እንዲሁም ከክልሉ የገጠር መሬት አዋጅ ጋር በማገናዘብ መሆኑ ላይ ነው።

9. የሰ/መ/ቁጥር 212709

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁጥር 212709፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን 25/8/2014 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የውርስ ሀብት ክርክር ሲሆን፣ አመልካቾች ቤቱ በእናታቸው ስም ተመዝግቦ የነበረ የውርስ ንብረት ነው ሲሉ፣ ተጠሪ ደግሞ ቤቱ የተሰራው በራሱ ገንዘብና ጉልበት መሆኑን ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች (የወረዳ፣ የዞን ከፍተኛ፣ የክልል ይግባኝ ሰሚ እና የክልል ሰበር ሰሚ) ቤቱ በተጠሪ ገንዘብ የተሰራ በመሆኑ የውርስ ንብረት አይደለም በማለት የአመልካቾችን ክስ ውድቅ አድርገዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የባለቤትነት መርህ: አንድ ሰው የንብረት ባለቤት የሚሆነው በጉልበቱ፣ በፈጠራ ችሎታ ወይም በገንዘቡ ንብረትን ያፈራ እንደሆነ ነው (የኢፌዴሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 40(1) እና የሰበር ችሎት መ/ቁጥር 55081 ውሳኔ)።
    • የካርታ ማስረጃ አተረጓጎም: የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ/ቁጥር 36320 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም፣ የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለሀብትነት ካርታ ሊስተባበል የሚችል ስላለመሆኑ ወስኗል።
    • በዚህ ጉዳይ ላይ ቤቱ በሟች እናት ስም ተመዝግቦ ቢገኝም፣ በገንዘቡና በጉልበቱ የሰራው የአሁን ተጠሪ መሆኑ በመረጋገጡ፣ የውርስ ንብረት አይደለም። የስር ፍርድ ቤቶች በዚህ መሠረት ክሱን ውድቅ ማድረጋቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት አልተፈጸመበትም።

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር 213500

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰበር መዝገብ ቁጥር 213500፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዝያ 26 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ በብድር ውል ላይ የቀረበ ክርክር ሲሆን፣ በአመልካች (አቶ ፍሰሃ ኃይለ) አድራሻ አዲስ አበባ እና በተጠሪ (አቶ ታጠቅ ታደሰ) አድራሻ ምሥራቅ ወለጋ ዞን መካከል የተደረገ ክርክር ነው። ክርክሩ በምሥራቅ ወለጋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ታይቶ በኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ አግኝቷል። የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የክልሉ ሰበር ችሎት ጉዳዩን የመመልከት ስልጣን ነበረው ወይ የሚለውን መርምሯል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ስልጣን: መደበኛ ነዋሪነታቸው በአዲስ አበባ እና በክልል በሚኖሩ ሰዎች መካከል የሚደረግን ክርክር ተቀብሎ የማየት ስልጣን የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ነው (በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 5(1-ሸ))።
    • የክልል ሰበር ችሎት ስልጣን ወሰን: የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን የተገደበው በመጨረሻ ውሳኔ በተሰጠባቸዉ የክልሉ ጉዳይ ላይ ብቻ ነው።
    • የክልሉ ፍርድ ቤቶች የፌዴራል ጉዳዮችን በውክልና አይተው የሚሰጡትን ውሳኔዎች፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ተቀብሎ የማየት ስልጣን የለውም።
    • በዚህ መሠረት፣ የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የምሥራቅ ወለጋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በውክልና አይቶ የሰጠውን ውሳኔ መነሻ በማድረግ የቀረበለትን ሰበር አቤቱታ ተቀብሎ መመርመሩ መሠረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው።

11. የሰ/መ/ቁ 213623

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁ 213623፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዚያ 25 ቀን 2014 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የጉምሩክ ጉዳይ ሆኖ የይግባኝ ማቅረቢያ ጊዜን የሚመለከት ነው። አመልካች (ጉምሩክ ኮሚሽን) ይግባኙ በጉምሩክ አዋጅ (ቁጥር 859/2006) በተደነገገው የአንድ ወር ጊዜ ውስጥ አልቀረበም ብሎ ተከራክሯል። ተጠሪ ደግሞ በታክስ አስተዳደር አዋጅ (ቁጥር 983/2008) አንቀጽ 57(1) መሠረት ውሳኔው ከደረሰው በ30 ቀናት ውስጥ ማቅረቡ ተገቢ ነው ብሏል። የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የይግባኝ ማቅረቢያ ጊዜ የሚወሰነው በአዋጅ ቁጥር 983/2008 መሠረት ነው በማለት ወስኗል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የይግባኝ ማቅረቢያ ጊዜ ስሌት (ታክስ አስተዳደር አዋጅ): በታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 57(1) መሠረት፣ በታክስ ይግባኝ ኮሚሽን ውሳኔ ቅር የተሰኘ ወገን የኮሚሽኑ ውሳኔ ማስታወቂያ በደረሰው በ30 ቀናት ውስጥ ይግባኙን ለከፍተኛው ፍርድ ቤት ሊያቀርብ ይችላል። ጊዜው የሚታሰበው ውሳኔው ማስታወቂያ ከደረሰበት ጊዜ ጀምሮ ነው እንጂ ውሳኔው ከተሰጠበት ቀን ጀምሮ አይደለም።
    • የአዋጅ ተፈጻሚነት: አዋጅ ቁጥር 983/2008 የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣንን ጨምሮ ሌሎች ቢሮዎችን ይመለከታል (አንቀጽ 2(4))። ስለዚህ አዋጁ የጉምሩክ ህግን ወይም ከጉምሩክ ጉዳዮች ጋር ተያይዘው የመጡ ክርክሮችን እንደማይመለከት በማንሳት የቀረበው መከራከሪያ ተቀባይነት የለውም።
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ተጠሪ የኮሚሽኑ ውሳኔ ማስታወቂያ ከደረሰው ጀምሮ በህግ በተፈቀደው ጊዜ ውስጥ ይግባኝ ያቀረበ መሆኑን በማረጋገጥ የሰጠው ውሳኔ ህጉን የተከተለ ነው።

12. የሰ/መ/ቁ 214098

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁ 214098፤ የውሳኔው ቀን በምንጮቹ ውስጥ አልተገለጸም።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ በስራ ላይ የደረሰ ጉዳት ካሳ አወሳሰን የሚመለከት ነው። አመልካች በስራ ላይ በደረሰባት አደጋ የቀለበት ጣቷ ተቆርጦ ዘላቂ ከፊል የአካል ጉዳት ደርሶባታል። የህክምና ማስረጃ ከጠቅላላ ሰዉነቷ 3% ጉዳት መድረሱን ሲገልጽ፣ አመልካች ግን የካሳ ስሌቱ ከእጅ አገልግሎት አንጻር (6%) መታሰብ አለበት በማለት ተከራክራለች። የስር ፍርድ ቤቶች የካሳውን መጠን የወሰኑት በአጠቃላይ የአካል ጉዳት መጠን (3%) መሠረት በማድረግ ነው።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የአካል ጉዳት ካሳ ስሌት መርህ: የሰበር ችሎቱ ቀደም ሲል በሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም (በመ/ቁ/80343 እና 43370)፣ የአካል ጉዳት ካሳ ሲሰላ በአጠቃላይ ወደፊትም ሰራተኛው በሌሎች የሥራ መስኮች ተሰማርቶ ለመስራት ከሚያስችለው አጠቃላይ የመስራት ችሎታ (General utility) ቅነሳ አንጻር መሆን አለበት።
    • የካሳ ስሌት መሰረቱ ከአጠቃላይ የመስራት ሃይል ቅነሳ (General utility) አንፃር እንጂ፣ በጉዳቱ ምክንያት በአንድ የሰውነት ክፍል ላይ ካስከተለው ልዩ ጫናና የመስራት ሃይል ቅነሳ (Special utility) አንጻር መሆን የለበትም።
    • ስለሆነም አመልካች የጉዳት ካሳ ስሌቱ ከእጅ አገልግሎት አንጻር (6%) መታየት አለበት የሚለው ክርክር የክፍሉን ልዩ አገልግሎት መሰረት ያደረገ በመሆኑ ተቀባይነት አላገኘም። የስር ፍርድ ቤቶች በ3% የአጠቃላይ የመስራት ችሎታ ቅነሳ መወሰናቸው ህጉን የተከተለ ነው።

13. የሰ/መ/ቁ 214108

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁ 214108፤ ትዕዛዙ የተሰጠበት ቀን 15/4 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ይህ መዝገብ የሚመለከተው በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የአፈፃፀም መዝገብ ቁጥር 162907 ላይ የተሰጠውን የእግድ ትዕዛዝ ወሰን ነው። 2ኛ ተጠሪ ወ/ሮ ኤልሳቤት አንበርብር እግዱ በክርክር ላይ ባለው ጋራዥ ቤት ላይ እንጂ በሌሎች ንብረቶች (መኖሪያ ቤት) ላይ ሊቀጥል አይገባም በማለት አቤቱታ አቅርባለች።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • ችሎቱ በመዝገቡ ላይ የተሰጠው እግድ በንፋስ ስልክ ላፍቶ ክ/ከተማ ወረዳ 11 ቁጥር አዲስ በሆነው ጋራዥ ቤት ላይ ብቻ የተሰጠ መሆኑን አረጋግጧል።
    • ስለሆነም በሌሎች ንብረቶች ላይ እየተደረገ ያለ አፈፃፀም ካለ፣ ቀደም ሲል በመስከረም 10 ቀን 2014 ዓ.ም የተሰጠው እግድ ተሻሽሎ ከሌሎቹ ንብረቶች ላይ የተሰጠው እግድ ተነስቷል።

14. ሰበር መዝገብ ቁጥር 214128

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰበር መዝገብ ቁጥር 214128፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 28 ቀን 2015 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የፍቺ ውሳኔን ተከትሎ የቀረበ የባልና ሚስት የንብረት ክፍፍል ክርክር ነው። አመልካች በጋብቻ ውስጥ የተገነባውን ቤት ግማሽ ድርሻ፣ የኩባንያ ትርፍ ገቢ፣ በአዋሽ ኢንሹራንስ ኩባንያ የነበሩ አክሲዮኖች እና የመቃብር ፉካዎች ድርሻ ጠይቃለች። የስር ፍርድ ቤቶች በቤት ግንባታው ላይ ክፍፍል ያደረጉት በግንባታ ዋጋ ግምት እንጂ በገበያ ዋጋ አይደለም፣ እንዲሁም በኩባንያ ትርፍ እና በሌሎች ንብረቶች ላይ የዳኝነት ጥያቄዎችን በዝምታ ማለፋቸው ለሰበር አቤቱታው ምክንያት ሆኗል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የንብረት ክፍፍል መሠረት: የሀብት ክፍፍል ሲደረግ የገበያ ዋጋን መሠረት ማድረግ እንዳለበት የሰበር ሰሚ ችሎት አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል (በሰበር መዝገብ ቁጥር 40510 ላይ)። የግንባታ ዋጋ ግምት ላይ ተመርኩዞ የሚደረግ የሀብት ክፍፍል ፍትሃዊ ባለመሆኑ፣ የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት አለበት።
    • የፍርድ ቤት ግዴታ: የፍቺ ውሳኔን ተከትሎ የሚቀርበውን የንብረት ክርክር አጣርቶ ውሳኔ መስጠት የፍርድ ቤት ግዴታ ነው።
    • የሥር ፍርድ ቤት አመልካች በኩባንያው ላይ የጠየቀችውን የትርፍ ድርሻ ዳኝነት በዝምታ ማለፉ እና በተጠሪ ስም ወደ ግል ልጃቸው ዞሯል የተባለ የአዋሽ ኢንሹራንስ አክሲዮን መኖር አለመኖሩን አለመጣራቱ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።
    • የተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 63(1) በተጋቢዎቹ እጅ ያሉ ንብረቶች በማን ስም ተመዘገቡ የሚለው ከግምት ውጭ ሆኖ የጋራ ሀብት እንደሆኑ ይቆጠራል በማለት ይደነግጋል።

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር214136

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰበር መዝገብ ቁጥር214136፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ግንቦት 26 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የአክሲዮን ማህበር አባላት (አመልካቾች) የሚጠበቅባቸውን ክፍያዎች ባለመፈጸማቸው ከማህበር አባልነት እንዲወጡ በጠቅላላ ጉባኤ የተወሰነ ውሳኔን ይመለከታል። አመልካቾች ከማህበሩ እንዲወጡ መወሰኑ ተገቢ አይደለም በማለት አቤቱታ አቅርበዋል፣ በአማራጭ ደግሞ ከወጡ ሊከፈላቸው የሚገባው ድርሻ በሂሳብ ተሰልቶ እንዲሰጣቸው ጠይቀዋል። የስር ፍርድ ቤቶች አመልካቾች ከማህበሩ እንዲወጡ የወሰኑ ቢሆንም፣ የሚከፈላቸውን ክፍያ በተመለከተ ግን 'ከማህበሩ ሲወጡ መብታቸው ይጠበቃል' በማለት የሂሳብ ማጣራቱን ሳይወስኑ ቀርተዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • የክርክር መደጋገም (Res Judicata): አመልካቾች ቀደም ሲል የጠቅላላ ጉባኤውን ውሳኔ ለማሻር ክስ አቅርበው ውድቅ የሆነባቸው በመሆኑ፣ አሁን ጠቅላላ ጉባኤው ውሳኔ ከመተዳደሪያ ደንብ ውጪ ነው በማለት ማቅረብ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 5(1) መሰረት ተቀባይነት የለውም።
    • የአባልነት መውጣት እና የክፍያ መብት: አመልካቾች ከማህበር አባልነት እንዲወጡ እስከተወሰነ ድረስ፣ ሊከፈላቸው የሚገባው የገንዘብ መጠን ምን ያህል እንደሆነ መታየት ያለበት ጉዳይ ነው።
    • የማህበሩ ጠቅላላ ጉባኤ ውሳኔ አመልካቾች ግዴታቸውን ካልተወጡ ሱቆቻቸው ወደ ማህበሩ ገቢ ተደርጎ ያላቸዉ ሂሳብ ተሰልቶ እንደሚመለስላቸዉ ይወስናል።
    • የሥር ፍ/ቤቶች ክፍያው ከማህበሩ ሲወጡ መብታቸው ይጠበቃል በማለት ሂሳብ ማጣራቱ ሳይወሰን መታለፉ፣ ከማህበሩ ጠቅላላ ጉባኤ ውሳኔ የሚቃረን እና መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው። ስለሆነም ጉዳዩ ሂሳብ ተጣርቶ እንዲወሰን ወደ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ተመልሷል።

16. የሰ/መ/ቁ - 213877

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁ - 213877፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 29 ቀን 2015 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ በአመልካቾች እና በተጠሪዎች መካከል የተደረገ የአክሲዮን ሽያጭ ውል አፈፃፀምን የሚመለከት ሲሆን፣ በግልግል ዳኝነት ጉባኤ ታይቶ ቀርቧል። ክርክሩ በዋናነት የተመሠረተው በተጠሪዎች በኩል 500,000.00 የአሜሪካን ዶላር በሱዳን አገር መከፈሉን በማረጋገጥ፣ አመልካቾች ከተጠሪዎች ሊከፈላቸው ከሚገባው ቀሪ ዕዳ በላይ (በትርፍ) የተቀበሉትን 286,247.00 የአሜሪካን ዶላር (ብር 5,052,603.00) እንዲመልሱ በግልግል ጉባኤው መወሰኑ ላይ ነው። አመልካቾች ክፍያው በአገር ውስጥ ምንዛሪ እንዲከፈል መወሰኑ የፖሊሲ ጥሰት ነው በማለት ተከራክረዋል።
  • የህግ ትርጓሜ (መሰረታዊ የህግ ነጥቦች):
    • ጉልህ የፍትሕ መጓደል መስፈርት: አንድ ውሳኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት ተፈጽሞበታል ተብሎ በሰበር ችሎት ሊታረም የሚችለው፣ ውሳኔው ስህተት መፈጸሙ ብቻ ሳይሆን፣ ጉልህ የሆነ የፍትሕ መጓደል የሚያስከትል ሆኖ ሲገኝ ነው (በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 2(4/ሀ-ሸ) መሠረት)።
    • የክፍያ ምንዛሪ: አመልካቾች ለተጠሪዎች ሊመልሱት የሚገባ የገንዘብ መጠን እንዳለ በፍሬ ነገር ደረጃ ተረጋግጦ እያለ፣ የግልግል ዳኝነት ጉባኤው ይህንን ገንዘብ በኢትዮጵያ ብር እንዲመልሱ በመወሰኑ ምክንያት ጉልህ የሆነ የፍትሕ መጓደል ስላልተፈጠረ፣ አመልካቾች የሚያቀርቡት የፖሊሲ ጥሰት ክርክር ተቀባይነት የለውም።
    • በወቅቱ ያልቀረበ የሰበር ቅሬታ: አመልካቾች ቀደም ሲል በግልግል ዳኝነት ጉባኤው ውሳኔ ላይ (የራሳቸውን የ500,000 ዶላር ጥያቄ ውድቅ መደረግ) በወቅቱ ሥርዓቱን ጠብቀው አቤቱታ ባላቀረቡበት ሁኔታ፣ አሁን ላይ ይህን ጉዳይ እንዲታረም መጠየቅ ተቀባይነት የለውም።
    • የግልግል ዳኝነት ጉባኤው ውሳኔ በሰበር ችሎት ሊታረም የሚችል መሰረታዊ የህግ ስህተት አልተገኘበትም።

1. የሰ/መ/ቁጥር 214180

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁጥር 214180፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 03 ቀን 2015 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ይህ ጉዳይ የመንገድ ትራፊክ አደጋን ተከትሎ የሚቀርብ የጉዳት ካሳ ጥያቄን ይመለከታል። 1ኛ ተጠሪ (ከሳሽ) በባጃጅ ተሳፍሮ ሳለ የአመልካች ዶልፊን መኪና በመግጨቱ በቀኝ እግሩ ላይ ከባድ ስብራት ደርሶበታል። 1ኛ ተጠሪ ወደፊት በትምህርቱ ቢቀጥልና ቢሰራ እስከ 60 ዓመቱ ድረስ ሊያገኘው ይችል የነበረውን ገቢ ጨምሮ፣ ለህክምና እና ለትራንስፖርት የወጡ ወጪዎችን ከአመልካች፣ ከባጃጅ አሽከርካሪ እና ከኢንሹራንስ ኩባንያዎች እንዲከፈለው ጠይቋል። የስር ፍርድ ቤቶች (ክልል ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤቶች) ጥፋቱ በሁለቱም አሽከርካሪዎች የተፈፀመ በመሆኑ ለጉዳቱ በጋራ ተጠያቂ መሆናቸውን ወስነዋል። ይሁንና የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ጉዳዩን የመረመረው በዋናነት በስልጣን ወሰን ላይ በተፈፀመ ስህተት ምክንያት ነው።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የስረ-ነገር ስልጣን (Subject Matter Jurisdiction): ጉዳዩ የጀመረው በደቡብ ክልል ሀዋሳ ከተማ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው። ነገር ግን ብርሃን ኢንሹራንስ እና ጸሀይ ኢንሹራንስ (የፌዴራል አካላት) የክርክሩ ተሳታፊ በመሆናቸው፣ ጉዳዩን የማየት ስልጣን በሥራ ላይ በነበረው አዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 5(9) መሠረት የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ነው።
    • የውክልና ስልጣን ወሰን: ክልሎች የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ስልጣንን በውክልና የማየት ስልጣን ቢኖራቸውም፣ በዚህ ክስ የተጠየቀው የካሳ መጠን (ከብር 500,000.00 በላይ) በመሆኑ፣ በወቅቱ በሥራ ላይ በነበረው አዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 14 መሠረት ከፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ስልጣን በላይ ነው።
    • የውሳኔው ሕጋዊነት: በዚህም ምክንያት፣ የደቡብ ክልል ከፍተኛ ፍርድ ቤት (የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤትን በውክልና የማየት ስልጣን የሌለው) ጉዳዩን የማየት ስልጣን አልነበረውም። የሐዋሳ ከተማ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ያለ ስልጣኑ ክርክሩን ተቀብሎ ውሳኔ መስጠቱ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ፣ የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔዎች በሙሉ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348/1 መሰረት ተሽረዋል።

2. ሰ.መ.ቁ. 214385

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ.መ.ቁ.214385፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ህዳር 27 ቀን 2015 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ በመንገድ ግንባታ ውል ላይ በናሰዉ ኮንስትራክሽን (አመልካች) እና በኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን (ተጠሪ) መካከል የተፈጠረ አለመግባባትን የሚመለከት ሲሆን፣ ክርክሩ በአዲስ አበባ ንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክር ቤት የግልግል ዳኝነት ጉባኤ ታይቶ ውሳኔ አግኝቷል። አመልካች የግልግል ውሳኔው ላይ የይግባኝ መብት አለኝ በማለት አቤቱታ አቅርቧል። ፍርድ ቤቶች የግልግል ውሳኔው የመጨረሻና ይግባኝ የማይባልበት ስለመሆኑ ወስነዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የይግባኝ መብት መተው በውል፡ ተዋዋይ ወገኖች አለመግባባቶችን ለመፍታት ወደ ግልግል ተቋም እንደሚሄዱና የግልግል ተቋሙም የሚመራው በአዲስ አበባ የንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክር ቤት የግልግል ደንብ መሆኑን በጽሑፍ ተስማምተዋል።
    • የደንብ አስገዳጅነት: ሕጉ በግልጽ እስካልከለከለ ድረስ፣ ግራ ቀኙ በውላቸው መሠረት የግልግል ክርክሩ የሚመራበትን የሥነ-ሥርዓት ደንብ (rules of procedure) የመወሰን መብት አላቸው። ይህ የግልግል ደንብ ደግሞ የግልግል ዳኞች የሚሰጡት ውሳኔ የመጨረሻ እና አስገዳጅ መሆኑን ይደነግጋል።
    • የመሰረታዊ መብት አተረጓጎም (F.B.S.S.H.Q. 350(2) እና ሰ/መ/ቁ/37678): አመልካች የይግባኝ መብቱን አስቀድሞ አለመረዳቱና አለመተዉን በመከራከር፣ የሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ/37678 ላይ የሰጠው አስገዳጅ ትርጉም ተፈፃሚነት እንዲኖረው ጠይቋል። ይሁንና ችሎቱ፣ አመልካች በውሉ ውስጥ በግልጽ በጽሑፍ ስምምነት የግልግል ደንቡን ለመገዛት ስለተስማመ፣ የግልግል ደንቡ የይግባኝ መብትን የሚነፍግ መሆኑን ግንዛቤ አልነበረንም የሚለው ክርክር ተቀባይነት የለውም ብሏል።

3. ሰ/መ/ቁጥር 214583

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁጥር 214583 (የመጨረሻ ውሳኔ ቀን አልተጠቀሰም)።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የሚመለከተው ኤዶሚያስ ኢንተርናሽናል (ተጠሪ/አሰሪ) ያደረገውን የ207 ሠራተኞች ቅነሳ ህጋዊነት ነው። አሰሪው ቅነሳ ያደረገው ኢስት አፍሪካ ቦትሊንግ (የስራው ባለቤት) በምርት መቀዛቀዝ ምክንያት እንዲቀንስ ስላዘዘው ነው። የሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ ቅነሳውን ህገወጥ ሲል፣ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ግን ህጋዊ ነው በማለት ሽሮታል። አመልካች (የሠራተኛ ማህበር) በዋናነት ቅነሳው የተደረገበት ምክንያት ማስረጃ ያልቀረበበት መሆኑን እና የቅነሳው ሥነ ሥርዓት (በአዋጅ ቁጥር 134 እና 135 የተደነገገው) እንዳልተከተለ በመግለጽ ተከራክሯል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የቅነሳ ምክንያት ሕጋዊነት (A/S Awaj 1156/2011 Art. 28(3)): የሥራ ቅነሳ ምክንያት መኖሩን የማስረዳት ሸክም በአሰሪው ላይ ነው። ቅነሳውን የጠየቀው ድርጅት (ኢስት አፍሪካ ቦትሊንግ) የኦዲት ሪፖርት ማቅረብ ግዴታ ሳይኖርበት፣ የስራ ስምሪት አገልግሎት ሰጪ የሆነው አሰሪው (ኤዶሚያስ) የቅነሳ ጥያቄውን በደብዳቤ ማቅረቡ ለቅነሳ ምክንያት መኖሩን አስረድቷል።
    • የይግባኝ ፍርድ ቤት ስልጣን (የሕግ ስህተት): የሰበር ችሎት የፍሬ ነገር ማስረጃን የመመዘን ስልጣን ባይኖረውም፣ ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት የማስረጃ ምዘና መርሆዎች ተጥሰው ከተሰጡ ውሳኔዎች አንጻር የሕግ ስህተትን ማረም እንደሚችል አረጋግጧል።
    • የቅነሳ ሥነ ሥርዓት (A/S Awaj Art. 29): የሥራ ዉሉ የተቋረጠው በሰራተኛ ቅነሳ ምክንያት መሆኑ ከተረጋገጠ፣ ቅነሳው በህጉ የተዘረጋውን ሥርዓት (አንቀጽ 29) የተከተለ መሆን አለመሆኑ ሳይጣራ ዉጤቱ ህጋዊ ነዉ ብሎ መደምደም አይቻልም።
    • ውሳኔ: ቅነሳ የተደረገበት ምክንያት ተቀባይነት ቢኖረውም፣ የቅነሳው ስነ ስርዓት ተከትሎ መፈፀም አለመፈፀሙ ላይ ጭብጥ ተይዞ ስላልተጣራ፣ ይህ ነጥብ ተጣርቶ ተገቢው ውሳኔ እንዲሰጥ ጉዳዩ ወደ ወሳኝ ቦርዱ ተመልሷል።

4. ሰ/መ/ቁ 214739

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁ 214739፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዚያ 26 ቀን 2014 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የሚመለከተው ባልና ሚስት ሳይጋቡ አብረው በመኖር (cohabitation) ባፈሩት ንብረት (ኮንዶሚኒየም ቤት) ላይ የሚደረግ የንብረት ክፍፍል ክርክርን ነው። አመልካች (ሴቷ) በተጠሪ (ወንዱ) መካከል እንደ ባልና ሚስት ግንኙነት አልነበረም ብላ ተከራክራለች። የስር ፍርድ ቤቶች ግንኙነቱ ጋብቻ ሳይፈፀም እንደ ባልና ሚስት አብሮ የመኖር መሆኑን በመወሰን ቤቱ በጋራ መፈራቱን አረጋግጠዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • ጋብቻ ሳይፈጸም አብሮ የመኖር ግንኙነት መረጋገጥ (የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 106(2)): እንዲህ አይነት ግንኙነት መኖሩን ለማስረዳት የሚቀርበው ማስረጃ ወንድና ሴት የተጋቡ ሰዎችን ሁኔታ ሲያሳዩ እንዲሁም ቤተዘመዶቻቸውና ማህበረሰቡ እንደተጋቡ ሰዎች የሚኖሩ ናቸው ብለው የሚገምቷቸው መሆኑን ማሳየት ይገባዋል።
    • የማስረጃ ምዘና: አመልካች አረብ ሀገር ሆና ገንዘብ መላኳ፣ ተጠሪ ልጃቸውን ወስዶ ማሳደጉ፣ አመልካች ቤቱ ላይ ተጠሪን መፍቀዷ እና የአመልካች እናት ሟች በቤቱ ላይ "በባሏ" በኩል ትፈጽም ነበር ማለታቸው፣ ግራ ቀኙ እንደ ባልና ሚስት አብረው እንደኖሩ የሚገምቱበት ሁኔታን ያመላክታል።
    • የንብረት ክፍፍል ውጤት (የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 102): ጋብቻ ሳይፈፀም እንደባልና ሚስት አብሮ የመኖር ግንኙነት በንብረት ላይ ህጋዊ ውጤት የሚኖረው፣ ተዋዋይ ወገኖቹ ከሶስት አመትና ከዚያ በላይ ሲኖሩ እና ንብረቱ በዚህ ጊዜ ውስጥ የተፈራ መሆኑ ሲረጋገጥ ነው። ኮንዶሚኒየሙ የተገኘው በ2001 ዓ.ም. በመሆኑ፣ ተጠሪ የንብረቱ ግማሽ ድርሻ ይገባዋል።

5. ሰ/መ/ቁጥር 215048

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁጥር 215048 (የመጨረሻ ውሳኔ ቀን አልተጠቀሰም)።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ አመልካች (ቢን ኢንተርናሽናል ሆቴል) ተጠሪ (ሰራተኛ) ሰራተኛዬ አይደለም ወይም የሥራ መደቡ ስለተሰረዘ ስንብቱ ህጋዊ ነው በማለት የተከራከረበት ጉዳይ ነው። ተጠሪ በበኩሉ፣ እህት ድርጅት ከተዘጋ በኋላ ወደ አመልካች ሆቴል ተዛውሮ ደመወዝ ሲከፈለው እንደቆየ በመግለጽ፣ ስንብቱ ህገወጥ ነው በማለት የካሳ ጥያቄ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች ስንብቱ ህገወጥ ነው በማለት ወስነዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የሥራ ውል ግንኙነት መረጋገጥ፡ ማስረጃ የመመዘን ስልጣን የተሰጣቸው የስር ፍርድ ቤቶች፣ ተጠሪ ወደ አመልካች ድርጅት ተዛውሮ በአመልካች ፔሮል ስር ደመወዝ ሲከፈለው እንደነበር በሰውና ሰነድ ማስረጃ ማረጋገጣቸውን፣ የሰበር ችሎቱ ተቀብሏል።
    • የሥራ መደብ መሰረዝ (A/S Awaj 1156/2011 Art. 28(1)(መ)): አሰሪው የስራ መደብ በመሰረዙ ምክንያት ስንብት ሲያከናውን፣ ይህንኑ የማስረዳት ሸክም አለበት። በዚህ ጉዳይ የስር ፍርድ ቤቶች ስራ መደቡ በድርጅቱ መዋቅር ውስጥ ቀድሞውኑ እንዳልተመለከተ እና የታጠፈ የስራ መደብ አለመሆኑን ከሚመለከተው አስተዳደራዊ አካል አጣርተው አረጋግጠዋል።
    • የሰበር ስልጣን ወሰን (በክልል ውሳኔዎች ላይ): የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔዎችን የሚያርመው በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10(1)(ሐ እና መ) በተዘረዘሩት ልዩ ሁኔታዎች ላይ ብቻ ነው። የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ የማስረጃ ምዘና ውጤት በመሆኑ፣ በአዋጁ አንቀጽ 10 ከተቀመጠው መስፈርት አኳያ ሊታረም የሚገባ መሰረታዊ የህግ ስህተት አልተገኘበትም።

6. ሰ/መ/ቁጥር 215055

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁጥር 215055፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሐምሌ 26 ቀን 2014ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ በውርስ የተገኘ የገጠር የእርሻ መሬትን ክፍፍል የሚመለከት ነው። አመልካችና ተጠሪ የወላጆቻቸውን ውርስ መሬት በሽማግሌ ተካፍለናል የሚል ክርክር ቢቀርብም፣ ተጠሪው ግን ክፍፍሉ እኩል አልተደረገም በማለት ዳኝነት ጠይቋል። የስር ፍርድ ቤቶች መሬቱ በሽማግሌ በመካፈሉ በዚያው እንዲቀጥሉ ወስነው ነበር፣ ነገር ግን ክልል ሰበር ሰሚ ችሎት ሽማግሌዎች ያደረጉት ክፍፍል አለመረጋገጡን በመጥቀስ እኩል እንዲካፈሉ አሻሽሎ ወስኗል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የውርስ መሬት ክፍፍል በስምምነት: ወራሾች የውርስ መሬትን በስምምነት የሚካፈሉ ከሆነ፣ በመካከላቸው የተደረገው የክፍፍል ስምምነት ቢያንስ በጽሑፍ ሊሆን ይገባል።
    • አስገዳጅ የህግ ትርጉም: ይህ ችሎት በመዝገብ ቁጥር 199901 (መስከረም 27ቀን 2014ዓ/ም) ላይ በሰጠው ትርጉም መሠረት፣ ስምምነቱ በጽሑፍ አለመቅረቡ የክፍፍሉን አለመረጋጋት ያሳያል።
    • ውሳኔ: አመልካች በሽማግሌዎች የተደረገውን ክፍፍል በጽሑፍ አላስረዳም። ስለዚህ፣ የወላጆቻቸው ውርስ ሀብት የሆኑትን መሬቶች አመልካችና ተጠሪ እኩል እንዲካፈሉ በክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አልተፈፀመበትም።

7. ሰ.መ.ቁ 215130

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ.መ.ቁ 215130፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 28 ቀን 2015 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ የአመልካች (ከሳሽ) የቤት ባለቤትነት ጥያቄን የሚመለከት ሲሆን፣ አመልካች ጅምር ቤት ገዝተው ለ2ኛ ተጠሪ ውክልና መስጠታቸውን፣ 2ኛ ተጠሪ ደግሞ ለ1ኛ ተጠሪ ውክልና አስተላልፎ ቤቱ የሁለቱ ተጠሪዎች የጋራ ንብረት ሆኖ በስምምነት መሸጡን የስር ፍርድ ቤቶች ወስነዋል። አመልካች የባለቤትነት ማስረጃዎችን ማጥፋትና የተሳሳተ ውሳኔ መሰጠቱን ተከራክረዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የክርክር አመራርና የጭብጥ አመሠራረት ስህተት: ፍርድ ቤቶች ተከራካሪ ወገኖች በመሠረታዊነት የተለያዩበትን የሕግ ወይም የፍሬ ነገር አግባብ ለይተው ትክክለኛ ጭብጥ መያዝ አለባቸው።
    • የመሰረታዊ ነጥቦች አለመጣራት: የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች የጠየቁትን በስም የተመዘገቡ የመብራት እና የስልክ ክፍያዎች፣ የማሕበሩ ማሕደር ይዘት እና የተጠሪዎች የፍቺ ስምምነት ሕጋዊ ውጤት የመሳሰሉትን መሠረታዊ የክርክሩ ነጥቦች በጭብጥነት ሳይዙና በአግባቡ ሳያጣሩ ውሳኔ መስጠታቸው፣ መሠረታዊ የሆነ የክርክር አመራር እና ጭብጥ አመሠራረት ስሕተት ነው።
    • ውሳኔ: ውሳኔዎቹ ተሽረው፣ ጉዳዩ ወደ ፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት እንዲመለስ ተደርጓል። ፍርድ ቤቱ የማሕበሩን እናት ማሕደርን ጨምሮ አስፈላጊ የሆኑ ማስረጃዎችን በድጋሚ በማጣራት ተገቢውን ውሳኔ እንዲሰጥ ታዟል።

8. ሰ/መ/ቁ 216512

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁ 216512፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሀምሌ 5 ቀን 2014 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ አመልካችና 1ኛ ተጠሪ በ1999 ዓ.ም ጋብቻ ፈፅመው በ2002 ዓ.ም ቢፈርሱም፣ በድጋሚ በሰኔ 24 ቀን 2004 ዓ.ም እርቅ አድርገው ለአምስት አመታት እንደ ባልና ሚስት አብረው ሲኖሩ ንብረት ማፍራታቸውን አመልካች በመግለጽ የፍቺና የንብረት ክፍፍል ጠይቋል። 1ኛ ተጠሪ ጋብቻው አልታደሰም ሲሉ ተከራክረዋል። የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች የፍቺ ሰርተፍኬት ማውጣቱን መነሻ በማድረግ ጋብቻው አለመኖሩን ወስነዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • በፍቺ በኋላ የተፈጠረ የትዳር ሁኔታ (S/M/Q 23021): ጋብቻ በፍቺ ከፈረሰ በኃላ የቀድሞ ተጋቢዎች እንደገና አብረው መኖራቸው የትዳር ሁኔታ መኖሩን የሚያስገነዝብ ከሆነ፣ ጋብቻ መፈፀሙን የህግ ግምት መውሰድ እንደሚቻል ይህ ሰበር ችሎት በአስገዳጅ ትርጉም ሰጥቷል።
    • የህግ ግምት ማፍረስ (F.B.H. Awaj Art. 97(2)): የተፈጠረውን የህግ ግምት ለማፍረስ የሚፈለገው ማስረጃ ጠንካራ እና አስተማማኝ ማስረጃ ነው።
    • የስር ፍርድ ቤቶች ስህተት: የስር ፍርድ ቤት አመልካች የፍቺ ሰርተፍኬት ማውጣቱን እና ሌሎች የሰነድ ማስረጃዎችን እንደ ዋና ማስረጃ ወስዶ፣ ቤተሰቦች እና ሽማግሌዎች ባሉበት እርቅ አድርገው አብረው መኖራቸውን የሚያረጋግጡትን የአመልካች ምስክሮች ቃል ወደ ጎን መተዉ ተገቢ አይደለም። እነዚህ የሰነድ ማስረጃዎች (የፍቺ ሰርተፍኬት ጨምሮ) የህግ ግምቱን ለማፍረስ የሚያስችል አስተማማኝ ማስረጃ ሆኖ አልተገኘም።
    • ውሳኔ: በአመልካችና በ1ኛ ተጠሪ መካከል የትዳር ሁኔታ መኖሩ ስለተረጋገጠ ባልና ሚስት ናቸው ተብሎ ተወስኗል። የፍቺ እና የንብረት ክፍፍል ክርክሩን እንዲመለከት ጉዳዩ ወደ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ተመልሷል።

9. ሰ/መ/ቁ 216525

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁ 216525፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሐምሌ 25 ቀን 2014 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የሚመለከተው የሞቱ ባል አምስት ሚስቶች በነበሩበት ሁኔታ ንብረት ክፍፍልን በተመለከተ ነው። አመልካቾች የ1ኛ ተጠሪ (አንዷ ሚስት) የሆኑ ንብረቶች በጋራ የተፈሩ ናቸውና ሊካፈሉ ይገባል ብለው ጠይቀዋል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን ንብረቶቹ የተፈሩበትን መንገድና የ1ኛ ተጠሪ የግል ንብረት የሆኑትን ለይተው ወስነዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የሰበር ስልጣን ወሰን (ማስረጃ ምዘና): የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን የተሰጠው መሰረታዊ የህግ ስህተትን ማረም ላይ እንጂ ፍሬ ነገርን የማጣራትና ማስረጃን የመመዘን ስልጣን የለውም።
    • የአስገዳጅ ትርጉም ተፈፃሚነት (S/M/Q 41526): አቤቱታ የቀረበበት ጉዳይ ከማስረጃ ምዘና ጋር የተያያዘና የፍሬ ነገር ክርክር ላይ ያተኮረ ከሆነ በሰበር ችሎት ሊስተናገድ አይችልም።
    • ውሳኔ: የስር ፍርድ ቤቶች ውስብስብ የሆኑትን የንብረት ክፍፍል ጉዳዮችን በሰነድና በምስክር ማስረጃ መርምረው የ1ኛ ተጠሪ የግል ንብረት የሆኑትንና በጋራ የፈሩትን ንብረቶች ለይተዋል። የአመልካቾች ቅሬታ የማስረጃ ምዘናን መቃወም ላይ ያተኮረ በመሆኑ፣ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አልተገኘም።

10. ሰ/መ/ቁጥር 216608

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁጥር 216608፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 03 ቀን 2015 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የመኖሪያ ቤት ሽያጭ ቀሪ ክፍያን የሚመለከት ነው። ተጠሪዎች (ሻጮች) ቤቱን በብር 1,300,000.00 እንደሸጡት በመግለጽ በቀረበ ረቂቅ ውል (የመንደር ውል) መሠረት አመልካች (ገዢ) ቀሪውን ብር 860,000.00 እንዲከፍል ጠይቀዋል። አመልካች ግን ቤቱን ቀድሞ በተመዘገበ ውል በብር 600,000.00 ገዝቶ አጠናቅቋል ብሏል。 የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት አመልካች ሁለተኛውን ውል ባለመካዱ (በመሸሽ) ምክንያት እንደአመነ ቆጥሮ ክፍያውን እንዲፈጽም ወስኗል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ ፎርም (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 1723(1)): የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ ውል ውል ለማዋዋል ስልጣን ባለው አካል ፊት በጽሑፍ መደረግ አለበት። ይህ የአጻጻፍ ሥርዓት ባይፈፀምም፣ ተዋዋዮቹ ውሉ መኖሩን ከተቀበሉ (እንዳመኑ የሚቆጠር ክርክር ካቀረቡ)፣ በሰ/መ/ቁጥር 36887 ላይ በተሰጠው አስገዳጅ ትርጉም መሠረት የፎርም ጉድለቱ ውጤት አይኖረውም።
    • ውል ማሻሻል (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 1722) (የልዩነት ሃሳብ): አንድ ውል ከቀደመው ውል የተለየ የገንዘብ መጠን የሚገልጽ ከሆነ ዋናውን ውል ለማሻሻል በሕጉ መሠረት በተመሳሳይ የአጻጻፍ ፎርም ሊደረግ ይገባል። ሁለተኛው ውል በውል አዋዋይ ፊት ስላልተደረገ (ረቂቅ በመሆኑ) ሕጋዊ ውጤት ሊሰጠው አይገባም የሚል የሃሳብ ልዩነት ቀርቧል።
    • የሰበር ችሎቱ ውሳኔ: የአብላጫው ድምጽ፣ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ የቀደመውን የሰበር ችሎት አስገዳጅ የሕግ ትርጉም መሰረት ያደረገ በመሆኑ፣ በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10(1/ሐ እና መ) በተደነገገው መሠረት ሊታረም የሚችል መሰረታዊ የህግ ስህተት አልተገኘበትም በማለት አጽንቷል።

11. ሰ/መ/ቁ 216948

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁ 216948፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 02 ቀን 2015ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ ከውል ውጪ በሆነ ኃላፊነት (በመንገድ አደጋ) ለደረሰ ጉዳት የካሳ አወሳሰን የሚመለከት ነው። አመልካች (የመኪና ባለቤት) በተጠሪ (የተጎጂው ሹፌር) ላይ የተሰላው ካሳ መጠን አግባብነት የለውም (ያልተጣራ ገቢ፣ ያልተረጋገጠ እድሜ) እንዲሁም የ40% የአካል ጉዳት የመስራት አቅም መቀነስን አያመለክትም በማለት ተከራክሯል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • ጥፋት ላይ ያልተመሠረተ ኃላፊነት (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 2081(1)): የአደጋ አድራሹ ተሽከርካሪ ባለቤት ለደረሰው ጉዳት በጥፋት ላይ ባልተመሰረት ኃላፊነት ካሳ የመክፈል ግዴታ አለበት።
    • ካሳ ስሌት (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 2091 እና 2141): የሚከፈለው ካሳ ከደረሰው ጉዳት ጋር እኩል ሆኖ የሚመዛዘን መሆን አለበት።
    • የመስራት አቅም ቅነሳ: በሰው አካል ላይ በደረሰ የአካል ጉዳት ምክንያት የመስራት አቅም በምን ያህል መጠን እንደቀነሰ በማስረጃ መረጋገጥ አለበት። የስር ፍርድ ቤቶች በህክምና ማስረጃ የተረጋገጠው የ40% የአካል ጉዳት ልክ ገቢ የመቀነስ ግምት መውሰዳቸው፣ ተገቢ ማስረጃ ሳያቀርብ ባልተቃወመው አመልካች ላይ ሕጋዊ ስህተት አልተፈፀመበትም።
    • የገቢ ማረጋገጫ: ደመወዝ ሲከፈላቸው እንደነበር እና መጠኑ እንደተረጋገጠ፣ ተጠሪ ከሚያገኙት ደመወዝ ላይ የገቢ ግብር ሲከፍሉ የነበረ መሆን አለመሆኑ ከካሳ አወሳሰን ረገድ የሚያመጣው ለውጥ የለም።

12. ሰ/መ/ቁ 216956

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁ 216956፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዚያ 28 ቀን 2014ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ አመልካች (ተከራይ) በተከራየው የመንግስት ቤት ይዞታ ውስጥ ያለ ፈቃድ ተጨማሪ ግንባታዎችን በመስራቱ፣ ተጠሪ (የፌዴራል ቤቶች ኮርፖሬሽን) ቤቱን እንዲለቅ ማስጠንቀቂያ መስጠቱ ሁከት ነው የሚል ክርክር ቀርቧል። የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ግንባታው ያለፈቃድ የተሰራ መሆኑ በመረጋገጡ፣ ኮርፖሬሽኑ ማስጠንቀቂያ መስጠቱ ሁከት አይደለም በማለት ወስኗል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የግንባታ ሕጋዊነት በመንግስት ይዞታ ላይ: ተከራዮች ከተከራዩት ቤት ይዞታ ላይ ከተጠሪው እውቅናና ፈቃድ ውጪ ተጨማሪ ክፍሎችን ወይም ቤቶችን መስራት ክልክል መሆኑን ግራቀኙን ያላከራከረ ጉዳይ ነው።
    • የሰበር ስልጣን ወሰን (ፍሬ ነገር): አመልካች ያቀረበው ክርክር የተመሰረተው የስር ፍርድ ቤቶች የማስረጃ ምዘና ላይ በፈፀሙት ስህተት ላይ ነው።
    • ውሳኔ: ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት በስር ፍርድ ቤቶች የተረጋገጠውን ፍሬ ነገር (ያለፈቃድ ግንባታ መኖሩን) ያጸና በመሆኑ፣ ይህም አቤቱታ የፍሬ ጉዳይ ማስረጃ ምዘናን የሚመለከት እንጂ በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 2(4) የተዘረዘሩትን መሰረታዊ የሕግ ስህተት የሚያሰኙ ጉዳዮችን የማይመለከት በመሆኑ ውሳኔው ጸንቷል。

13. ሰ/መ/ቁ 217012

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁ 217012፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሀምሌ 5 ቀን 2014 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ አመልካች (የኃ/የተ/የግ/ማህበር አባል) ከማህበሩ በህገወጥ መንገድ መሰረዟን በመቃወም ያቀረበችው ክስ ነው። ማህበሩ (ተጠሪ) በበኩሉ፣ አመልካች በጠቅላላ ጉባኤ የተወሰነውን ከብር 500.00 ወደ ብር 25000.00 ያደገውን ወርሃዊ መዋጮ ባለመክፈሏ ከአባልነት መሰረዟ ህጋዊ ነው ብሏል። የስር ፍርድ ቤቶች የማሻሻያ ውሳኔው ህጋዊ ነው በማለት የአመልካችን ክስ ውድቅ አድርገዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የመመስረቻ ጽሁፍ ማሻሻያ (የንግድ ሕግ አንቀጽ 536(2) እና (3)): የመነሻ ክፍያ መጠንን የሚለውጥ ማንኛውም ውሳኔ የማህበሩን መመስረቻ ጽሁፍ የሚያሻሽል ነው። የመመስረቻ ጽሁፍ ማሻሻያ ውሳኔዎች በስልጣን ባለው አካል ዘንድ ቀርበው መመዝገብ ይኖርባቸዋል።
    • ያልተመዘገበ ውሳኔ ሕጋዊነት: ማህበሩ የክፍያ ማሻሻያ ውሳኔውን ስልጣን ባለው አካል ዘንድ ሳያስመዘግብ፣ አመልካች ይህን ያልተመዘገበ ማሻሻያ ተቀብላ እንድትገደድ የምትገደድበት የህግ ምክንያት የለም።
    • የቀደመ ፍርድን መሻር: ተጠሪ ቀደም ሲል አመልካችን በአባልነት መሰረዝ ላይ ክስ ቀርቦበት ፍርድ ተሰጥቶ እያለ፣ አሁን የክርክሩን መልክ በመቀየር ከአባልነት ለመሰረዝ መወሰኑ የቀደመን የፍርድ ውሳኔ ዋጋ ለማሳጣት ሆነ ብሎ የተደረገ ነው።
    • ውሳኔ: የስር ፍርድ ቤቶች የአመልካችን ክስ ውድቅ በማድረግ ያሳለፉት ውሳኔ ህጉን (የንግድ ሕግ፣ መመስረቻ ጽሁፍ) ያልተከተለ በመሆኑ ተሽሯል።

14. ሰ.መ.ቁ. 217447

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ.መ.ቁ. 217447፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት ዐ3 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ አመልካች (ተከራይ) ከመንግስት በተከራየው ይዞታ ላይ በራሱ ወጪ የሰራውን መጋዘን (ቤት ቁጥር 388/2) የራሱ የግል ንብረት ነው በማለት የመንግስትን (ተጠሪ) የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ እንዲሰረዝ የጠየቀበት ክስ ነው። የስር ፍርድ ቤቶች መጋዘኑ የቤቶች ኮርፖሬሽን ንብረት መሆኑን አረጋግጠዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • በመንግስት ይዞታ ላይ ግንባታ፡ አመልካች መንግሥት በሚያስተዳድረው ይዞታ ላይ ግንባታ መፈፀሙ የንብረቱ ባለቤት የማያደርጋቸው መሆኑን፣ እንዲሁም አዲሱን መጋዘን የገነባውም በመንግሥት ይዞታ ስር ባለው ባዶ ቦታ ላይ ሆኖ ለዚሁም የኪራይ ውል ተዋውሎ ሲጠቀም የቆየ መሆኑ በመረጋገጡ፣ የባለቤትነት መብት ሊያገኝ አይችልም።
    • የሰበር ስልጣን: አመልካች ያቀረበው ክርክር የማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት እንጂ፣ መሰረታዊ የህግ ስህተት ባለመሆኑ ውሳኔው ጸንቷል。

15. ሰ/መ/ቁ. 217867

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ/መ/ቁ. 217867፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 04 ቀን 2015 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ በአመልካች (ኮንትራክተር) እና በተጠሪ (አሰሪ) መካከል የተደረገ የቆሻሻ ማስወገጃ ገጠማ ውልን የሚመለከት ነው። ውሉ የገጠማ ሥራው ዝገት በማይዝ ብረት (Stainless Steel) መሠራት እንዳለበት ይገልጻል። አመልካች ግን ሥራውን በጥራት ዝቅተኛ በሆነ ጋልቫናይዝድ ብረት እንደሠራ በመግለጽ ክፍያ ጠይቋል። አመልካች ተጠሪ ለውጡን በዝምታ ተቀብሏል ቢልም፣ ተጠሪ በተደጋጋሚ ለውጡን መቃወሙንና በውሉ መሠረት እንዲሰራ መጠየቁ ተረጋግጧል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የውል አስገዳጅነት (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 1731): ውል የህግ ደረጃ የተሰጠው ሲሆን፣ ግዴታው በውሉ ላይ በተመለከተው ሁኔታ መፈፀም አለበት።
    • የውል መጣስ: አመልካች በውሉ ላይ ከተጠቀሰው (Stainless Steel) በጥራትና በዋጋ በሚያንሰው ዕቃ (Galvanized Sheet) ስራውን ማከናወኑ በውሉ መሠረት የሚጠበቅበትን ግዴታ አለመወጣቱን ያሳያል።
    • ዝምታ እንደ ውል ማሻሻያ (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 1684(2)): የአመልካች የስራ ዕቅድ (የቁሳቁስ ለውጥ ሃሳብ) እንደ ውል ማሻሻያ ሃሳብ አይወሰድም። ተጠሪ ደብዳቤ በመጻፍ ስራው በውሉ መሰረት እንዲሰራ ካልሆነ ክፍያ እንደማይፈፀምለት ማሳወቁ ለውጡን መቃወሙን ያሳያል፤ ስለሆነም በዝምታ ተቀብሏል ለማለት አይቻልም።
    • ውሳኔ: አመልካች በውሉ የተጣለበትን ግዴታ ባለመወጣቱ፣ ተጠሪ ለተሰራው ስራ ዋጋ ለመክፈል ሊገደድ አይችልም。

16. ሰ.መ.ቁ. 217899

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ.መ.ቁ. 217899፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዝያ 28 ቀን 2014ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የፍርድ አፈጻጸምን የሚመለከት ሲሆን፣ የፍርድ ባለዕዳ የነበረችው አመልካች በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 390 መሠረት ገንዘብ እስክትከፍል ድረስ ለስድስት ወራት እንድትታሰር ትዕዛዝ ተሰጥቶባታል። አመልካች ፍርድ ቤቱ የገንዘብ አቅሟን ሳያጣራ እና ዕዳው የሚፈጸምባቸው የታገዱ መኪኖች እያሉ የእስር ትዕዛዝ መስጠቱ ስህተት ነው ብላ ተከራክራለች።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • በእስር የማቆየት ሥርዓት (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 389(1)(2)): በፍርድ አፈጻጸም ላይ የፍርድ ባለዕዳን በእስር የማቆየት ትዕዛዝ ሊሰጥ የሚችለው ፍርድ ቤቱ ተገቢውን ምርመራ ካደረገ በኋላ፣ ባለዕዳው መፈጸም እየቻለ ያለበቂ ምክንያት ፈቃደኛ ባለመሆኑ ሳይፈጽም መቅረቱ ከተረጋገጠ ብቻ ነው።
    • የሥርዓት ጥሰት: የስር የአፈጻጸም ችሎት አመልካች ገንዘቡን መፈጸም ሲችሉ ያልፈፀሙ መሆኑን ያረጋገጠበትን ሒደት በትዕዛዙ ላይ አላመላከተም። በተጨማሪም ፍርድ ቤቱ ቀደም ሲል የታገዱ መኪኖች በሐራጅ ተሸጠው እንዲፈጸም ትዕዛዝ ሰጥቶ እያለ፣ ይህ ሳይረጋገጥ የእስር ትዕዛዝ መስጠቱ የፍርድ አፈጻጸም የሚመራበትን ሥርዓት ያላገናዘበ እና መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት ነው。
    • ውሳኔ: የእስር ትዕዛዙ ተሽሮ፣ ጉዳዩ ወደ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ተመልሷል። ፍርድ ቤቱ የአመልካችን የፍርድ መፈጸም አቅም በሚመለከት ተገቢውን አጣርቶ ተገቢውን ትዕዛዝ እንዲሰጥ ታዟል。

1. የሰ/መ/ቁጥር 218049

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁጥር 218049፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዝያ 26 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የመንግስት እገዳን ተከትሎ የቀረበ የስራ ክርክርን ይመለከታል። አመልካች (አጋር የጥበቃ አገልግሎት ኃ/የተ/የግ/ማህበር) በሀገሪቱ ውስጥ ከተከሰተው ወቅታዊ ችግር ጋር በተያያዘ ከህዳር 4 ቀን 2013 ዓ.ም ጀምሮ ስራ እንዳይሰራ እገዳ ተጥሎበት ነበር። ተጠሪዎች (ሰራተኞች) የስራ ዋስትና ስለሌላቸው፣ እገዳው ከተጣለበት ጊዜ ጀምሮ ያልተጠቀሙበት የዓመት እረፍት፣ የስራ መፈለጊያ፣ የሞራል ካሳ እና የስራ ልምድ እንዲከፈላቸው ዳኝነት ጠይቀዋል። አመልካች ክሱ በአዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀፅ 163(4) መሰረት በ6 ወር ጊዜ ውስጥ ስላልቀረበ በይርጋ ይታገዳል የሚል የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤት ይህን ተቀብሎ ክሱን በይርጋ ቀሪ ቢያደርግም፣ የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ግን እገዳው ጊዜያዊ በመሆኑ ሰራተኞች በግልፅ አልተሰናበቱም በሚል ውሳኔውን ሽሮታል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የይርጋ ጊዜ መቆጠር እና የስራ ውል መቋረጥ: በአሰሪና ሰራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156 አንቀፅ 164(1) መሠረት የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው ሰራተኛው በመብቱ ለመጠቀም ከሚችልበት ቀን ቀጥሎ ካለው ቀን ጀምሮ ስለመሆኑ ተመላክቷል።
    • የእግድ ሁኔታ: አመልካች ያገኘው እገዳ የስራ ፈቃዱ መታገዱን እንጂ የስራ ፈቃዱ መሰረዙን አያመላክትም።
    • የአሰሪ የማሳወቅ ግዴታ: አመልካች የስራ ግንኙነቱ መቋረጡን በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ገልጾ እንዲያውቁት አላደረገም። ተጠሪዎች በመብታቸው መገልገል አልቻሉም ሊባል የሚችለው አመልካች የስራ ውላቸው መቋረጡን እንዲያውቁት አድርጎ ቢሆን ነበር።
    • የይርጋ አቆጣጠር መነሻ: እግዱ የተሰጠበት ቀን የስራ ውል ስለመቋረጡ አስረጂ ሆኖ ለይርጋ አቆጣጠሩ መነሻ ሊደረግ አይችልም።
    • ውሳኔ: በመሆኑም፣ የስር ፍርድ ቤቱ ክፍያና ተያያዥ ጉዳዮች በይርጋ አይታገዱም በማለት በፍሬ ነገር ላይ አከራክሮ እንዲወሰን የሰጠው ውሳኔ አዋጁን አንቀፅ 163(4) እና 164(1) መሰረት ያደረገ ነው።

2. ሰ.መ.ቁ. 218126

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ ሰ.መ.ቁ. 218126፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ሚያዝያ 25 ቀን 2014 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የወንጀል ክርክርን የሚመለከት ሲሆን፣ አመልካች በግድያ ወንጀል ከተፈጸመ በኋላ የተገኘ ንብረት (ተሽከርካሪ) ወደ አዲስ አበባ ወስዶ ለግብረአበሮቹ በማሳለፍ ከባድ ውንብድና ወንጀል ፈጽሟል በሚል ተከሷል። የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች የወንጀል ድርጊቱን በመፈፀሙ ጥፋተኛ ነው በማለት በእድሜ ልክ ጽኑ እስራት እንዲቀጣ ወስነው ነበር። አመልካች ሚናው እና ተሳትፎው በቂ ማስረጃ እንዳልተረጋገጠለት በመግለጽ ውሳኔውን ተቃውሟል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የማስረዳት ሸክም: ዓቃቤሕግ በክስ አቤቱታው ላይ የተገለፀው የወንጀል ድርጊት በተከሳሹ መፈፀሙንና የወንጀል ድርጊቱን ፈጻሚ ማንነት በትክክል ለይቶ ማሳየት እና በቂና አሳማኝ ሊባል በሚችል ሁኔታ የማስረዳት ሸክም (Burden of proof) አለበት።
    • የሌሎች ተከሳሾች ቃል ማስረጃነት: በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ-ሥርአት ሕግ ቁጥር 27/2 እና 35 መሠረት፣ ሌሎች ተከሳሾች ሰጡት የተባሉት የእምነት ቃል ማስረጃነቱ በቃል ሰጪዎቹ ላይ ብቻ ነው።
    • የወንጀል ድንጋጌ ለውጥ: ዓቃቤሕግ አመልካች የግድያ ወንጀሉን ስለመፈፀሙ በቂና አሳማኝ ማስረጃ ያላስረዳ መሆኑ የተረጋገጠ ሲሆን፣ አመልካች ጥፋተኛ ሊባል የሚገባው ተሽከርካሪው በወንጀል የተገኘ መሆኑን እያወቀ በመሸሸጉ ምክንያት በወንጀል ሕግ አንቀጽ 682/1 (ንብረት መደበቅ/መሸሸግ) ነው።
    • ቅጣት አወሳሰን: አመልካች በግድያ ወንጀሉ ላይ ያልተሳተፈ በመሆኑ የወንጀል አፈጻጸሙ ቀላል ተብሎ፣ ቅጣቱ ቀላል እስራት በሚል ተወስኗል (መነሻ 8 ወር)። ሆኖም አመልካች እስካሁን የታሰረበት ጊዜ በቅጣት እርከኑ ላይ ከተቀመጠው መጠን በላይ ሆኖ በመገኘቱ ከእስር እንዲፈታ ተወስኗል።

3. ሰ/መ/ቁጥር 218653

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁጥር 218653፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 2 ቀን 2015 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ ለመንገድ ስራ የሚውል ጠጠር ለማምረት ለተወሰደ መሬት ባለይዞታው (አመልካች) የሚከፈለውን ካሳ በሚመለከት የቀረበ ክርክር ነው። አመልካች በ1ኛ ተጠሪ (የኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን) እና 2ኛ ተጠሪ (CGCOC ሻምቡ ባኮ ፕሮጀክት) መካከል በ2009 ዓ.ም በተደረገ ውል መሠረት የ11 ዓመት ቀሪ ካሣ እንዲከፈለው ጠይቋል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን ክሱ በአዋጅ ቁጥር 1161/2011 (የመሬት ይዞታ ስለመወሰድና ካሣ) የሚመራ በመሆኑና አስተዳደራዊ አካሉን ሳያሟላ በመቅረቡ የመዳኘት ስልጣን የለኝም በማለት ክሱን ውድቅ አድርገዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የካሳ አዋጅ ወሰን: አዋጅ ቁጥር 1161/2011 የሚመለከተው ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ከመንግስት የሚወሰድ መሬትን በመወሰዱ ምክንያት የሚነሣ የጉዳት ካሣ እና የማቋቋሚያ ክፍያ ቅሬታ አስተዳደራዊ በሆነ መንገድ የሚፈታበትን ሥርዓት ነው።
    • የውል ክርክር ስልጣን: በመሬት ባለይዞታው እና መንገዱን በሚገነባው ድርጅት ወይም የመንግስት አካላት መካከል የተደረገ ውል ካለ፣ ውሉን በመፈፀም ረገድ የሚነሳ ክርክር ውልን መሰረት በማድረግ ለፍርድ ቤቶች በሚቀርብ ሙግት የሚዳኝ እንጂ በአዋጅ ቁጥር 1161/2011 ድንጋጌ መሰረት ሊመራ አይገባም።
    • መሰረታዊ የህግ ስህተት: አመልካች በገባው ውል መሰረት ክፍያ አለመፈጸሙን በመግለጽ ክስ ማቅረቡን የክስ አቀራረቡ የሚያስገነዝብ በመሆኑ፣ በእርግጥም ውል አለ ወይስ የለም የሚለው ጉዳይ በማስረጃ ሳይጣራ የስር ፍርድ ቤት የመዳኘት ስልጣን የለኝም ሲል ክሱን ውድቅ ማድረጉ ሊታረም የሚገባው መሰረታዊ የሕግ ስህተት ነው።
    • ውሳኔ: የስር ፍርድ ቤቶች ብይንና ትዕዛዝ ተሽሮ፣ የአሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ክርክሩን በፍሬ ነገር ጭብጥ በመያዝ በማስረጃ ካጣራ በኋላ እንዲወስን ጉዳዩ ተመልሶለታል።

4. የሰ/መ/ቁጥር 219076

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁጥር 219076፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን ጥቅምት 01 ቀን 2015 ዓ/ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ፐብሊክ ሰርቪስና የሰው ሀብት ልማት ቢሮ የወጣ የትምህርት አመራሮች ድልድል መመሪያ አግባብነት ላይ የቀረበ አቤቱታ ነው። ተጠሪ (ርዕሰ መምህር) መመሪያው የፌዴራል አስተዳደር ሥነ-ሥርዓት አዋጅ ቁጥር 1183/2013 ላይ የተመለከተውን የሥርዓት መስፈርት (እንደመውጣቱ ሂደት) ባለመከተሉ እንዲከለስ እና በዚያ መሠረት የተደረገው ውድድርና ምደባ ተፈፃሚ እንዳይሆን ጠይቃለች። የስር ፍርድ ቤቶች መመሪያው ሥነ-ሥርዓቱን ስላልተከተለ እንዲሰረዝ ወስነው፣ በተጨማሪም ድልድሉና ውድድሩ ተፈጻሚ ሊደረግ አይገባም ብለው ነበር።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የአስተዳደር መመሪያ ክለሳ ሥርዓት: በአዋጅ ቁጥር 1183/2012 መሠረት፣ አንድ መመሪያ ተገቢዉን ሥርዓት ተከትሎ አልወጣም የሚል ማንኛዉም ጉዳዩ የሚመለከተዉ ሰዉ መመሪያዉ እንዲከለስ ዳኝነት ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ማቅረብ እንደሚችል ይደነግጋል።
    • የውሳኔ አፈፃፀም ወሰን: በአዋጅ ቁጥር 1183/2012 አንቀጽ 57(4) መሠረት፣ መመሪያዉ በሙሉ ወይም በከፊል ቢሻርም፣ መመሪያዉ ከመሻሩ በፊት በተሻረዉ መመሪያ መሰረት የአስተዳደር አካሉ የሰጣቸዉ አስተዳደራዊ ዉሳኔዎቹ እንደጸኑ ይቀራሉ።
    • የምደባ ክርክር አግባብ: ተጠሪ ከስራ ምደባና ደረጃ አሰጣጥ ጋር በተያያዘ መብቴ ተነካ የሚሉ ከሆነ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የመንግስት ሠራተኞች አዋጅ ቁጥር 56/2010 መሠረት ቅሬታቸውን ለሲቪል ሰርቪስ አስተዳደር ፍርድ ቤት ማቅረብ ይገባቸዋል።
    • መሰረታዊ የህግ ስህተት: መመሪያው በአዋጁ የተመለከተዉን ሥርዓት የተከተለ አለመሆኑ ተረጋግጦ መመሪያዉ እንዲሻር የተሰጠው ውሳኔ ተገቢ ቢሆንም፣ በመመሪያው መሰረት የተደረገው ምደባና ውድድር ሊሰረዝ ይገባል በማለት መወሰኑ የአዋጁን አንቀጽ 57(4) ላይ የተመለከተዉን ግልጽ ድንጋጌ ያላገናዘበ በመሆኑ መሠረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው።
    • ውሳኔ: መመሪያው ሊከለስ ይገባል የሚለው የውሳኔ ክፍል ጸንቷል፤ ነገር ግን በመመሪያው መሰረት የተደረገው ውድድር እና ድልድል ተፈጻሚ ሊደረግ አይገባም የሚለው የውሳኔ ክፍል ተሽሯል።

5. የሰ/መ/ቁጥር 219239

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር እና ቀን፡ የሰ/መ/ቁጥር 219239፤ ውሳኔው የተሰጠበት ቀን የካቲት 29 ቀን 2015 ዓ.ም ነው።
  • የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ፡ ጉዳዩ የግንባታ ውልን የተመለከተ ሲሆን፣ አመልካች (ኦሮሚያ ኮንስትራክሽን ኮርፖሬሽን/ተከሳሽ ከሳሽ) ተጠሪ (ኮንትራክተር) የ3ኛ ፎቅ እስላብ አፍርሶ ሳይሰራ ቀርቶ ክፍያ ተከፍሎታልና ገንዘቡ እንዲመለስለት ጠይቋል። የስር ፍርድ ቤቶች የግራ ቀኙን ምስክሮች እና የባለሙያ ማጣሪያ ከሰሙ በኋላ፣ ስራው በአመልካች ባለሙያዎች ጭምር መሰራቱ ተረጋግጦ ክፍያ የተፈጸመ በመሆኑ፣ አመልካች ክፍያው እንዲመለስለት ያቀረበው ክስ ውድቅ በማድረግ ወስነዋል።
  • የሰበር መዝገብ ቁጥር
    • የፍሬ ነገር መረጋገጥ: የስር ፍርድ ቤቶች ፍሬ ነገርን አጣርተው ለማረጋገጥ በተሰጣቸዉ ስልጣን፣ የተከሳሽ ከሳሽነት ክስ ያቀረበበት ገንዘብ ለተጠሪ የተከፈለው ተጠሪ የ3ኛ ፎቅ ስሌቭ አፍርሶ በአዲስ መልክ በመስራቱ መሆኑን አረጋግጠዋል።
    • የሰበር ችሎት ስልጣን ወሰን (ማስረጃ ምዘና): የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በኢፌዱሪ ሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 80(3) እና በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 2(4) እና 10 መሠረት ማስረጃ ተመዝኖ የተደረሰበትን የፍሬ ነገር ድምዳሜ ላይ ስህተት ቢኖር እንኳ የመመልከት ሥልጣን አልተሠጠውም።
    • የጠበቃ አበል አወሳሰን: በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 462 እና 463 መሠረት፣ ክርክር ያስከተለውን ወጪና ኪሳራ ፍርድ ቤቱ ሊወስን ይችላል። የተከሳሽ ከሳሽነት ክሱ ውድቅ በመደረጉ፣ በአዲስ መልክ በክሱ ላይ ለተደረገው ክርክር የተጠሪን የጥብቅና አገልግሎት ወጪ 10% እንዲከፈል መወሰኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሞበታል ሊባል የሚችል አይደለም።
    • ውሳኔ: የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ጸንቷል።

CASSATION 21-3

14. መዝገብ ቁጥር 212340

  • ቀን: ጥር 27 ቀን 2014 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ (ገዢ) ከአመልካቾች (ሻጮች) ጋር የተደረገ የቤት ሽያጭ ውል እንዲፈፀም ጠየቀች፡፡ አመልካቾች ውሉ በስልጣን ባለው አካል ፊት ስላልተደረገ ድርድር ነው እንጂ ውል አይደለም በማለት ተከራከሩ፡፡ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሉ እንዲፈፀም ወስኖ ነበር፡፡ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ ውል በሕግ በተቀመጠው ስርዓት ስላልተፈፀመ ውሉ እንደ ረቂቅ በመቆጠር ፈራሽ ነው በማለት ውሳኔውን ሽሯል፡፡ ውሉ በመፍረሱም አመልካቾች የተቀበሉትን ክፍያ እንዲመልሱ ወስኗል፡፡
  • የሕግ መርሆች/ትርጓሜ:
    • የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ ውሎች በጽሑፍ እና በሚገባ አኳኋን በፍርድ ቤት መዝገብ ወይም ውል ለማዋዋል በሕግ ስልጣን በተሰጠው አካል ፊት መደረግ አለባቸው (ፍ/ሕ/ቁጥር 1723 እና 1720(1))፡፡
    • በዚህ አግባብ ያልተፈፀሙ ውሎች እንደ ረቂቅ ይቆጠራሉ (ፍ/ሕ/ቁጥር 1723 እና 1720(1))፡፡ ሻጮች (አመልካቾች) ውሉን ክደው መከራከራቸው ስለተረጋገጠ፣ ውሉ ፈራሽ ነው፡፡
    • ውሉ ፈራሽ ሲሆን፣ ተዋዋይ ወገኖች በተቻለ መጠን ከውሉ በፊት ወደነበሩበት እንዲመለሱ ይገባል (ፍ/ህ/ቁጥር 1815)፡፡

15. መዝገብ ቁጥር 212416

  • ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካቾች ባቀረቡት ክስ ላይ የክፍለ ከተማው ደንብ ማስከበር ጽ/ቤት መጥሪያ ደርሶት ባለመቅረቡ ውሳኔ ተሰጥቶ ነበር፡፡ የአሁን ተጠሪ (ዓቃቤ ሕግ) ይህ ውሳኔ የነዋሪውን መብት ይነካል በማለት በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 358 መሠረት የመቃወም አቤቱታ አቅርቦ የስር ፍ/ቤቶችም ተቀብለው አስቀድሞ የተሰጠውን ውሳኔ ሰርዘዋል፡፡ የፌዴራል ሰበር ችሎት ዓቃቤ ሕግ ያቀረበው የመቃወም አቤቱታ ተቀባይነት የለውም በማለት የስር ፍርድ ቤቶችን ውሳኔ ሽሯል፡፡
  • የሕግ መርሆች/ትርጓሜ:
    • በሕዝብ ጥቅም ስም ክርክር የመሳተፍ ሥልጣን ያለው የከተማ አስተዳደር አካል (ለምሳሌ የክፍለ ከተማው ደንብ ማስከበር ጽ/ቤት) በክርክሩ ተሳታፊ በነበረበት ሁኔታ፣ ሌላው ተመሳሳይ ዓላማ ያለው የመንግስት አካል (ዓቃቤ ሕግ) በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 358 መሠረት የመቃወም አቤቱታ እንዲያቀርብ ምክንያት አይሆንም፡፡

16. መዝገብ ቁጥር 212819

  • ቀን: የካቲት 28 2014 ዓ.ም
  • የጉዳዩ ማጠቃለያ: ጉዳዩ የልጅ ቀለብ እና የጉብኝት ሰዓት ማሻሻልን ይመለከታል፡፡ አመልካች በኑሮ ውድነትና በተጠሪ አቅም ምክንያት የስር ፍ/ቤቶች (16,000 ብር) የወሰኑት ቀለብ በቂ አይደለም በማለት እንዲሻሻል ጠይቃለች፡፡ እንዲሁም የልጆች ጉብኝት ሰዓት (በሴሚስተር እረፍት 5 ቀናት እና በአመት አንድ ወር) የልጆቹን ደህንነት የሚጎዳ በመሆኑ እንዲሻር ጠይቃለች፡፡ የፌዴራል ሰበር ችሎት የቀለብ ክፍያውን ወደ ብር 21,000 በማሻሻል፣ እንዲሁም የልጆችን ደህንነት ያልጠበቀውን የረጅም ጊዜ ጉብኝት ውሳኔ ሽሮታል፡፡
  • የሕግ መርሆች/ትርጓሜ:
    • የቀለብ መጠን የሚወሰነው ቀለብ ጠያቂው ያለበትን ችግር እና የቀለብ ሰጪውን አቅም በማመዛዘን ነው (የተሻሻለው የፌዴራል የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 202(2))፡፡
    • በተለይም ጠያቂዋ በኪራይ ቤት የምትኖርና አንደኛው ልጅ ታማሚ ከሆነ፣ የስር ፍ/ቤቶች የወሰኑት የቀለብ መጠን ለልጆቹ ወጪ ይሸፍናል ተብሎ የማይገመት መሆኑ የሕግ ስህተት ነው፡፡
    • በአካል መጠን ያልደረሱ ሰዎች ጉዳይ ላይ የሚሰጡ ውሳኔዎች ለልጆች ደህንነትና መልካም አስተዳደግ የሚበጁ መሆን አለባቸው (የተሻሻለው የፌዴራል የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 218)፡፡ በመሆኑም የህጻናትን ደህንነት ያላገናዘበ የረጅም ጊዜ ጉብኝት ውሳኔ ሊሻር ይገባል፡፡

1. ሰ/መ/ቁ. 212861

  • ቀን: ጥር 25 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ የግል የሥራ ቅጥር ውል መቋረጥን ይመለከታል፡፡ አሠሪው (አመልካች) የኮቪድ-19 ወረርሽኝን ተከትሎ የሠራተኛውን (ተጠሪ) ደመወዝ ቅድመ ሁኔታ ሳይሟላ በመቀነሱ ሠራተኛው ሥራውን ለቋል፡፡ የስር ፍርድ ቤቶችም ይህንን ድርጊት ሕገ-ወጥ የሥራ ውል መቋረጥ ነው በማለት ወስነዋል። የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔውን የሻረው፣ ሠራተኛው በገዛ ፍቃዱ ስለለቀቀ፣ አሠሪው ሠራተኛውን አላሰናበተም በሚል ፍሬ ነገር ላይ በመድረስ ነው።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የሥራ ውል መቋረጥ በአሠሪው ወይም በሠራተኛው አነሳሽነት የሚፈፀም ሲሆን፣ ሠራተኛው በራሱ አነሳሽነት ሥራውን ከለቀቀ፣ ውሉ በሕገ-ወጥ መንገድ ተቋርጧል (በአዋጁ አንቀጽ 43 ሥር የሚወድቅ) አይባልም፤ ይልቁንም ካሳ የመክፈል ግዴታ የሚኖርበት (በአዋጁ አንቀጽ 32፣ 41 እና 45 ሥር የተመለከተ) ውጤት ያስከትላል።
    • አንድ ሠራተኛ በአሠሪው ድርጊት (ለምሳሌ ደመወዝ መቆረጥ) ምክንያት ሥራውን ለቆ ከሆነ፣ በአዋጁ አንቀጽ 41 መሠረት ካሳ እንዲከፈለው መጠየቅ እንጂ አሠሪው ሕገ-ወጥ በሆነ መንገድ አሰናበተኝ በማለት ክስ ማቅረብ የለበትም።
    • ፍርድ ቤቶች የሥራ ውል መቋረጥ ክርክር ሲመለከቱ፣ አሠሪው ሠራተኛውን እንዳሰናበተ ማስረጃ ሳይቀርብ፣ አሠሪው ደመወዝ ቀንሷል በሚል ምክንያት ብቻ ሕገ-ወጥ ስንብት አለ በሚል ድምዳሜ ላይ መድረስ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

2. ሰ/መ/ቁጥር 212876

  • ቀን: ጥር 26 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ሴት ተከሳሽ) ከባለቤቷ (የሥር 1ኛ ተከሳሽ) ጋር በመሆን ሕገ-ወጥ የጦር መሣሪያ (ብሬን) በጭነት መኪና ሲያዘዋውሩ ተይዘዋል። አመልካች ነፃ ትራንስፖርት ለማግኘት አብራ መሄዷን ገልጻለች። የስር ፍርድ ቤቶች በዋና ወንጀል አድራጊነት ጥፋተኛ አድርገዋታል። የሰበር ሰሚ ችሎት ግን የተሳትፎዋ ደረጃ በአባሪነት (accessory) እንጂ በዋና ወንጀል አድራጊነት አይደለም በማለት የጥፋተኝነት ውሳኔውን አስተካክሎ ቅጣቱን ቀንሷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • አንድ ሰው በዋና ወንጀል አድራጊነት ተካፋይ ተብሎ የሚቀጣው ወንጀሉን በቀጥታም ይሁን በእጅ አዙር በእርግጥ የፈፀመ እንደሆነ ወይም በሃሳቡና በአድራጎቱ በወንጀሉ ድርጊትና ውጤት ሙሉ ተካፋይ ከሆነ ብቻ ነው (በወንጀል ሕግ አንቀጽ 32(1)(ሀ፣ለ) መሠረት)።
    • የተረጋገጠው ድርጊት (የተጫነው ሽቶ ነው ማለት ወይም ገንዘብ መስጠት) ከአንደኛ ተከሳሽ ጋር የጦር መሳሪያው ሲጫን ተሳትፎ ወይም ስምምነት የነበራት መሆኑን የማያረጋግጥ ከሆነ፣ የወንጀል ድርጊቱን የፈፀመችው በአባሪነት (accessory) እንጂ በዋና ወንጀል አድራጊነት አይደለም።
    • በአባሪነት (በወንጀል ሕግ አንቀጽ 37(1) መሠረት) ጥፋተኛ የተባለች ሴት፣ እናት መሆኗ እና የነበራት የአፈፃፀም ዝቅተኛነት የቅጣት ማቅለያ ተደርጎ ቅጣቷ ሊቀል ይገባል (በወንጀል ሕግ አንቀጽ 37(4) እና 179(ሏ) መሠረት)።

3. ሰ/መ/ቁ. 212958

  • ቀን: መጋቢት 28/2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች ነባር የከተማ ይዞታዬ በ1ኛ ተጠሪ (የከተማ አስተዳደር) አማካኝነት ከሕግ አግባብ ውጭ ተነጥቆ ለ2ኛ ተጠሪ ተሰጥቷል በማለት ይዞታው እንዲመለስለት ክስ አቅርቧል። የክልሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የይግባኝ ሰሚ ችሎት፣ ክሱ የይዞታ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት ይሰጠኝ የሚል በመሆኑ በፍርድ ቤት በዳኝነት የሚታይ አይደለም በማለት ውድቅ አድርጎታል። የሰበር ሰሚ ችሎት ይህ ውሳኔ የዳኝነት ስልጣንን በተመለከተ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ነው ብሎ ውሳኔውን ሽሯል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የመደበኛ ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ሥልጣን መሠረታዊ ሲሆን፣ ዳኝነት የተጠየቀበት ጉዳይ በፍርድ ሊወሰን የሚችል አለመሆኑን ወይም ሥልጣኑ በልዩ ሕግ ለሌላ አካል መሰጠቱን በተገቢው መንገድ ማጣራት ያስፈልጋል።
    • አንድ ወገን “ሕጋዊ ይዞታዬ ከሕግ አግባብ ውጭ ተነጥቋል” በሚል ያቀረበው የዳኝነት ጥያቄ በመደበኛ ፍርድ ቤት በክርክር ሊወሰን የሚችል እንጂ፣ በፍርድ ሊያልቅ የሚችል አይደለም በማለት ውድቅ ማድረግ የጉዳዩን ባህሪ ያላገናዘበ እና የፍትህን የማግኘት መብትን የሚጥስ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

4. ሰ/መ/ቁ. 212991

  • ቀን: ጥር 26 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች በአስገድዶ መድፈር ወንጀል (በወንጀል ሕግ አንቀጽ 620(1) ስር) እና ከእስር በመምለጥ ወንጀል ተከስሷል። አመልካች የዐቃቤ ሕግ ማስረጃዎች እርስ በርስ የሚጋጩ በመሆናቸው “ከጥርጣሬ በላይ ማስረዳት” የሚለውን መርህ አልተከተሉም በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን በመከላከያ ምስክሮች ገለልተኝነት ማጣት (ፍቅረኛ ወይም በተዛማጅ ወንጀል የተከሰሰ መሆን) እና በምስክሮቹ የቃላት ልዩነት ምክንያት የዐቃቤ ሕግን ክስ በበቂ ሁኔታ አላስተባበለም ብለው ወስነዋል። የሰበር ሰሚ ችሎት የጥፋተኝነት ውሳኔውን አጽንቶ፣ የቅጣት አወሳሰን ላይ ግን ማሻሻያ አድርጓል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፌዴራል ሰበር ሰሚ ችሎት የዳኝነት ሥልጣን መሰረታዊ የሕግ ስህተትን በማረም ላይ የተገደበ ነው፤ ፍሬ ነገርን በተመለከተ በሥልጣን ባላቸው የበታች ፍርድ ቤቶች የተረጋገጡትን ፍሬ ነገሮች ነው መነሻ የሚያደርገው።
    • የሥር ፍርድ ቤቶች ምስክሮችን የማዳመጥ፣ የመመርመርና የመመዘን ሥልጣናቸውን ተጠቅመው ምስክሮቹ ገለልተኛ አይደሉም ወይም ቃላቸው እምነት የሚጣልበት አይደለም ብለው በደረሱበት ድምዳሜ ላይ፣ የሰበር ችሎት የማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት ካልተገኘ በስተቀር ጣልቃ አይገባም።
    • የሥር ፍርድ ቤት ቅጣት በሚወስንበት ጊዜ በቅጣት ማክበጃነት የያዘው ምክንያት ተገቢ ባልሆነ መንገድ የተረጋገጠ ከሆነ (ለምሳሌ: ያለአግባብ የወጣቶች ዘርፍ ሃላፊነት ተሰጥቶታል ተብሎ መወሰን)፣ የሰበር ችሎት የቅጣት ውሳኔውን የማሻሻል ስልጣን አለው።

5. ሰ/መ/ቁጥር 212992

  • ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የአዲስ አበባ ነዋሪ) በኮምቦልቻ ከተማ በሚገኝ የማይንቀሳቀስ ንብረቱ ላይ ክልላዊ የመንግስት አካላት ሁከት ፈጥረውበታል በማለት ሁከቱ እንዲወገድለት ክስ አቅርቧል። የስር ከፍተኛ ፍርድ ቤት ጉዳዩን የመዳኘት ስልጣን የለውም በማለት ወደ ወረዳ ፍርድ ቤት እንዲመለስ ወስኗል። የሰበር ሰሚ ችሎት የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ በውጤት ደረጃ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም በማለት አጽንቷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፍርድ ቤቶች የዳኝነት ስልጣን የሚወሰነው የጉዳዩን ዓይነት (ሥረ-ነገር ስልጣን) እና ንብረቱ የሚገኝበትን የክልል ስልጣን መሠረት በማድረግ እንጂ የተከራካሪ ወገኖችን መደበኛ መኖሪያ ስፍራን ወይም ዜግነትን መሠረት በማድረግ መሆን የለበትም።
    • በአንድ ክልል ውስጥ የሚገኝ ከተማ የከተማ ነክ ጉዳዮች ፍርድ ቤት ባልተቋቋመበት ጊዜ፣ ክርክሩ የከተማ ነክ ጉዳይ እስከሆነ ድረስ፣ ጉዳዩ ሊታይ የሚገባው በመደበኛ ፍርድ ቤቶች ነው (በክልሉ አዋጅ ቁጥር 245/2009 አንቀጽ 76(3) መሠረት)።

6. ሰ/መ/ቁጥር 213073

  • ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: ክርክሩ በገጠር የእርሻ መሬት ላይ የተደረገ የስጦታ ውል መፍረስን ይመለከታል። ተጠሪ (ሰጪ) ውሉ እንዲፈርስ የጠየቀው አመልካች (ተቀባይ) ውሉን ጥሶ ቋሚ ተክሎችን በመትከሉ ነው። የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተቃራኒ ቢሆንም፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የስጦታ ውሉ ይፍረስ በማለት ወስኗል። የፌዴራል ሰበር ሰሚ ችሎት በክልሉ ሰበር ችሎት ውሳኔ ላይ የቀረበው አቤቱታ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10(1/ሐ/ እና /መ) የተቀመጡትን መስፈርቶች የማያሟላ በመሆኑ፣ በዚህ ችሎት ሊታረም አይገባም በማለት ውሳኔውን አጽንቷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ/ትእዛዝ/ብይን በሚከተሉት ሁኔታዎች ሲቀርብ ብቻ በሰበር የማየት ስልጣን ይኖረዋል፡- 1) የህገ መንግስቱን ድንጋጌዎች የሚቃረን ከሆነ፣ 2) የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት አስገዳጅ ውሳኔ የሚቃረን ከሆነ፣ ወይም 3) አገራዊ ፋይዳ ያለው ሆኖ ሕግን ያላግባብ በመተርጎም የተሰጠ ከሆነ ብቻ ነው (በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10 (1/ሐ/ እና /መ) መሠረት)።
    • ከላይ ከተጠቀሱት ሦስቱ ሁኔታዎች ውጭ የቀረበ የክልል ሰበር ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አለበት ቢባልም፣ የፌዴራል ሰበር ችሎት የማረም ስልጣን የለውም።

7. ሰ/መ/ቁ. 213352

  • ቀን: ሚያዚያ 28 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካቾች (ወራሾች) ተሽከርካሪን በተመለከተ ተጠሪ መብት ሳይኖራት ይዛለች በማለት ክስ አቅርበዋል። ተጠሪ በሽያጭ ውል ማግኘቷን ተከራክራለች። ምንም እንኳ የፎረንሲክ ምርመራ በውሉ ላይ ያለው ፊርማ የሟች አለመሆኑን ቢያረጋግጥም፣ ይግባኝ ሰሚው ችሎት በሌሎች ማስረጃዎች (የዓይን ምስክሮች፣ የሊብሬ አሰጣጥ፣ ውክልና) መሠረት ሽያጩ ተፈጽሟል በማለት ወስኗል። የሰበር ችሎትም የይግባኝ ሰሚው ችሎት የማስረጃ ምዘና አግባብነት ያለው ነው በማለት ውሳኔውን አጽንቷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ማስረጃን ተመልክቶ የመመዘን ስልጣን የለውም፤ ስልጣኑ የተወሰነው በመጨረሻ ውሳኔ ላይ የተፈጸመ መሠረታዊ የሕግ ስህተትን በማረም ላይ ብቻ ነው።
    • የፍትሐ ብሔር ክርክር የማስረዳት ደረጃ "ከተሻለ ያስረዳው ማን ነው" (preponderance of evidence) በሚለው መርህ ላይ የተመሰረተ ነው።
    • የባለሙያ (ፎረንሲክ) ማስረጃ ውጤት ብቻውን፣ የማስረጃ ምዘና ሥልጣን ባለው ፍርድ ቤት በሌሎች ደጋፊ ማስረጃዎች (እንደ የዓይን ምስክር ቃል፣ የሊብሬ ይዞታ እና ውክልና) ከተረጋገጠ ፍሬ ነገር ጋር ተመዝኖ ዋጋ ሊያሳጣው አይችልም።

8. ሰ/መ/ቁጥር 213411

  • ቀን: የካቲት 28 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: የእርሻ ቦታ ውርስ ክርክር ሲሆን፣ የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ የተሰጠው በተጠሪ በቀረበ የውርስ ማስረጃ መሠረት ነው። አመልካቾች የውርስ ማስረጃው ሐሰተኛ መሆኑን የሚያሳይ የፍርድ ቤት ውሳኔ በማቅረብ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 6 መሠረት ዳግም ዳኝነት (ክለሳ) እንዲታይላቸው ጠይቀው ነበር። የስር ፍርድ ቤት ግን የሐሰት ማስረጃው መሻሩን ካወቁበት ጊዜ አንስቶ በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ አቤቱታውን ባለማቅረባቸው ውድቅ አድርጎታል። የሰበር ችሎትም የአንድ ወር ጊዜ ገደብ በመጣሱ የቀረበው ውድቅ ማድረጉ ተገቢ ነው በማለት ውሳኔውን አጽንቷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • በሐሰት ማስረጃ ተሰጥቷል በተባለ የመጨረሻ ፍርድ ላይ የሚቀርብ የዳግም ዳኝነት (ክለሳ) ጥያቄ፣ አዲሱ ማስረጃ ከተገኘበት ወይም መኖሩን ካወቀበት ቀን ጀምሮ በአንድ ወር ውስጥ በቃል መሐላ ተደግፎ መቅረብ አለበት (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 6(1) እና 6(2) መሠረት)።
    • የሐሰት ማስረጃ መሻሩን የሚያረጋግጥ ውሳኔ በእጅ ከገባበት ቀን (መስከረም 20 ቀን 2013 ዓ.ም) አንስቶ በአንድ ወር ውስጥ አቤቱታው ካልቀረበ (ይልቁንም ከሦስት ወራት በኋላ ጥር 04 ቀን 2013 ዓ.ም ከቀረበ)፣ የስር ፍርድ ቤት ውድቅ ማድረጉ የሕግ ስህተት አይደለም።

9. ሰ/መ/ቁጥር 213492

  • ቀን: ግንቦት 26 ቀን 2014ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ቤተክርስቲያን) ተጠሪ በይዞታዋ ላይ 2100 ካሬ ሜትር መሬት በሕገ-ወጥ መንገድ ይዟል በማለት ክስ አቅርባለች። አመልካች ቀደም ሲል በ2010 ዓ.ም. በ1600 ካሬ ሜትር ላይ ክስ አቅርባ ክሷ ውድቅ ተደርጎ ነበር። የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ክሱ በድጋሚ የቀረበ ነው በማለት በሙሉ ውድቅ አድርጎታል (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 5 መሠረት)። የሰበር ሰሚ ችሎት ይህ ውሳኔ ስህተት ነው በማለት፣ ቀድሞ ክርክር የተደረገበትን 1600 ካሬ ሜትር ብቻ ውድቅ አድርጎ፣ አዲስ የተወሰደውን 500 ካሬ ሜትር እንዲታይ መዝገቡን መልሷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • በሕግ ሥልጣን በተሰጠው ፍርድ ቤት የመጨረሻ ውሳኔ የተሰጠበትን ጉዳይ በተመለከተ፣ በስረ ነገርና በተያዘው ጭብጥ አንድ ዓይነት በሆነ ጉዳይ ላይ ሁለተኛ ክስ ማቅረብ አይቻልም (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 5(1) መሠረት)።
    • አንድ አዲስ ክስ ቀደም ሲል ክርክር ተደርጎበት ውድቅ የተደረገውን ይዞታ (1600 ካሬ ሜትር) እና አዲስ ተወስዷል የተባለን ይዞታ (500 ካሬ ሜትር) ያካተተ ከሆነ፣ ክሱ በሙሉ በድጋሚ የቀረበ ነው ተብሎ ሊሰረዝ አይገባም፤ ውድቅ የሚደረገው ቀደም ሲል ክርክር የተደረገበት ክፍል ብቻ መሆን አለበት።

10. ሰ/መ/ቁ. 214175

  • ቀን: መጋቢት 29 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: ሁከት ይወገድልኝ ክርክር ነው። 1ኛ ተጠሪ (ከሳሽ) ይዞታዬ በሕገ-ወጥ መንገድ ለአመልካች (ከተማ አስተዳደር) ተሰጥቷል ብሎ ክስ አቅርቧል። ፍርድ ቤቱ ግን ይዞታው በ2ኛ ተጠሪ (ጣቃ ገብ) እጅ መሆኑን አረጋግጧል። የሰበር ችሎት የ1ኛ ተጠሪን ክስ ውድቅ ማድረጉን አጽንቶ፣ ፍርድ ቤቱ 2ኛ ተጠሪን በተመለከተ ከክሱ ውጭ (ባልተጠየቀ ዳኝነት) የይዞታ መብት የሚሰጥ ድምዳሜ ላይ መድረሱ (በመመሪያ ቁጥር 18/2006 መሠረት መስተንግዶ ያገኛል ማለቱ) መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው በማለት ሽሯል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • ፍርድ ቤት ውሳኔ የሚሰጠው ከሳሽ በጠየቀው የዳኝነት ጥያቄ መሠረት መሆን አለበት (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 182(2) መሠረት)።
    • በክርክሩ ጣልቃ ገብ በሆነ አካል ባልተጠየቀ ዳኝነት ላይ፣ ፍርድ ቤቱ የይዞታ መብት የሚሰጥ ወይም መስተንግዶ ማግኘት እንደሚችል የሚገልጽ ድምዳሜ ላይ መድረስ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

11. ሰ/መ/ቁጥር 214179

  • ቀን: ግንቦት 29 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: የከተማ ይዞታን አስመልክቶ የቀረበ የመፋለም ክርክር ነው። ቀድሞ በሰበር ውሳኔ (162536) መሠረት የተጠየቀው ተገቢው ፍሬ ነገር ማጣራት በስር ፍርድ ቤት ተካሂዷል። ሆኖም፣ ፍርድ ቤቱ የቀረቡለትን የአስተዳደር ምላሾች እና የፍሬ ነገር ድምዳሜዎች (ይዞታው በማን እጅ እንደሚገኝ) በግልጽ ሳያጣራ፣ በአብዛኛው የጠሩ ፍሬ ነገሮች ሳይኖሩት ውሳኔ መስጠቱ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።
  • የሕግ ትርጉም:
    • ፍርድ ቤቶች ለጉዳዩ አወሳሰን መሠረት የሚሆኑትን ፍሬ ነገሮች በማስረጃ የማጣራት ግዴታ አለባቸው (በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 136፣ 137፣ 272 እና 345 መሠረት)።
    • የሥር ፍርድ ቤት በአከራካሪው ይዞታ ላይ የማን እጅ እንደሚገኝ፣ ይዞታው በምን ሕጋዊ አግባብ ለአመልካች እንደተላለፈ፣ እና ለምን ያህል ስፋት እንደተሰጠ (በተለይም የአስተዳደር አካላት የሰጡት ምላሾች እርስ በርስ የሚጋጩ ከሆነ)፣ እነዚህን መሠረታዊ ጭብጦች በጥራት ሳይመረምር ውሳኔ መስጠቱ፣ ለክርክሩ የማያዳግም እልባት የማይሰጥ በመሆኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

12. ሰ/መ/ቁጥር 214227

  • ቀን: መጋቢት 30 ቀን 2014ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የከተማ አስተዳደር) ለተጠሪዎች (የይዞታ ባለቤቶች) በሰጠው የካርታ ሰነድ ላይ ስህተት ስላለ፣ እንዲመልሱለት ካልሆነ እንደሚያመክነው ማስጠንቀቂያ ሰጥቷል። ተጠሪዎች ይህንን ማስጠንቀቂያ ሁከት ነው በማለት ክስ አቅርበው የስር ፍርድ ቤቶችም ሁከት ነው በማለት ወስነዋል። የሰበር ሰሚ ችሎት፣ አመልካች በሕግ የተሰጠውን ሥልጣን (ካርታ የማረም) በመጠቀም የፈፀመው ድርጊት ሁከት ተብሎ ሊወገድ አይገባም በማለት የስር ፍርድ ቤቶችን ውሳኔ ሽሯል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • አንድ ድርጊት ሁከት የሚባለው በአንድ ሰው ይዞታ ስር በሚገኘው ንብረት እንዳይገለገልበት በሌላ ሰው ጣልቃ ገብነት መሰናክል ወይም ረብሻ ሲፈጥርበት ነው (በፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1148(1)ና 1149(1) መሠረት)።
    • የከተማ አስተዳደር በሕግ ከተሰጠው መንግስታዊ ኃላፊነቶች መካከል በይዞታ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት (ካርታ) ላይ የተፈጠረውን ስህተት የማረም ወይም የማመክን ስልጣን አንዱ ነው (በመመሪያ ቁጥር 12/2004 መሠረት)።
    • በሕግ የተሰጠው ስልጣንና ኃላፊነት መሠረት የተፈፀመ ድርጊት ሁከት ነው በሚል ክስ ሊቀርብበት አይችልም።

13. ሰ/መ/ቁጥር 214291

  • ቀን: ግንቦት 26 ቀን 2014ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ትምህርት ቤት) በእጁ ስር ባለው ይዞታ ውስጥ ተጠሪ (ግለሰብ) ያለ ሕጋዊ ፈቃድ ቤት በመስራት ሁከት ፈጥራለች በማለት እንድትለቅ ክስ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች ተጠሪዋ መሬቱን ከ1991 ዓ.ም ጀምሮ በሕዝብ አጣሪ ተረጋግጦ ይዛ ስትጠቀምበት በመቆየቷ፣ ትክ (ካሳ) ሳይሰጣት ልትለቅ አይገባም በማለት የአመልካችን ክስ ውድቅ አድርገዋል። የሰበር ችሎት ውሳኔውን አጽንቷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • በፍትሐ ብሔር ክርክር መብት ወይም ግዴታ አለ ብሎ የሚከራከር ወገን የመብቱን ወይም የግዴታውን መኖር የማስረዳት ሸክም አለበት (በፍትሐ ብሄር ሕግ ቁጥር 2002 መሠረት)።
    • በአንድ ንብረት ላይ ሕጋዊ መብት የሌለው ሰው (እንደ ትምህርት ቤት ያለ የመንግስት ተቋም)፣ በሌላ ወገን የተያዘውን ይዞታ ከረዥም ዓመታት በኋላ ማስለቀቅ የሚችለው፣ ይዞታው በእጁ ስር እንደነበረ እና በሕገ-ወጥ መንገድ እንደተወሰደበት ማስረዳት ሲችል ነው።
    • የሥር ፍርድ ቤቶች በማስረጃ ምዘና፣ አመልካች ንብረቱ የተወሰደበት መሆኑን አለማረጋገጡ ሲረጋገጥ፣ ተጠሪዋ ካሳ ሳይከፈላት እንድትለቅ መወሰን ተገቢ አይደለም የሚል መደምደሚያ ላይ መድረሳቸው ተገቢ ነው።

14. ሰ/መ/ቁ. 215301

  • ቀን: መጋቢት 28 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ገዢ) በማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ በተደረገ የሽያጭ ውል መሠረት ስመ ንብረት እንዲዛወርለት ክስ አቅርቧል። ተጠሪ ውሉን ክዶ ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች፣ ውሉ በሰነዶች ምዝገባና ማረጋገጫ ተቋም ፊት ያልተመዘገበ በመሆኑ እና ተጠሪው ውሉን ክዷል በማለት ክሱን ውድቅ አድርገውታል። የሰበር ሰሚ ችሎት የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ የሕጉን የፎርም (ቅጽ) መስፈርት ማሟላት እንዳለበት በመግለጽ ውሳኔውን አጽንቷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ ውል በውል ለማዋዋል ስልጣን በተሰጠው አካል ፊት ቀርቦ ካልተመዘገበ ውጤት አይኖረውም (በፍ/ሕ/ቁጥር 1723 መሠረት)።
    • አንድ ወገን የማይንቀሳቀስ ንብረት ውል መኖሩን ሲክድ፣ ውሉ መኖሩን ለማረጋገጥ የሚቀርበው ማስረጃ በሕግ ስልጣን በተሰጠው አካል የተመዘገበ ሰነድ ብቻ መሆን አለበት። ውሉ በሕግ አግባብ ተቀባይነት ያለው ማስረጃ ባልቀረበበት ሁኔታ፣ ውሉ ፈራሽ ነው።
    • (ተጨማሪ የሕግ ትርጓሜ ስለ ይርጋ) የውል አፈጻጸም ይርጋ ጊዜ የሚቆጠረው ከሳሽ ግዴታውን ለመጠየቅ ከተገባው ወይም በመብቱ መስራት ከሚጀምርበት ቀን ጀምሮ ነው (ፍ/ሕ/ቁጥር 1846)፤ ውሉ በውሉ መሠረት ስመ ሀብት የሚዛወረው ተጠሪ በስሙ ካስመዘገበ በኋላ ከሆነ፣ የይርጋው ጊዜ መቁጠር የሚጀምረው ተጠሪ በስማቸው ካስመዘገቡበት ቀን ጀምሮ ነው።

15. ሰ/መ/ቁ. 215402

  • ቀን: ሚያዝያ 26 2014ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: በገጠር መሬት ላይ የተነሳ የይዞታ ክርክር ሲሆን፣ አመልካቾች (ወራሪዎች/ገንቢዎች) በተጠሪ (ባለይዞታ) መሬት ላይ ቤት በመስራታቸው እንዲለቁ ተጠይቀዋል። የስር ፍርድ ቤቶች በውሳኔያቸው ሲለያዩ፣ የክልሉ ሰበር ችሎት አመልካቾች በራሳቸው ወጪ ቤቱን አፍርሰው ለተጠሪ እንዲለቁለት የባሌ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠውን ውሳኔ አጽንቷል። የፌዴራል ሰበር ሰሚ ችሎት አመልካቾች የክልል ሰበር ሰሚ ችሎት ላይ ይግባኝ ሳያቀርቡ በቀጥታ ለፌዴራል ሰበር በማቅረባቸው ውሳኔውን ስነ-ስርዓታዊ አይደለም በማለት ውድቅ አድርጓል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ውሳኔ ላይ የቀረበውን አቤቱታ ተቀብሎ የመዳኘት ስልጣን የሚኖረው ጉዳዩ በክልሉ የዳኝነት ተዋረድ ውስጥ የመጨረሻ ውሳኔ አግኝቶ ሲቀርብ ብቻ ነው (በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 10(1) መሠረት)።
    • አመልካች የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የሰጠውን ውሳኔ በመቃወም በቀጥታ ለፌዴራል ሰበር ካቀረበ፣ የክልሉን የሰበር ሰሚ ችሎት ችላ በማለቱ፣ የፌዴራል ሰበር ችሎት ውሳኔውን ስነ-ስርዓታዊ አይደለም በማለት አቤቱታውን ውድቅ ሊያደርግ ይችላል።

16. ሰ/መ/ቁጥር 215444

  • ቀን: ጥቅምት 02 ቀን 2015 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ ውል እንዲፈፀም የቀረበ ክርክር ነው። ሻጮች (1ኛ-3ኛ ተጠሪዎች) ውሉን የካዱ ሲሆን፣ ወኪላቸው (4ኛ ተጠሪ) ውሉን አምኗል። የስር ፍርድ ቤቶች ውሉ በሚመለከተው አካል ፊት ስላልተደረገ እና በባለቤቶቹ ስለተካደ ረቂቅ ነው በማለት ፈርሷል ብለው ወስነዋል። አመልካች ውሉ በወካዮቹ ስለተካደ ብቻ ሊፈርስ አይገባም በማለት ተከራክሯል። የሰበር ችሎት ውሉ በሕግ አግባብ ስላልተመዘገበ እና ወካዮቹ ስለካዱት ውሉ ፈራሽ መሆኑን አጽንቷል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤትነት ለማስተላለፍ የሚደረግ ውል በጽሑፍ እና ውል ለማዋዋል ስልጣን በተሰጠው አካል ፊት ወይም በፍርድ ቤት ካልተደረገ ህጋዊ ውጤት አይኖረውም (በፍ/ሕ/ቁጥር 1723 መሠረት)።
    • አንድ ውል በውል አዋዋይ ፊት ያልተደረገ ሲሆን እና ዋናዎቹ ተዋዋይ ወገኖች (ወካዮቹ) ውሉን ክደው የተከራከሩ እንደሆነ፣ ወኪሉ (4ኛ ተጠሪ) ውሉ መኖሩን ማመኑ ብቻ ውሉ በወካዮቹ ላይ ሕጋዊ ውጤት እንዲኖረው አያደርገውም።
    • ውሉ የሕግ ቅጽ መስፈርቶችን ባለማሟላቱ እና በሻጮቹ በመካዱ ምክንያት ፈራሽ ነው ከተባለ፣ ተዋዋይ ወገኖች ከውሉ በፊት ወደነበሩበት እንዲመለሱ ይገባል (በፍ/ሕ/ቁጥር 1815 መሠረት)።

1. ሰ/መ/ቁ. 215493

  • ቀን: ጥር 25 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: የአዲስ አበባ ውሃና ፍሳሽ ባለስልጣን (አመልካች)፣ ተጠሪ (ወ/ሮ አየለች ለማ) በሐሰተኛ የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ ውሃ እንዳስገባች በመግለጽ የውሃ ቆጣሪውን ለማንሳት በቃል ማስጠንቀቂያ ሰጠ። ተጠሪ ማስጠንቀቂያው ሁከት ነው በማለት ክስ አቀረበች። የስር ፍርድ ቤቶች ማስጠንቀቂያው ሁከት ነው በማለት ወስነዋል። አመልካችም ውሳኔው መሠረታዊ የሕግ ስህተት አለበት በማለት ሰበር አቤቱታ አቀረበ።
  • የሕግ ትርጉም:
    • አንድ አገልግሎት ሰጪ ተቋም (አመልካች) አንድ ጊዜ አምኖበት የውሃ መስመሩን ከዘረጋና ተጠሪ ተጠቃሚ ከሆኑ በኋላ፣ ተጠሪ ያቀረቡት ካርታ ህጋዊ ካልሆነ አግባብነት ያለው አካል የካርታውን ሕገ-ወጥነት አረጋግጦ ከሚጠይቃቸው በቀር፣ አመልካች አምኖበት የዘረጋውን የውሃ መስመር ለማንሳት መንቀሳቀሱ የሁከት ተግባር ነው (ይህ የአብላጫ ዳኞች ድምፅ ነው)፡፡
    • የውሃ አገልግሎት የሚገኝበትን መስፈርት ማስቀመጥ ኢ-ሕገ መንግስታዊ አይደለም። ነገር ግን አገልግሎቱን ለማግኘት መሠረታዊ መስፈርቱን ያሟሉ የከተማው ነዋሪዎች በእኩልነት የመጠቀም መብት አላቸው (በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ሕገ መንግስት አንቀጽ 41(3) መሠረት)።
    • የልዩነት ሀሳብ (አናሳ ድምጽ): ተጠሪ ተገቢውን የመመሪያ መስፈርት ሳያሟሉ (ሐሰተኛ ሰነድ በማቅረብ ተቋሙን በማሳሳት) አገልግሎት ማግኘታቸውን አመልካች ሲያረጋግጥ፣ አገልግሎቱን ለማቋረጥ መንቀሳቀሱ በሕግ የተሰጠውን ተቋማዊ ግዴታውን መወጣት እንጂ የሁከት ተግባር መፈጸም ተብሎ ሊወሰን አይገባም።

2. ሰ/መ/ቁ. 215599

  • ቀን: ጥር 27 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (አሠሪ) ተጠሪዎችን (ሠራተኞችን) በሙከራ ጊዜ በቂ ችሎታ የላችሁም በሚል ከሥራ አሰናበተ። የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በግራ ቀኝ መካከል የሙከራ ጊዜ ውል በጽሑፍ ስላልተደረገ (በአዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 11(3) መሠረት) ስንብቱ ሕገ-ወጥ ነው በማለት የካሳ ክፍያ እንዲወሰን መዝገቡን ወደ ስር ፍርድ ቤት መልሷል። አመልካችም ይህ ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው በማለት አቤቱታ አቀረበ።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠውን ውሳኔ ተቀብሎ በሰበር የማየት ስልጣን የሚኖረው ውሳኔው የሕገ መንግስቱን ድንጋጌዎች የሚቃረን፣ አስገዳጅ የፌዴራል ሰበር ውሳኔን የሚቃረን፣ ወይም አገራዊ ፋይዳ ያለው ሆኖ ሕግን ያላግባብ በመተርጎም የተሰጠ ሲሆን ብቻ ነው (በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10 (1/ሐ/ እና /መ) መሠረት)።
    • የቀረበው አቤቱታ (የሙከራ ጊዜ ውልን እና የሥራ አፈጻጸምን በተመለከተ) በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10(1/ሐ/ እና /መ) ከተመለከቱት ልዩ ሁኔታዎች አንፃር ሲታይ በዚህ ችሎት ሊታረም የሚችል መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አልተገኘም።

3. ሰ/መ/ቁ. 215614

  • ቀን: ጥቅምት 30 ቀን 2015
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች ከ6ኛ ተጠሪ ጋር በጋራ ይዞታ ላይ የገነባሁት አጥርና ሰርቪስ ቤት ከ1ኛ እስከ 5ኛ ተጠሪዎች (የከተማ አስተዳደር) በሕገ-ወጥ መንገድ አፍርሰዋልና ሁከት ይወገድልኝ በማለት ክስ አቀረበ። ስር ፍርድ ቤቶች የአስተዳደሩ የማፍረስ ተግባር የሁከት ተግባር አይደለም በማለት የአመልካችን ክስ ውድቅ አድርገው፣ በተጨማሪም አመልካችና 6ኛ ተጠሪ አላግባብ የያዙትን የመንግስት ይዞታ በመልቀቅ፣ ይዞታውን በ1286 ካሬ ሜትር መሠረት ካርታ ተሰርቶ ሊሰጣቸው ይገባል በማለት ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • አንድ ግንባታ ከግንባታ ፈቃድ ውጪ መፈጸሙ ከተረጋገጠ፣ አስተዳደሩ በሕጉ አግባብ ማስጠንቀቂያ ሰጥቶ ግንባታውን የማፍረስ ተግባር ሁከት አይደለም።
    • ፍርድ ቤት ውሳኔ በሚሰጥበት ጊዜ ከሳሽ በጠየቀው የዳኝነት ጥያቄ መሠረት መሆን አለበት (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 182/2 ድንጋጌ መሠረት)።
    • በሁከት ይወገድ ክርክር ላይ፣ ፍርድ ቤቱ ዳኝነት ባልተጠየቀበት ጉዳይ (እንደ የጋራ ይዞታ ስፋትን መቀነስ እና አዲስ ካርታ እንዲሰጥ) ውሳኔ መስጠቱ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 182/2ን ያላገናዘበ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

4. ሰ/መ/ቁ. 216124

  • ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች በሽያጭ ውል የገዛችው ቤት ላይ የፍርድ ባለዕዳ (19ኛ ተጠሪ) ያልሆኑ ሌሎች ባለዕዳዎች (1ኛ-18ኛ ተጠሪዎች) የፍርድ ማስፈጸሚያ እንዲውል በመጠየቃቸው የመቃወም አቤቱታ (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 418) አቀረበች። ስር ፍርድ ቤቶች አመልካች ውሉን የፈፀመችው ቤቱ በእግድ ላይ ከነበረ በኋላ መሆኑን እና የተሰጣት ውሳኔም በአማራጭነት (በሁኔታ ላይ የተመሠረተ) በመሆኑ የቀዳሚነት መብት የላትም በማለት ቤቱ ለሌሎቹ ባለዕዳዎች አፈጻጸም እንዲውል ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፍርድ አፈጻጸም ሥርዓት ዋና ዓላማ ፍርዱን በተግባር መተርጎም ነው።
    • ለፍርድ ማስፈጸሚያነት ትዕዛዝ የተላለፈበት ንብረት የፍርድ ባለዕዳው መሆኑና ስመ ሀብቱ በፍርድ ባለዕዳው ስም መገኘቱ እስከተረጋገጠ ድረስ፣ ንብረቱ ከታገደ በኋላ በፍርድ ባለዕዳው በመናዘዝ የተሰጠው ውሳኔ ቤቱ ለሌሎች ባለዕዳዎች አፈጻጸም እንዳይውል የሚያግደው አይደለም።
    • አመልካች የሽያጭ ውልን መሠረት በማድረግ ክስ ያቀረበችው ቤቱ የዕግድ ትዕዛዝ ከተሰጠበት በኋላ በመሆኑ በቤቱ ላይ ተቀዳሚ የባለቤትነት መብት የላትም።

5. ሰ/መ/ቁ. 216261

  • ቀን: የካቲት 30 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የእምነት ተቋም የሕግ ክፍል ኃላፊ) ለሌሎች ሰራተኞች የተደረገው የደመወዝ ጭማሪ ለርሱ እንዲደረግለት ጠይቆ ክሱ በስር ፍርድ ቤቶች ውድቅ ሆነ። ክልሉ ሰበር ችሎት አመልካች የሥራ መሪ በመሆኑና የእምነት ተቋም ሰራተኛ በመሆኑ ክሱ በፍርድ ቤት አይታይም በማለት ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የደመወዝ ጭማሪ ጥያቄ የግል የሥራ ክርክር በመሆኑ፣ አሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ (ለወል የሥራ ክርክር ሥልጣን ያለው) የማየት ሥልጣን የለውም።
    • በእምነት ተቋም ውስጥ ያለ ሠራተኛ የሚሰጠው አገልግሎት በቀጥታ ከመንፈሳዊ አገልግሎት ጋር ያሌተያያዘ (እንደ ሕግ ክፍል ኃላፊ) የአስተዳደር ሥራ ከሆነ፣ ጉዳዩ በፍርድ ቤት ቀርቦ ሊታይ ይችላል።
    • የሕግ ክፍል ኃላፊ (አመልካች) የሥራ መሪ በመሆናቸው (በአዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 2/10 መሠረት)፣ ክርክራቸው በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ አይሸፈንም እና በሥራ ክርክር ችሎት ሊታይ አይችልም።
    • በመሆኑም፣ ክሱ በሥራ ክርክር ችሎት መታየት የለበትም በሚል ከውጤት አንፃር ውድቅ መደረጉ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም።

6. ሰ/መ/ቁ. 216424

  • ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ (ግለሰብ) አመልካች (ጠበቃ) የጥቅም ግጭትና የሥነ-ምግባር ጥሰት ፈጽመዋል በማለት ለጠበቆች የዲሲፕሊን ጉባኤ በቀጥታ ክስ አቀረበ። አመልካች የዲሲፕሊን ክስ ማቅረብ ያለበት የክልሉ ፍትህ ቢሮ እንጂ ግለሰብ አይደለም በሚል ተከራከረ። ጉባኤውና የስር ፍርድ ቤቶች የአመልካችን ጥፋተኝነት ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • በአዋጅ ቁጥር 182/2005 አንቀጽ 43(1) እና (2) መሠረት፣ በጠበቃ ላይ የዲሲፕሊን ክስ ወይም ጥቆማ የሚያቀርብ ግለሰብ፣ ጥቆማውን ለክልሉ ፍትህ ቢሮ ማቅረብ ይችላል።
    • ለጠበቆች የዲሲፕሊን ጉባኤው የዲሲፕሊን ክስ የማቅረብ እና የመከራከር መብት ያለው በሕግ ሥልጣን የተሰጠው የክልሉ ፍትህ ቢሮ እንጂ የግል ተበዳይ ወይም ጠቋሚ ግለሰብ አይደለም።
    • ሥልጣን የሌለው ወገን (ተጠሪ) ያቀረበውን ክስ መሠረት በማድረግ የተሰጠው ውሳኔ ሁሉ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 33(2) እና በአዋጅ ቁጥር 182/2005 አንቀጽ 43/1 እና 2 የሚቃረን በመሆኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

7. ሰ/መ/ቁ. 216720

  • ቀን: መጋቢት 29 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች በከባድ የሰው መግደል ማነሳሳት ወንጀል ክስ ቀርቦበት፣ ጠበቃው ባልተገኘበት ችሎት የዐቃቤ ሕግ ምስክሮች ተሰምተው ብይን መሰጠቱ ሕገ-መንግስታዊ የመከላከል መብቱን (በጠበቃ የመወከል መብት) የሚጥስ ነው በማለት አቤቱታ አቀረበ። የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔውን አጽንተዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የተከሰሱ ሰዎች በመረጡት የሕግ ጠበቃ የመወከል መብት ወይም የመንግሥት ጠበቃ የማግኘት መብት የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ሕገ መንግስት አንቀጽ 20(5) የደነገገው መሰረታዊ መብት ነው።
    • በከባድ ወንጀል ክርክር (እንደ ሰው መግደል)፣ ፍርድ ቤት ተከሳሾች በብቃት ባለው የሕግ ባለሙያ መወከላቸውን ማረጋገጥ መሰረታዊ ግዴታው ነው።
    • የአመልካች ጠበቃ ችሎት ያልቀረበበትን ምክንያት በጽሑፍ አቤቱታ አቅርቦ እያለ፣ ፍርድ ቤቱ የቀረበለትን አቤቱታ ትክክለኛነትና አሳማኝነት ሳይመዝን ወይም ሌላ ተከለካይ ጠበቃ እንዲተካ ሳያደርግ፣ ዝርዝር ምክንያት ሳይሰጥ በደፈናው የአመልካችን መብት በሚያጣብብ መልኩ ምስክሮችን መስማትና ብይን መስጠቱ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

8. ሰ/መ/ቁ. 217051

  • ቀን: ግንቦት 1 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ተበዳሪ) ከብድርና ቁጠባ አክሲዮን ማኅበር (ተጠሪ) በተበደረው ገንዘብ ላይ ዋናውን ገንዘብና ወለዱን ከመክፈል በተጨማሪ መቀጮ (penalty) እንዲከፍል መወሰኑ የፍ/ሕ/ቁጥር 2489(2)ን የሚቃረን ነው በማለት ተከራከረ።
  • የሕግ ትርጉም:
    • አመልካች ክስ ከመቅረቡ በፊት እና በኋላ ከፍዬዋለሁ ያለው ብር 140,000፣ ተጠሪም አምኖ እያለ፣ ይህ ገንዘብ ከቀረበው ክስ ተቀናሽ እንዲሆን አለመወሰኑ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 242ን የሚቃረን መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።
    • የፍ/ሕ/ቁጥር 2489(2) (ከወለድ በተጨማሪ መቀጮ መክፈልን የሚከለክለው) የሚመለከተው በግለሰቦች መካከል የሚደረግ የብድር ውል ስምምነትን ነው።
    • ብድር የሚሰጠው በአበዳሪ ተቋም (ብድርና ቁጠባ) ሲሆን፣ የተቋሙ ገንዘብ የሕዝብ ጥቅም ያለበት በመሆኑ፣ በፍ/ሕ/ቁጥር 1889 ላይ እንደተመለከተው ተዋዋዮች አስቀድመው መቀጮ እንደሚከፈል ከተስማሙ በስምምነቱ መሠረት ተፈፃሚ ሊደረግ ይገባል።
    • ስለሆነም፣ ከወለዱ በተጨማሪ መቀጮ እንዲከፈል መወሰኑ አግባብ ነው።

9. ሰ/መ/ቁ. 217212

  • ቀን: መጋቢት 30 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አሠሪ (አመልካች) በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ገቢ በመቀነሱ ምክንያት ሠራተኛው (ተጠሪ) ሳይስማማበት ደመወዙን ቀንሷል። ተጠሪ ያልተከፈለውን ቀሪ ደመወዝ እና የመዘግየት መቀጫ ጠየቀ። ከፍተኛ ፍርድ ቤት ደመወዝ ቅነሳው ሕገ-ወጥ ነው በማለት የ3 ወር ደመወዝ መቀጫ እንዲከፈል ወስኗል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • አሠሪ በሕግ በተዘረዘሩ ሁኔታዎች ወይም ሠራተኛው በጽሑፍ ካልተስማማ በስተቀር ደመወዝ ሊቀንስ አይችልም (በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 59/1 መሠረት)።
    • የድርጅት ገቢ መቀነስ (በኮቪድ-19 ምክንያት ቢሆንም) በራሱ ደመወዝ ለመቀነስ የሚያስችል ሕጋዊ ምክንያት አይደለም።
    • አሠሪ ለክፍያ መዘግየት ከአቅም በላይ የሆነ ምክንያት ያላስረዳ በመሆኑ መቀጫ ሊከፍል ይገባል።
    • ፍርድ ቤት የመዘግየት ቅጣትን በሚወስንበት ጊዜ የቅጣቱን ዓላማ እና የአሠሪውን ሁኔታ (ገቢ መቀነሱን) ግምት ውስጥ በማስገባት ምክንያታዊና ተመጣጣኝ ቅጣት መወሰን አለበት።
    • በዚህ ጉዳይ ላይ፣ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ያለ በቂ ምክንያት የቅጣት ጣሪያውን (3 ወር ደመወዝ) መወሰኑ የቅጣትን አላማ ያላገናዘበ መሠረታዊ የሕግ ስህተት በመሆኑ፣ ቅጣቱ ወደ አንድ ወር ደመወዝ (ብር 60,000) ዝቅ ተደርጎ ተሻሽሏል።

10. ሰ/መ/ቁ. 217220

  • ቀን: ግንቦት 29 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ (የመንግስት ሰራተኛ) ከትምህርት ከተመለሰች በኋላ በተሰጣት የሥራ ምደባ (በሥነ-ምግብ መደብ) ላይ መደቡ በተግባር የለም በሚል ሥራ አልጀመረችም። አመልካች (ዩኒቨርሲቲ) ለሶስት አመት ተኩል ሥራ ላይ አልተገኘችም በማለት ደመወዟን አገደ። የአስተዳደር ፍርድ ቤቶችም ደመወዝ መታገዱ ተገቢ አይደለም በማለት ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • አሠሪ ለሠራተኛው ምቹ የሆነ እና በተግባር ያለ የሥራ መደብ የመስጠት ግዴታ አለበት (በአዋጅ ቁጥር 1064/2010 አንቀጽ 65 መሠረት)።
    • ፍርድ ቤት የሥራ ምደባው በተግባር አለ ወይስ የለም? የሚለውን ፍሬ ነገር በግራ ቀኙ ማስረጃ ማጣራት ይገባዋል።
    • ሠራተኛው ሥራ ላይ አለመገኘቱን ሳይክድ፣ ፍርድ ቤቱ አሠሪው የመቆጣጠር ግዴታውን አልተወጣም ወይም ማስረጃ አላቀረበም በሚል ደመወዝ ሊታገድ አይገባም የሚል መደምደሚያ ላይ መድረስ የክርክር አመራር ግድፈት እና መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።
    • አሠሪ ሠራተኛው ለረጅም ጊዜ ሥራ ላይ አለመገኘቱ እስከተረጋገጠ ድረስ፣ ቀደም ሲል ያለመቆጣጠሩ ድርጊት በኋላ ላይ እርምጃ የመውሰድ መብቱን አያስቀረውም።

11. ሰ/መ/ቁ. 217781

  • ቀን: መጋቢት 27/2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: የፌዴራል ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ (አመልካች) በጋፋት አርማመንት እንዱስትሪ ኃላፊዎች ላይ በጀመረው የሙስና ምርመራ ምክንያት፣ ተጠሪ (አልፋርምስ) በፍትሐ ብሔር በፍርድ ያገኘው የገንዘብ ክፍያ በባንክ ሂሳብ ላይ የእግድ ትዕዛዝ ሰጠ። ተጠሪ የእግዱን መነሳት ጠየቀ። የስር ፍርድ ቤቶች የወንጀል ምርመራው ተጠሪን የማይመለከት ከመሆኑም በላይ በፍርድ የተረጋገጠ መብትን የሚያስተጓጉል በመሆኑ እግዱ እንዲነሳ ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • በሙስና ወንጀል ላይ የሚሰጥ የእግድ ትዕዛዝ የወንጀል ምርመራ ሳይጠናቀቅ ወይም ክስ ሳይቀርብም ሊነሳ ይችላል (በአዋጅ ቁጥር 434/1997 አንቀጽ 16 መሠረት)።
    • የእግድ ትዕዛዙ ፀንቶ መቆየት ያለበት/የሌለበት መሆኑ የሚታየው በወንጀል ምርመራው ላይ በሚኖረው ተፅዕኖ እና በ3ኛ ወገን መብትና ጥቅም ላይ በሚያሳድረው ተፅዕኖ መካከል ሚዛን በማየት ነው።
    • የወንጀል ምርመራው የገዢውን ድርጅት አመራሮች የሚመለከት ሆኖ፣ ንብረቱን በውል መሠረት ያስረከበውና በፍርድ ቤት ውሳኔ መብቱ የተረጋገጠለት 3ኛ ወገን (ተጠሪ) ያገኘው የገንዘብ መብት፣ የወንጀል ምርመራ ውጤትን የሚጠብቅበት በቂ ምክንያት የለም። ስለዚህ እግዱ እንዲነሳ መወሰኑ አግባብ ነው።

12. ሰ/መ/ቁ. 217836

  • ቀን: ግንቦት 29 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (የግል ትምህርት ቤት) የሁለት ወር ደመወዝ (በኮቪድ-19 ምክንያት) ባለመክፈሉ ሠራተኞቹ (ተጠሪዎች) ከስራ መሰናበታቸውን ተከትሎ ካሳ እንዲከፈላቸው ተወስኗል። አመልካች ውሉ ለተወሰነ ጊዜ የተደረገ መሆኑን እና ደመወዝ አለመክፈሉ ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት እንደሆነ በመጥቀስ ውሳኔውን ተቃወመ።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ላይ አቤቱታ ተቀብሎ በሰበር የማየት ስልጣን የሚኖረው ውሳኔው የሕገ መንግስቱን ድንጋጌዎች የሚቃረን፣ አስገዳጅ የፌዴራል ሰበር ውሳኔን የሚቃረን፣ ወይም አገራዊ ፋይዳ ያለው ሆኖ ሕግን ያላግባብ በመተርጎም የተሰጠ ሲሆን ብቻ ነው (በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10 (1/ሐ/ እና /መ) መሠረት)።
    • በዚህ ጉዳይ ላይ፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10 (1/ሐ/ እና /መ) ስር ከተመለከቱት ድንጋጌዎች አንፃር ሲታይ በዚህ ችሎት ሊታረም የሚችል መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አልተገኘም።

13. ሰ/መ/ቁ. 219345

  • ቀን: መጋቢት 30 ቀን 2014 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: ተጠሪ (የመንግስት ሰራተኛ) የተሰጣትን ሹመት አልፈልግም በማለቷ አመልካች (ትምህርት መምሪያ) ከስራና ከደመወዝ አገዳት። የአስተዳደር ፍርድ ቤቶችም ሹመት ያለፍላጎት ሊሰጥ ስለማይችል መታገዱ ተገቢ አይደለም በማለት ወደ ነበረችበት ደረጃ እንዲትመለስ ወስነዋል። አመልካችም ውሳኔው እርስ በእርሱ የሚጋጭ ነው በማለት አቤቱታ አቀረበ።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ ላይ አቤቱታ ተቀብሎ በሰበር የማየት ስልጣን የሚኖረው በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10 (1/ሐ/ እና /መ) የተቀመጡትን ልዩ ሁኔታዎች ሲያሟላ ብቻ ነው።
    • በዚህ ጉዳይ ላይ፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ሕገ መንግስቱን የማይቃረን፣ አስገዳጅ ውሳኔን የማይቃረን እንዲሁም አገራዊ ፋይዳ ያለው አይደለም። በተጨማሪም ፍትህን የሚያዛባ ጉልህ የሆነ የሕግ ስህተት ተፈጽሞበታል የሚያስብል አይደለም። በመሆኑም ውሳኔው ጸንቷል።

14. ሰ/መ/ቁ. 219586

  • ቀን: ጥቅምት 02 ቀን 2015 ዓ/ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: ቀደም ሲል በተሰጠ ፍርድ የሽያጭ ውል ፈርሶ ግራ ቀኙ ወደነበሩበት እንዲመለሱ ተወስኖ ነበር። ተጠሪ (ሻጭ) አመልካች (ገዢ) በውሉ መነሻነት የሰራውን ግንባታ አፍርሶ ቦታውን ከግንባታ ነጻ አድርጎ እንዲያስረክበኝ በድጋሚ ክስ አቀረበ። የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔውን አጽንተዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • በሕግ ሥልጣን በተሰጠው ፍርድ ቤት የመጨረሻ ፍርድ የተሰጠበት ጉዳይ በሥረ ነገርና በተያዘው ጭብጥ አንድ ዓይነት ከሆነ በድጋሚ ክስ ማቅረብ አይቻልም (በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 5(1) መሠረት)።
    • አስቀድሞ የሽያጭ ውል እንዲፈርስ ሲወሰን "ግራ ቀኙ ወደነበሩበት ይመለሱ" የሚል የውሳኔ ክፍል የተሰጠ በመሆኑ፣ አሁን የቀረበው "ግንባታው ፈርሶ ቦታው ይመለስልኝ" የሚለው ዳኝነት (የውል መፍረስ ውጤት) አስቀድሞ በፍርድ ያለቀ ጉዳይ ነው።
    • ስለሆነም፣ የስር ፍርድ ቤት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 5(1) መሠረት ጉዳዩ አስቀድሞ በፍርድ ያለቀ ነው በማለት የተጠሪን ክስ በብይን ውድቅ ማድረግ ሲገባው ፍሬ ነገር መርምሮ ውሳኔ መስጠቱ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

15. ሰ/መ/ቁ. 219821

  • ቀን: ግንቦት 02 ቀን 2014 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: አመልካች (ወራሽ) ተጠሪ (ኢንሹራንስ አ.ማ.) ተሽከርካሪ ላይ ለደረሰ አደጋ ካሳ እንዲከፍል ጠየቀ። ተጠሪ አደጋው የደረሰው ተሽከርካሪው በውሉ ከተፈቀደለት የመጫን አቅም በላይ ሰዎችን ጭኖ ስለነበር ካሳ የመክፈል ኃላፊነት የለብኝም በማለት ተከራከረ። የስር ፍርድ ቤቶች የአመልካችን ክስ ውድቅ አድርገዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ማስረጃን የመመዘን ስልጣን የለውም፤ ስልጣኑ መሰረታዊ የሕግ ስህተትን በማረም ላይ የተገደበ ነው።
    • የመድን ውሉ ተሽከርካሪው ከተፈቀደለት የመጫን አቅም በላይ ከጫነ ካሳ አይከፈልም የሚል መሆኑ ግራ ቀኝ ያላካዱት ፍሬ ነገር ነው።
    • የስር ፍርድ ቤት ምስክሮችን በመስማት መኪናው ትርፍ ሰው ጭኖ እንደነበረ በመወሰን የደረሰበት ፍሬ ነገር ድምዳሜ ላይ፣ የማስረጃ ምዘና መርህን የጣሰ መሆኑ ካልተረጋገጠ በቀር ጣልቃ መግባት አይቻልም።
    • በዚህ ጉዳይ ላይ ፍርድ ቤቱ የትራፊክ ፖሊስን ሪፖርት ወደ ጎን በማለት የአንድ ምስክር ቃል ላይ በመመርኮዝ ውሳኔ መስጠቱ የማስረጃ ምዘና መርህን የጣሰ የሚያስብል አይደለም።

16. ሰ/መ/ቁ. 219887

  • ቀን: ታህሳስ 25 ቀን 2015 ዓ.ም
  • አጭር የጉዳዩ ማጠቃለያ: የሟች ባል ሁለት ሚስቶች (አመልካች እና ተጠሪ) የንብረት ክፍፍል ክርክር። አመልካች ከሟች ጋር በረጅም ጊዜ ጋብቻ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ስላላት ከሁለተኛዋ ሚስት (ተጠሪ) የተሻለ ድርሻ (50%) ሊገባት ይገባል በማለት ተከራከረች። የስር ፍርድ ቤቶች ግን አስተዋፅኦ ልዩነት አልተረጋገጠም በሚል ሁለቱም እያንዳንዳቸው 25% እንዲወስዱ ወስነዋል።
  • የሕግ ትርጉም:
    • አንድ ሰው ሁለት ሚስቶች ቢኖሩት እና አንደኛዋ ሚስት ንብረቶችን በማፍራት ሂደት የተሻለ አስተዋፅኦ ያደረገች መሆኑ ከተረጋገጠ፣ በተደረገው አስተዋፅኦ ልክ ግማሽ ድርሻ ሊገባት ይችላል (በሰ/መ/ቁጥር 45548 እና 50489 አስገዳጅ ትርጉሞች መሠረት)።
    • የስር ፍርድ ቤቶች ሟች ተጠሪን ከማግባታቸው በፊት ከአመልካች ጋር ያፈሯቸው ንብረቶች መኖር አለመኖራቸውን፣ እንዲሁም አመልካች በድርጅቶቹ ላይ የተሻለ አስተዋፅኦ ማድረጓን በተመለከተ፣ ጭብጥ ይዘው ሳያጣሩ በግምት ላይ የተመሠረተ ውሳኔ መስጠታቸው የክርክር አመራር ግድፈት ያለበት እና መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው። በመሆኑም ጉዳዩ እንዲጣራ ተመልሷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 210377

ቀን: 27 ?? 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በኦሮሚያ ክልል ቄለም ወለጋ ዞን ውስጥ በሚገኝ የእርሻ መሬት ላይ በወንድማማቾች (አመልካች አቶ ኃይሉ ዳቃ እና ተጠሪ ፈቃዱ ሽፈራው) መካከል የተነሳ የውርስ ክርክር ነው። አመልካች መሬቱ ከደርግ ዘመን ጀምሮ የራሱ የግል ይዞታ መሆኑንና የመሬት ይዞታነት ማስረጃ እንዳለው ሲከራከር፣ ተጠሪ ደግሞ የሟች እናታቸው ንብረት በመሆኑ በውርስ ሊደርሰው የሚገባ ድርሻ እንዳለው ጠይቋል። የስር ፍርድ ቤቶች (የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት እና የክልሉ ሰበር) መሬቱ በቤተሰብ በጋራ ሲጠቀሙበት የነበረ የውርስ ሀብት በመሆኑ እኩል ሊካፈሉ ይገባል በማለት ወስነዋል።

የሕግ ትርጉም: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን በበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ውስጥ መሰረታዊ የሕግ ስሕተት ሲገኝ በሰበር አይቶ የማረም ነው። ሰበር ችሎቱ ፍሬ ነገርን በተመለከተ በዋነኝነት መነሻ የሚያደርገው ስልጣን ባላቸው የበታች ፍርድ ቤቶች የተረጋገጡትን ፍሬ ነገሮች ነው። በዚህ ጉዳይ የስር ፍርድ ቤቶች ማስረጃን በመስማት፣ በመመርመርና በመመዘን ስልጣናቸውን ተጠቅመው መሬቱ የውርስ ሀብት መሆኑን የደረሱበት ድምዳሜ በመሠረታዊ የማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት ያልተገኘበት በመሆኑ ውሳኔው ፀንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 210433

ቀን: መጋቢት 26 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በአመልካች ወ/ሮ ሰርካለም አያላው እና በባለቤታቸው (በስር ከሳሽ) መካከል የተፈፀመ የጋብቻ ንብረት ክፍፍል ክርክር ሲሆን፣ ጣልቃ ገብ (አሁን ተጠሪ አቶ አየለ ሰጋሁ) ቤቱ በጨረታ የገዛሁት የግል ንብረቴ ነው በማለት ተከራክሯል። የወረዳና የዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤቶች ቤቱ ባልና ሚስት በገንዘባቸው በልጃቸው (ተጠሪ) ስም የገዙት የጋራ የጋብቻ ንብረት መሆኑን አረጋግጠዋል። የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ግን የባንክ ጨረታ ማስረጃ በመጥቀስ የስር ፍርድ ቤቶችን ውሳኔ በመሻር ቤቱ የጣልቃ ገቡ መሆኑን ወስኗል።

የሕግ ትርጉም: የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን የተሰጠው መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበትን ውሳኔ ለማረም ሲሆን፣ ማስረጃ በመመዘንና በመመርመር ውሳኔ መስጠት ከመሠረታዊ የሕግ ስህተት ከማረም ስልጣኑ ውጭ ነው። ማስረጃን የመመርመርና የመመዘን ስልጣን ያላቸው የስር ፍርድ ቤቶች የደረሱበት የፍሬ ነገር መደምደሚያ በሰበር ችሎቱ በድጋሚ አይቶ የምዘና ምክንያት ተሰጥቶ የሚለወጥበት የሕግ አግባብ የለውም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 210643

ቀን: ሚያዝያ 28 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በሸሪዓ ፍርድ ቤቶች የታየ የባልና ሚስት የንብረት ክርክር ሲሆን፣ አመልካች ወ/ሮ ኩብራ እንድሬ ለመሃሪ (መታጫ) የተቀበለችው ገንዘብ (7,000 ሪያል) እና ቤት ለመግዛት ከተላከ ገንዘብ (37,000 ሪያል/370,000 ብር) ጋር የተያያዘ ነው። ክልሉ የሸሪዓ ፍርድ ቤቶችና የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት በመሃሪ ገንዘብ ክፍያና እንዲሁም በገንዘቡ በአመልካች እህት ስም የተገዛው ቤት የጋራ ንብረት ነው በማለት ወስነዋል። አመልካች በተጠየቀው ዳኝነት ውጪ ውሳኔ ተሰጥቷል በማለት አቤቱታ አቅርባለች።

የሕግ ትርጉም:

  1. የሸሪዓ ሕግ ውሳኔዎች: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሸሪዓ ሕጉን መሠረት አድርጎ የተሰጠውን ውሳኔ ማየት በሃይማኖት ጉዳይ ጣልቃ መግባት ነው። ሰበር ሰሚው ችሎት በሸሪዓ ፍርድ ቤቶች በተሰጠ ውሳኔ ላይ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመ መሆኑን መርምሮ የማረም ሥልጣን የሚኖረው በክርክር አመራሩ ረገድ ፍርድ ቤቶቹ የፈፀሙት መሠረታዊ የሥነ ሥርዓት ጥሰት ሲረጋገጥ ብቻ ነው (ሰበር መ/ቁ. 145128)።
  2. ያልተጠየቀ ዳኝነት (Ultra Petita): የተጠሪ የዳኝነት ጥያቄ ገንዘብ ይከፈለኝ ሆኖ እያለ፣ በአመልካች እህት ስም የተገዛው ቤት የባልና ሚስቱ የጋራ ንብረት ነው በማለት የተሰጠው ውሳኔ ባልተጠየቀ ዳኝነት ላይ የተሰጠ በመሆኑ የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕጉን ቁጥር 182(2) ይቃረናል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 210808

ቀን: ሚያዝያ 25 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የመንገድ ግንባታ ሥራ ተከትሎ በተፈጠረ የጎርፍ መውረጃ ችግር ምክንያት በአመልካች (ወ/ሮ ታየች ከበደ) የእርሻ መሬት ላይ በደረሰ ጉዳት ምክንያት ካሳ የመጠየቅን ይመለከታል። የስር ፍርድ ቤት ለጉዳቱ ተጠያቂው 2ኛ ተጠሪ (የኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን) ነው ሲል ወስኖ፣ የካሳውን መጠን ሲወስን ግን በካሳ ገማች ኮሚቴው በድጋሚ ከቀረበው ግምት በመውጣት፣ ቀደም ሲል ለሌላ ግለሰብ (አቶ ዮናስ አለምቦ) የተሰራውን የካሳ ግምት መሠረት አድርጎ ወስኗል።

የሕግ ትርጉም:

  1. የካሳ ግምት መሠረት: በተጎጂው ላይ ለደረሰ ጉዳት የሚከፈለው ካሳ መጠን በአዋጅ ቁጥር 455/97 አንቀጽ 8(1) መሠረት ግምቱ ተሰርቶ በሚቀርብ ማስረጃ ማረጋገጥ የሚቻል በመሆኑ፣ ፍርድ ቤቱ ያለውን አማራጭ የሚመለከታቸው አካላት አስልተው ያቀረቡትን የካሳ መጠን እንዳለ መቀበል ወይም በቂ ምክንያት ጠቅሶ ውድቅ ማድረግ ነው።
  2. የካሳ መጠን ስህተት: ፍርድ ቤቱ የማሳውን ዓይነት፣ የሰብል/አትክልት ዓይነት፣ የማሳውን መጠን እና መሰል ሁኔታዎችን ሳያጤን ለአመልካች የተወሰነውን የገንዘብ መጠን ለሌላ ግለሰብ በተሰራው ግምት ልክ መወሰኑ የሕግም ሆነ የአመክንዮ መሠረት የሌለውና የቀረበውን ማስረጃ መሠረት ያላደረገ በመሆኑ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 210964

ቀን: መጋቢት 28 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች ወ/ሮ ዘውድነሽ ቶሌቻ ስሜ በሌሎች ወገኖች መካከል በቤት ቁጥር 485/1 ላይ የተሰጠው ውሳኔ መብቴን ይጎዳል በማለት ውሳኔው ከመፈፀሙ በፊት የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 358ን መሠረት አድርገው የመቃወም አቤቱታ አቅርበዋል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን አመልካች ክርክሩን ቀድሞ ያውቁ ስለነበር የውጤቱን ጠብቀው ያቀረቡት አቤቱታ ተቀባይነት የለውም በማለት ውድቅ አድርገዋል።

የሕግ ትርጉም:

  1. የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 358 ዓላማ: በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 358 መሠረት የተዘረጋው ሥርዓት አስቀድሞ በተሰጠው ውሣኔ መብቱ የሚነካው ወገን ባለበት ውሣኔ እንዳልተሰጠበት ተቆጥሮ እንደገና ክርክር የሚጀምርበት ነው። ዋና ዓላማው ቅን ልቦና ያላቸው ወገኖች በመሰረታዊ ሕግ የተጠበቀላቸውን የመከራከር መብት እንዳያጡ ማድረግ ነው።
  2. ክርክሩን እያወቁ መቃወም: ክርክሩን የሚያውቅ ወገን መብቱን የሚነካ ከሆነ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 41 መሠረት ጣልቃ በመግባት መብቱን ማስከበር ሲችል፣ የክርክሩን ውጤት ጠብቆ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 358 መሠረት ማቅረብ ተቀባይነት የለውም። ይህ አካሄድ የድንጋጌውን ዓላማ ውጤት አልባ ያደርገዋል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 211260

ቀን: ህዳር 27 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በአመልካች (የኢትዮጵያ ሙሉ ወንጌል አማኞች ቤተ-ክርስቲያን ኮሚሽን) እና በተጠሪ (አቶ መስፍን አዱኛ) መካከል የተነሳ የሥራ ውል መቋረጥ ክርክር ነው። አመልካች ስንብቱ ሕጋዊ ነው ሲል፣ ተጠሪ ደግሞ ስራው ቀጣይነት ያለው በመሆኑና ከስንብት ማሳወቂያ በኋላ ደመወዝ ጭማሪ በመደረጉ ስንብቱ ህገ-ወጥ ነው በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች ስንብቱ ህገ-ወጥ ነው በማለት ወስነዋል።

የሕግ ትርጉም: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመባቸውን ውሳኔዎች በማረም ላይ የተገደበ ነው። ማስረጃን የመዝኖ ፍሬ ነገርን የማረጋገጥ ስልጣን የለውም። በዚህ ጉዳይ የስር ፍርድ ቤት የደረሰበት የፍሬ ነገር ድምዳሜ (ስንብቱ ሕገ-ወጥ ነው የሚለው) በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 2(4) መሠረት የተፈፀመ የሕግ ስህተት የሌለበት በመሆኑ፣ ውሳኔው ፀንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 211382

ቀን: የካቲት 28 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች ወ/ሮ ዳርሜለሽ አየለ (የምድር ቤት ይዞታ ባለቤት) በ1ኛ ተጠሪ (የፎቅ ተከራይ) ላይ መፀዳጃ ቤትና ማዕድ ቤት ወደሚወስደው በር መቆለፉን እንዲሁም ዕቃ ማስቀመጡን በመቃወም የይዞታ ክርክር አቅርበዋል። የስር ፍርድ ቤቶች የክርክሩ መነሻ የሆኑት የማብሰያና መፀዳጃ ቤቶች እንዲሁም መተላለፊያ መንገድ ከአመልካችም ሆነ ከ2ኛ ተጠሪ (አስተዳዳሪ) ቤቶች ውጪ መሆናቸውን በመጥቀስ በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1281(1) መሠረት የጋራ ንብረት ናቸው በማለት፣ 1ኛ ተጠሪ በሩን እንዲከፍቱ እና ግቢውን በጋራ እንዲጠቀሙ ወስነዋል።

የሕግ ትርጉም: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት የተፈጸመበትን የመጨረሻ ውሳኔ ማረም እንጂ ፍሬ ነገርን የማጣራት እና ማስረጃን የመመዘን ስልጣን የለውም። የስር ፍርድ ቤቶች የተረጋገጠውን ፍሬ ነገር (የይዞታዎቹ ከሁለቱም ቤቶች ውጪ የጋራ መሆናቸውን) መሠረት በማድረግ ለጋራ አገልግሎት እንዲውሉ የሰጡት ውሳኔ አመልካችን የጠቀመ ነው እንጂ ከተጠየቀው ዳኝነት ውጪ የተሰጠ አይደለም። በመሆኑም በመሠረታዊ የሕግ ስህተት ምክንያት ሊታረም የሚገባው አይደለም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 211465

ቀን: ጥር 26 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በእርሻ መሬት ላይ በተገኘ ገቢ (አሊባ) ክፍያ ዙሪያ የተነሳ የውርስ ክርክር ሲሆን፣ አመልካች አቶ ይመር አራጌ ሀምዛ የአሊባው ክፍያ የ4 ዓመት ሆኖ እንዲከፈል የተወሰነው የ2 ዓመት ክፍያ በይርጋ ሊታገድ ሲገባ ነው በማለት ተከራክሯል። የስር ክልል ፍርድ ቤቶች ግን አመልካች በቃሉ ክሱን አምኗል በማለት ሙሉ ክፍያ እንዲፈጽም ወስነዋል።

የሕግ ትርጉም: በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 መሠረት፣ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠውን ውሳኔ ተቀብሎ በሰበር የማየት ስልጣን የሚኖረው ውሳኔው/ትዕዛዙ/ብይኑ የሕገ መንግስቱን ድንጋጌዎች ወይም የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት አስገዳጅ ውሳኔን የሚቃረን ሲሆን፣ እንዲሁም አግባብነት የሌለውን ሕግ በመጥቀስ ወይም ሕግን ያለአግባብ በመተርጎም የተሰጠ ሆኖ ጉዳዩ አገራዊ ፋይዳን የሚመለከት ሲሆን ብቻ ነው። የክልሉ ፍርድ ቤት ውሳኔ እነዚህን መስፈርቶች ያላሟላ በመሆኑ በዚህ ችሎት ሊታረም አይችልም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 211493

ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች አቶ ለታ ዳነግዴ ለ29 ዓመታት ሲጠቀምበት የቆየውና ባህር ዛፍ የተከለበት መሬት ይዞታነቱን በተመለከተ የቀረበ ክርክር ነው። የስር ፍርድ ቤቶች ባህር ዛፉ የአመልካች መሆኑን ሲወስኑ፣ መሬቱን በተመለከተ ግን የሕዝብ መሆኑን በመጥቀስ አመልካች ያቀረበውን የይገባኛል አቤቱታ ውድቅ አድርገዋል። አመልካች ይዞታውን ለረጅም ጊዜ በመያዙ የይርጋ መብት እንዳለውና መሬቱን ከዛፉ መለየቱ ስህተት እንደሆነ ተከራክሯል።

የሕግ ትርጉም: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን ባላቸው የበታች ፍርድ ቤቶች የተረጋገጡትን ፍሬ ነገሮች መነሻ ያደርጋል። አመልካች አከራካሪው መሬት በኦሮሚያ የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 130/1999 አንቀጽ 2(3)፣ 5 እና 9 ድንጋጌዎች አግባብ ሕጋዊ በሆነ መንገድ የተሰጠው መሆኑን ማስረዳት ሲገባው፣ ይህንኑ ማስረጃ ማቅረብ አለመቻሉ በስር ፍርድ ቤቶች የተረጋገጠ ፍሬ ነገር ነው። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች ማስረጃን በመመዘን ረገድ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ስላልፈፀሙ ውሳኔው ፀንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 211503

ቀን: ሚያዚያ 7 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ ወራሾች የሟች ወላጆቻቸውን የእርሻ መሬት ክፍፍልን በሚመለከት ነው። አመልካች ወ/ሮ ፋዬ ቦሰት የደረሰኝ የሚሉትን 250 ካ.ሜ የውርስ ድርሻ ተጠሪ አቶ ከተማ ቦሰት እንዲለቅላቸው ጠይቀዋል። የስር ወረዳ ፍርድ ቤት አመልካች ድርሻ እንዲለቀቅ ቢወስንም፣ የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ግን መሬቱ በክፍፍል ወቅት ለተጠሪ የተተወ ነው በማለት የወረዳውን ውሳኔ ሽሯል። አመልካች ደግሞ በግልጽ ድርሻዋን አልለቀቀችም በማለት ተከራክራለች።

የሕግ ትርጉም:

  1. የውርስ መብት መተው: ወራሽ ውርሱን አልፈልግም (አልለቅም) ወይም ለቅቄያለሁ ብሎ ለመተዉ የሚችለው በፍትሐ ብሔር ሕግ (ቁ. 983) አግባብ በግልጽ መናገር ሲገባው ነው።
  2. የውርስ መብት መለቀቅ: ወራሽ ውርሱን አልፈልግም ወይም ለቅቄያለሁን በማለት በግልጽ ካልተናገረና ይኸውም አግባብነት ባለው ማስረጃ ካልተረጋገጠ፣ በውርስ ሀብት ክፍፍል ወቅት መሬቱ ሳይከፋፈል በተጠሪ እጅ እንዲቆይ መስማማት ብቻ አመልካች በሕጉ አግባብ የውርስ መሬቱን ለቅቃለች አያስብልም። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች በግልጽ ቃል ባልተረጋገጠበት ሁኔታ መሬቱ ለተጠሪ የተተወ ነው በማለት መወሰናቸው መሰረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 211670

ቀን: መጋቢት 29 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች አቶ ሲሳይ ግዛው ጅፋር ፍቺን በተመለከተ ባቀረቡት አቤቱታ፣ የስር ፍርድ ቤት ጋብቻው በፍቺ እንዲፈርስ ሲወስን፣ በጋብቻ ውስጥ ስለተወለደችው ልጃቸው (ትንሳኤ ሲሳይ) የወደፊት አስተዳደግና አጠባበቅ ላይ ምንም ሳይል በማለፉ ቅሬታ አቅርበዋል። የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤትም ይግባኙን ሰርዞታል።

የሕግ ትርጉም: በተሻሻለው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የቤተሰብ ሕግ አዋጅ ቁጥር 213/92 አንቀጽ 113(1) መሠረት፣ ፍርድ ቤቱ ጋብቻው እንዲፈርስ ሲወስን፣ ልጆች ከማን ጋር ሊኖሩ እንደሚገባ፣ ስለትምህርታቸው፣ ስለጤናቸው አጠባበቅ፣ ስለቀለባቸውና በአጠቃላይም ስለ አኗኗራቸው እንዲሁም ወላጆችና ልጆቻቸው ለመጠያየቅ ስላላቸው መብት መወሰን አለበት። አመልካች የልጅ አስተዳደግን በተመለከተ የዳኝነት ጥያቄ ባቀረቡበት ሁኔታ፣ የስር ፍርድ ቤት እነዚህን ነጥቦች በተመለከተ ምንም ሳይል ማለፉ (የተጠየቀ ዳኝነት ላይ ግልጽ ፍርድ አለመስጠት) መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ነው (ሰ.መ.ቁ 39144)።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 211892

ቀን: የካቲት 28 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የሟች ውርስ ሀብት አጣሪ ሪፖርት ከፀደቀ በኋላ፣ ተጠሪ (ህፃን አበል ሰለሞን) ውርሱ የቤት ኪራይ ገቢን አላካተተም በማለት በተዘጋው መዝገብ ላይ የጣልቃ ገብነት አቤቱታ በማቅረብ፣ ፍርድ ቤቱ የቤት ኪራይ ገቢው በሪፖርቱ እንዲካተት ማድረጉን ይመለከታል። አመልካቾች ይህ ውሳኔ ክርክሩ ከተቋጨ በኋላ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 41 አግባብ ጣልቃ ገብነትን ማስተናገድ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ነው ብለዋል።

የሕግ ትርጉም: የውርስ ማጣራት ተግባር ዋና ዓላማ የእያንዳንዱን ወራሽ ድርሻ በመለየት የወራሽነት የምስክር ወረቀት ለማግኘት ነው። የውርስ አጣሪ ሪፖርት ከማስረጃነት በዘለለ ራሱን ችሎ መብት የማያጎናጽፍ በመሆኑ በክፍፍል ጊዜም ቢሆን ክርክር ሊቀርብበት ይችላል። በመሆኑም፣ የውርስ ድርሻ ክፍፍል ጥያቄ ከመቅረቡ በፊት ሪፖርቱ ሁሉንም የውርስ ሀብት (የቤት ኪራይ ገቢን ጨምሮ) እንዲያካትት ተጠሪ ያቀረበው አቤቱታ ተቀባይነት ማግኘቱ የሚነቀፍ አይደለም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 212092

ቀን: የካቲት 25 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በአማራ ክልል ውስጥ የሚገኝ የገጠር የእርሻ መሬት ክርክር ሲሆን፣ አመልካች አቶ ወርቄ ታሪኩ መሬቱን በግዥ አግኝቼ ቤት ሰርቼበታለሁ ሲል፣ ክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የመሬቱ ሽያጭ ሕገወጥ መሆኑን በመጥቀስ አመልካች ቤቱን አፍርሶ መሬቱን እንዲለቅ መወሰኑን አመልካች ይቃወማል።

የሕግ ትርጉም: የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 40(3) እና (4) መሬት የማይሸጥ የማይለወጥ የመንግስትና የሕዝብ ሀብት መሆኑን ይደነግጋል። በክልሉ የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም ሕጎችም የገጠር መሬትን በሽያጭ ማስተላለፍ በሕግ ጥበቃ የሚደረግለት ተግባር አይደለም። በመሆኑም በአመልካችና በተጠሪ ባለቤት መካከል ተደርጓል የተባለው የመሬት ሽያጭ ውል ሕገወጥ ስለሆነ፣ ክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ሕገ መንግስቱን እና አግባብነት ያላቸውን ሕጎች መሠረት ያደረገ በመሆኑ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አልተገኘበትም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 212176

ቀን: መጋቢት 29 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በአርሲ ዞን ውስጥ የሚገኝ የገጠር የእርሻ መሬት ውርስ ክርክር ነው። አመልካቾች (ወራሾች) የመሬት ድርሻቸውን ቢጠይቁም፣ የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የውርስ ክርክሩ በፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1000(2) መሠረት በይርጋ ቀሪ ሆኗል በማለት ወስኗል።

የሕግ ትርጉም:

  1. የገጠር መሬት ውርስና ይርጋ: በአሮሚያ ክልል ወሰን ውስጥ የሚፈፀሙ የገጠር የእርሻ መሬት ጉዳዮችን በሚመለከት በአዋጁ (130/96) ባልተሸፈኑ ጉዳዮች (እንደ ውርስ መብት የሚያበቃበት የይርጋ ዘመን) የፍትሐ ብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ተግባራዊ ይሆናሉ።
  2. የይርጋ መቋረጥ: ወራሾች የውርስ ይገባኛል ጥያቄያቸውን በይርጋ እንዲታገድ የተወሰነው፣ ይርጋውን የሚያቋርጡ ተግባራት ስላለመፈፀማቸው ወይም መሬቱን ይዘው ሲጠቀሙበት ስለመቆየታቸው በተሻለ ማስረጃ አለማስረዳታቸውን የስር ፍርድ ቤቶች ስላረጋገጡ ነው። በመሆኑም በይርጋ ቀሪ ሆኗል በሚለው የክልሉ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ላይ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አልተገኘም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 212547

ቀን: የካቲት 25 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በወንጀል ክስ ላይ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት (በአንደኛ ደረጃ ፍ/ቤት በነፃ ከተሰናበተ በኋላ) አመልካች አቶ ቢንያም ሽፈራውን በጥፋተኛነት በመወሰን ቅጣት የጣለበትን ውሳኔ ይመለከታል። አመልካች የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ማስረጃን በአግባቡ አልመዘነም በማለት ክርክር አቅርቧል።

የሕግ ትርጉም: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የዳኝነት ስልጣን መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበትን የመጨረሻ ፍርድ ማረም ላይ የተወሰነ ነው። አመልካች ያቀረበው ክርክር የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት በፍሬ ነገር ደረጃ የቀረበውን ማስረጃ መዝኖ የደረሰበትን መደምደሚያ የሚመለከት ነው። የይግባኝ ሰሚ ችሎት የማስረጃ ምዘና ድምዳሜ ደግሞ መሰረታዊ የሕግ ስህተትን የሚመለከት ሆኖ ስላልተገኘ፣ የጥፋተኝነት ውሳኔው ጸንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 212597

ቀን: መጋቢት 28 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በአማራ ክልል ውስጥ በሚገኝ የመኖሪያ ቤት ላይ የተነሳ የንብረት ክርክር ነው። ተጠሪ ቤቱ የሟች እናቱ ንብረት መሆኑንና ለጊዜው በአመልካቾች እናት በአደራ ተሰጥቷት እንድትጠብቅ የተደረገ በመሆኑ እንድታስረክበው ጠይቋል. አመልካቾች ደግሞ ቤቱ የተጠሪ እናት ሳይሆን የራሳቸውና የሟች አባታቸው የጋራ ንብረት ነው በማለት ጣልቃ ገብነት ክርክር አቅርበዋል. የስር ፍርድ ቤቶች ቤቱ በተጠሪ እናት ስም በ1971 ዓ.ም ተመዝግቦ የባለቤትነት ማስረጃ ስላለው የፍ/ሕ/ቁ 1195(2)ን በመጥቀስ የባለቤትነት ግምት በመውሰድ ቤቱ ለተጠሪ እንዲሰጥ ወስነዋል.

የሕግ ትርጉም: የሰበር ችሎቱ የመረመረው የስር ፍርድ ቤት በክርክሩ ላይ የያዘው ጭብጥ ተገቢነትን ነው. በክርክሩ የቀረበው ክስ የአደራ ውል መኖሩን በግልጽ ጠቅሶ እያለ፣ አመልካች ግን የመከላከያ ክርክሩን ያቀረበው ቤቱ የእኛ ነው በሚል የባለቤትነት ነጥብ ላይ በመሆኑ፣ ፍርድ ቤቱ በክሱ እና በመልሱ ላይ የተገለጠውን መሠረት አድርጎ "የአከራካሪው ቤት ባለቤት ማን ነው?" የሚለውን ጭብጥ ይዞ መወሰኑ የፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁጥር 241፣ 246፣ እና 248 ድንጋጌዎች አንፃር መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው አያስብልም.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 212748

ቀን: 26/07/2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ አመልካች (የሟች አያት ምትክ ወራሽ) በአያቷ ንብረት (መኖሪያ ቤት እና የአክስዬን ድርሻ) ላይ ድርሻዋን ተጠሪዎች (ሌሎች ወራሾች) በሌሉበት ከፍለው መውሰዳቸውን በመቃወም ያቀረበችው የውርስ ክርክር ነው. ተጠሪዎች ሟች በህይወት ዘመናቸው የነበራቸው ቤት ፈርሶ በአዲስ ፔንስዬን እንደተተካና ንብረቱ የሟችና የእናታቸው (የሴት አያት) የጋራ ሀብት መሆኑን ገልጸው፣ የእናታቸው ግማሽ ድርሻ ተቀንሶ ቀሪው ለእኩል ክፍፍል ቢውል እንደማይቃወሙ ገልጸዋል. የስር ፍርድ ቤትም የእናቲቱን ግማሽ ድርሻ በመቀነስ ቀሪው ለወራሾች እንዲከፋፈል ወስኗል. አመልካች የሟች ሚስት (የሴት አያት) ድርሻ መወሰኑ ባልተጠየቀ ዳኝነት (ultra petita) የተሰጠ ነው በማለት ተከራክራለች.

የሕግ ትርጉም: የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 182(2) ፍርድ ቤቶች በተከራካሪ ወገኖች በቀረበው ዝርዝር ጥያቄ ላይ ተመስርቶ ፍርድ መስጠት እንዳለባቸው ይደነግጋል. ተጠሪዎች በራሳቸው መልስ የሟች ሚስት ግማሽ ድርሻ ተቀንሶ እንዲሰጥላቸው በመጠየቃቸው፣ እንዲሁም ሟች በውርስ ሊያስተላልፉ የሚችሉት የነበራቸውን መብቶችና ግዴታዎች ብቻ መሆኑን (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 826(2)) ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ የሟች ሚስት ድርሻ እንዲከበር መወሰኑ ባልተጠየቀ ዳኝነት የተሰጠ ነው ሊባል የሚችል አይደለም.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 212872

ቀን: የካቲት 30 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በአዲስ አበባ ቦሌ ክፍለ ከተማ የሚገኝ ይዞታ ክርክር ሲሆን፣ ተጠሪ (ከሳሽ) በካርታ ከያዘው 353 ካ.ሜ በተጨማሪ በተስፋፍቶ ይዞታነት የያዘውን 350 ካ.ሜ ይዞታ ከካርታው ጋር እንዲካተትለት እየተከታተለ ሳለ፣ አመልካች (የልማት ተነሺ) በይዞታው ላይ ካርታ ተሰጥቶታል. ተጠሪ ለአመልካች የተሰጠው ካርታ እንዲመክን ጠይቋል. የስር ፍርድ ቤት አመልካች የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ የተሰጠው ተጠሪ በመመሪያ ቁጥር 18/2006 አንቀፅ 5 መሠረት መስተንግዶ ሳያገኝ መሆኑን በመጥቀስ ካርታው እንዲመክን ወስኗል.

የሕግ ትርጉም: አግባብ ባለው አካል ሳይፈቀድ የተያዙ ቦታዎችን ለማስተካከያ በወጣው የአፈፃፀም መመሪያ ቁጥር 18/2006 መሰረት፣ ተጠሪ ያቀረበው "የይካተትልኝ" ጥያቄ አግባብነት ባለው አካል ሳይስተናገድ፣ ይዞታው በልማት ተነሺነት ለአመልካች የተሰጠበት አግባብ የሕግ መሠረት የለውም. ፍርድ ቤቱ ቀደም ሲል ተጠሪ ያቀረበውን የመፋለም ክስ ውድቅ ካደረገ በኋላ፣ የአመልካችን ካርታ እንዲመክን የሰጠው ውሳኔ፣ ክርክሩን ከመጀመሪያው ብይን ጋር በሚቃረን መልኩ መርቷል የሚያስብል አይደለም. ምክንያቱም የይዞታው አስተዳደር ጥያቄ በመመሪያው መሰረት እንዲታይ መወሰኑ ሕግን መሠረት ያደረገ ነው.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 213041

ቀን: ሚያዝያ 26 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በኦሮሚያ ክልል፣ ባሌ ዞን በሚገኝ የእርሻ መሬትና የከተማ መኖሪያ ቤት ላይ የተነሳ የውርስ ክርክር ሲሆን፣ አመልካች እና ሌሎች ወራሾች የአያታቸውን ድርሻ ጠይቀዋል. ተጠሪ የእርሻ መሬቱን ለ20 ዓመታት በግል ይዞታነት የያዘ መሆኑንና ከተማ ቤት ደግሞ በግዢ ውል ያገኘው ነው በማለት ተከራክሯል. የስር ወረዳ ፍርድ ቤት የሽያጭ ውሉን ውድቅ በማድረግ ንብረቱ የውርስ ሀብት መሆኑን ቢያረጋግጥም፣ የባሌ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት እና የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎቶች ንብረቶቹ የተጠሪ የግል ይዞታዎች ናቸው በማለት ወስነዋል.

የሕግ ትርጉም: የክልሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ማስረጃዎችን የመመርመርና የመመዘን ስልጣኑን በመጠቀም፣ የስር ወረዳ ፍርድ ቤት የሰማውን የሰውና የሰነድ ማስረጃዎች መርምሮና መዝኖ የእርሻ መሬቱ እና የመኖሪያ ቤቱ የተጠሪ የግል ይዞታ መሆኑን የደረሰበት የፍሬ ነገር ድምዳሜ ነው. የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ማስረጃን በመመዘን ስህተት የተፈፀመበት ካልሆነ በቀር በፍሬ ነገር ደረጃ የጸናውን ውሳኔ የማረም ስልጣን የለውም (በፌ/ፍ/ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10(1) እና በሕገ መንግስቱ አንቀጽ 80(3)(ሀ) መሠረት).

የሰበር መዝገብ ቁጥር 213190

ቀን: የካቲት 28/2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የማይንቀሳቀስ ንብረት ክርክር ሲሆን፣ ተጠሪ በስጦታ ውል አግኝቻለሁ የሚለውን ቤት አመልካች የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ አውጥቶ እንደተጠቀመበት በመግለጽ እንዲያስረክብ ጠይቋል. የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ክሱ የስጦታ ውሉ ከተሻረ ከ19 ዓመታት በኋላ የቀረበ በመሆኑ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 መሠረት በ10 ዓመት ይርጋ ይታገዳል በማለት ውድቅ አድርጎታል. ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ግን ክሱ የማይንቀሳቀስ ንብረት የመፋለም ክርክር በመሆኑ በይርጋ የማይታገድ ነው በማለት የስር ፍርድ ቤትን ውሳኔ ሽሯል. አመልካች ይግባኝ ሰሚው ችሎት በመስቀልኛ ይግባኝ (cross-appeal) የተነሳውን የክስ መቃወሚያ ሳያይ ውሳኔ መስጠቱንና ቀሪ የመቃወሚያ ነጥቦች ሳይታዩ ወደ ስረ ነገር ክርክር እንዲገባ መወሰኑን በመቃወም አቤቱታ አቅርቧል.

የሕግ ትርጉም:

  1. የይግባኝ ሰሚ ችሎት ስልጣን: ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት በስር ፍርድ ቤት ውሳኔ ያልተሰጠበትንና ግልጽ አቋም ያልተያዘበትን ጉዳይ ተቀብሎ የመወሰን ሥነ ሥርዓታዊ የሕግ ማዕቀፍ የለውም. በመሆኑም አመልካች በስር ፍርድ ቤት ውሳኔ ያልተሰጠበትን የመስቀልኛ ይግባኝ (ስለ ክሱ ድግግሞሽ) ይግባኝ ሰሚው ችሎት ማስተናገዱ መሠረታዊ የሙግት አመራር ግድፈት ነው.
  2. ያልታዩ መቃወሚያዎች: በርካታ የመቃወሚያ ነጥቦች ቀርበው በአንዱ ላይ ብቻ ውሳኔ ተሰጥቶ ክሱ ከተዘጋ፣ ያ ውሳኔ በይግባኝ ከተሻረ፣ ጉዳዩ ወደ ስር ፍርድ ቤት ሲመለስ፣ ፍርድ ቤቱ በተቀሩት የመቃወሚያ ነጥቦች ላይ አከራክሮ ውሳኔ እንዲሰጥ መደረግ ነበረበት (ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 244 እና 341). በቀጥታ በክሱ ስረ ነገር ላይ እንዲከራከር መወሰኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 213319

ቀን: መጋቢት 29 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ አመልካች (የቴክኒክ ክፍል ኃላፊ) በህገ-ወጥ መንገድ ከሥራ መባረሩን በመግለጽ ያቀረበው የሥራ ክርክር ነው. ተጠሪ አመልካች የሥራ መሪ (Management Worker) በመሆኑ ክሱ በአሠሪ እና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 የማይታይ ነው በማለት ተከራክሯል. የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች ሠራተኛ መቅጠር እና ማሰናበትን በተመለከተ ለበላይ አካል የውሳኔ ሃሳብ (recommendation) ያቀርባል በሚል ምክንያት የሥራ መሪ ነው በማለት ክሱን ውድቅ አድርገዋል.

የሕግ ትርጉም: የአሰሪና ሰራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 2(10) የሥራ መሪን የሚተረጉመው የሥራ አመራር ፖሊሲዎችን የማውጣትና የማስፈፀም ስልጣን ያለው ወይም ሠራተኛን የመቅጠር፣ የማሰናበት ተግባር የመወሰን ስልጣን ያለው ወይም በማንም ሳይመራ የራሱን የውሳኔ ሃሳብ የሚያቀርብ ግለሰብ ሲሆን፣ በራሱ ውሳኔ መስጠት (Deciding) እና የውሳኔ ሀሳብ ማቅረብ (Recommending) የተለያዩ የኃላፊነት ደረጃዎችን ያመለክታሉ. አመልካች ሠራተኛ መቅጠርና ማሰናበትን በተመለከተ የውሳኔ ሀሳብ ማቅረቡ ብቻ፣ በራሱ ውሳኔ የመስጠት ስልጣን ከሌለው፣ በአዋጁ የተቀመጠውን የሥራ መሪነት መስፈርት አያሟላም. የስር ፍርድ ቤቶችም ይህንን የሕግ ትርጓሜ ስህተት በመፈጸም ክሱን ውድቅ ማድረጋቸው ተሽሯል.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 213553

ቀን: ግንቦት 30 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ አመልካች (ባለድርሻ) ከኮልፌ ቅዱስ ራጉኤል አዲስ ህይወት አክስዬን ማህበር አባልነት እንዲሰናበት የተደረገበትን ውሳኔ የሚቃወም ነው. አመልካች ለረጅም ጊዜ መዋጮ ባለማዋጣቱ በሰኔ 19/2008 ዓ.ም በተደረገ ጠቅላላ ጉባኤ ከአባልነት እንዲሰረዝ ተወስኖበታል. አመልካች ይህንን ቀደም ሲል ክስ አቅርቦ የይርጋ ውሳኔ ተሰጥቶበት የጸና ውሳኔ አለ. አሁን ደግሞ በቀጠሮ ያልተሰረዘ አዲስ የጉባኤ ውሳኔ በማንሳት መብቱን ለመጠየቅ አቤቱታ አቅርቧል.

የሕግ ትርጉም: የማህበር ጠቅላላ ጉባኤ በሕግና በመተዳደሪያ ደንቡ መሠረት የሚያሳልፈው ውሳኔ በሁሉም አባላት ላይ አስገዳጅነት አለው (የንግድ ሕግ ቁጥር 388(1) እና 416(1)). አመልካች ከአባልነት እንዲሰረዝ የተሰጠው ውሳኔ ቀደም ሲል በይርጋ ተቀባይነት አጥቶ የጸና ሆኖ እያለ፣ አባልነቱ እንዲቀጥል የሚያስችል አግባብ የለም. እንዲሁም አመልካች እንደሌሎች አባላት መዋጮ የማዋጣት ግዴታውን አለመፈጸሙ በፍሬ ነገር ደረጃ የተረጋገጠ በመሆኑ፣ የሰበር ቅሬታው ተቀባይነት የለውም.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 213601

ቀን: መጋቢት 28/2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ አመልካች በኑዛዜ ወራሽነት ያገኙት ቤት (ቁ. 515) በእናታቸው አማካኝነት በማካካሻነት የተሰጠ ቢሆንም፣ በወቅቱ የነበሩ ተጠሪዎች በመንግስት ቋት እንዲገባ በማድረግ እየተጠቀሙበት ነው በማለት ያቀረቡት የይዞታ ክርክር ነው. የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች ያቀረበው ክስ በኑዛዜ ውርስ ላይ የተመሠረተ ክርክር በመሆኑ በይርጋ ይታገዳል በሚል ውድቅ አድርገውታል.

የሕግ ትርጉም:

  1. የይርጋ ጉዳይ: የአመልካች ክስ በአውራሹ ፈቃድ ገብቶ አሻፈረኝ በተባለ የማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ የቀረበ የመፋለም ክርክር (Reivindicatory Suit) በመሆኑ፣ እንዲህ ያለው ክስ በይርጋ የማይታገድ ነው (ሰ/መ/ቁ/43600).
  2. የመንግስት ይዞታ እና የማስረጃ ሸክም: ቤቱ ለረጅም ዓመታት በመንግስት እጅ የቆየ በመሆኑ፣ አመልካች ቤቱ በአዋጅ ቁጥር 47/67 መሠረት የተፈቀደላቸው መሆኑን ወይም ከአዋጅ ውጪ ተወስዶብኝ ነው በሚል ለሚመለከተው አካል አቤቱታ አቅርበው ባልተወረሰበት ላይ ባለቤት መሆናቸውን የሚያሳይ ማስረጃ ማቅረብ ይጠበቅባቸዋል (ሰ/መ/ቁ 14094). አመልካች ይህን ማስረጃ ማቅረብ ባለመቻሉ፣ ክሱ ተቀባይነት የሌለው መሆኑን መወሰን ሲገባው፣ የስር ፍርድ ቤት ጉዳዩን የማየት ስልጣን የለኝም ማለቱ የሕግ ስህተት ቢሆንም፣ የሰበር ችሎቱ ግን ክሱ ተቀባይነት የሌለው በመሆኑ ውሳኔውን አሻሽሎታል.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 213930

ቀን: መጋቢት 28 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ አመልካች በአባቱ ይዞታ ውስጥ የሚገኝ ቤት (ቁ. 034/041) በጥገኝነት የነበረ ግለሰብ ለ1ኛ ተጠሪ (የከተማ አስተዳደር) አስረክቧል በማለት ቤቱ እንዲመለስለት ያቀረበው የይዞታ ክርክር ነው. ተጠሪ ቤቱ ለረጅም ጊዜ በመንግስት እጅ የቆየ የቀበሌ ቤት ነው በማለት ተከራክሯል. የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች የባለቤትነት ማስረጃ ወይም ቤቱ ከአዋጅ 47/67 ውጪ እንዲመለስ የተወሰነበትን ማስረጃ ባለማቅረቡ ጉዳዩን ለማየት ስልጣን የለኝም በማለት ብይን ሰጥተዋል.

የሕግ ትርጉም: ቤቱ ለረጅም ዓመታት በመንግስት እጅ የቆየ መሆኑ ከተረጋገጠ፣ አመልካች በሕግ በተቀመጠው አግባብ (በአዋጅ ቁጥር 47/67 መሰረት የተፈቀደለት መሆኑን ወይም በአግባቡ ተወርሶ ውሳኔ ማግኘቱን) ማስረዳት ነበረበት (ሰ/መ/ቁ 14094). ይህ ማስረጃ ሳይቀርብ ክሱን ውድቅ ማድረግ ሲገባው፣ ስልጣን የለኝም በማለት መወሰኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው. ይሁን እንጂ የሰበር ችሎቱ በጉዳዩ ፍሬ ነገር ላይ በመግባት ክሱ ተቀባይነት የሌለው መሆኑን በመወሰን የስር ፍርድ ቤትን ውሳኔ አሻሽሏል.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 214229

ቀን: መጋቢት 30 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች (ከሳሽ) ያቀረበው ሁከትና መፋለምን የያዘ ክስ እንዲያሻሽል ታዝዞ ሳያቀርብ ቀርቷል. በመቀጠል መኪና በመበላሸቱ ምክንያት የቀረ መሆኑን በመግለጽ መዝገቡ እንዲነቀሳቀስለት ጠይቋል. የስር ፍርድ ቤቶች የቀጠሮ መቅረቱ ምክንያት አሳማኝ አይደለም በማለት መዝገቡ እንዲነቀሳቀስ የተጠየቀውን አቤቱታ ውድቅ አድርገውታል.

የሕግ ትርጉም: አንድ ፍርድ ቤት የተሻሻለ ክስ እንዲቀርብ ትዕዛዝ ሰጥቶ ያ ትዕዛዝ ያለምክንያት በአመልካች ካልተፈፀመ፣ ፍርድ ቤቱ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 199 አግባብ ሁለት አማራጮች አሉት. የመጀመሪያው አማራጭ ክሱ ባይሻሻልም በዚያው ቀነ ቀጠሮ የመሰለውን ውሣኔ የመስጠት ሲሆን፣ ሁለተኛው መዝገቡን የመዝጋት ነው. የስር ፍርድ ቤት የመጀመሪያውን አማራጭ (ጉዳዩን ቀደም ሲል በቀረበው ክስ መርምሮ መወሰን) ሳያገናዝብ ትዕዛዙ አለመፈፀሙን ብቻ መነሻ በማድረግ መዝገቡን መዝጋቱ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 199ን አጠቃላይ መንፈስ ያላገናዘበ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 214331

ቀን: ጥር 27 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ አመልካች ከኤርትራ-ኢትዮጵያ ጦርነት በፊት ከሀገር ሲወጡ ለጠ/አካሌ ውክልና የሰጡትን ይዞታ (1,900 ካ.ሜ) ተመላሽ እንዲደረግላቸው የጠየቁበት ነው. አመልካች ይዞታውን በውክልና ከተረከበ በኋላ ከራሱ ይዞታ (500 ካ.ሜ) ጋር ቀላቅሎ በመያዝ ሲጠቀምበት የቆየ መሆኑን የደረሱበት የስር ፍርድ ቤቶች፣ አመልካች ከ500 ካ.ሜ ውጪ ባለው ይዞታ ላይ መብት የለውም በማለት ለተጠሪ እንዲያስረክብ ወስነዋል. አመልካች የስር ፍርድ ቤቶች የማስረጃ ምዘና ስህተት ፈጽመዋል በማለት ተከራክሯል.

የሕግ ትርጉም: የግራ ቀኙ የይዞታ መጠን፣ አገላለጽና ይገባኛል ማስረጃዎችን መመርመርና መመዘን በፍሬ ነገር ደረጃ የሚወሰን ነው. ማስረጃን የመመርመርና የመመዘን ስልጣን ባላቸው የስር ፍርድ ቤቶች የተረጋገጠውን ድምዳሜ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በድጋሚ አይመረምርም ወይም አይመዝንም. በውሳኔው ላይ መሠረታዊ የማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት አልተገኘም.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 214418

ቀን: መጋቢት 28 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በድርጅት ውስጥ ከሥራ የተሰናበቱ ሠራተኞች (ተጠሪዎች) የህገ-ወጥ ስንብት ክፍያ እንዲከፈላቸው ያቀረቡት ክርክር ነው. አመልካች (ድርጅት) ስንብቱ በውጪ ምንዛሪ እጥረት ምክንያት በሠራተኛ ቅነሳ የተደረገ ነው በማለት ተከራክሯል. የስር ፍርድ ቤት የአመልካችን የሥልጣን መቃወሚያ (ጉዳዩ በቦርድ መታየት አለበት የሚለውን) ወቅቱን ጠብቆ አልቀረበም በሚል ውድቅ አድርጎታል.

የሕግ ትርጉም: የሥራ ክርክሩ መሠረት የሠራተኞች ቅነሳ መሆኑ ከግራ ቀኙ ክርክርና ሂደት መገንዘብ ይቻላል. የሠራተኞች ቅነሳ (Staff Reduction) የወል የሥራ ክርክር ባህሪ ያለው በመሆኑ በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 143(1)(ሸ) መሠረት ጉዳዩን አይቶ የመወሰን ሥልጣን ያለው የአሠሪ እና ሠራተኛ ወሳኝ ቦርድ እንጂ መደበኛ ፍርድ ቤት አይደለም (አንቀጽ 148(ለ)). ፍርድ ቤቱ የሥልጣን መቃወሚያውን በወቅቱ ባይነሳም እንኳን፣ ክርክሩ በየትኛውም ደረጃ ላይ እያለ ሥልጣን የሌለው መሆኑን ሲረዳ ክሱን ውድቅ ማድረግ ይኖርበታል. የስር ፍርድ ቤቶች ይህንን ማድረግ አለመቻላቸው መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 215142

ቀን: ሚያዝያ 28 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች (የሶፍት ዌር ዲዛይን ኩባንያ) ተጠሪ (ተፎካካሪ ኩባንያ) ተመሳሳይ የንግድ ምልክት ("ዛይሪድ" ከ "ራይድ") በመጠቀሙ፣ ሠራተኞችን በመመልመል እና በህገወጥ መንገድ የአመልካችን ደንበኛ መረጃ በመውሰድ በኤሌክትሮኒክስ መልዕክት ሁከት እየፈጠረበት ነው በማለት ሁከት ይወገድልኝ እና ካሳ ይከፈለኝ በማለት ክስ አቅርቧል. የስር ፍርድ ቤት የንግድ ምልክትና ተገቢ ያልሆነ የንግድ ውድድርን የሚመለከቱ የዳኝነት ጥያቄዎች በአዋጅ ቁጥር 813/2006 መሠረት በፌዴራል የንግድ ውድድር እና ሸማቾች አስተዳደራዊ ፍርድ ቤት መታየት አለባቸው በማለት ክሱን ውድቅ አድርጓል.

የሕግ ትርጉም: ተጠሪ ፈጽሞታል የተባለው ተግባር (ሐቀኛ ያልሆነ፣ አሳሳች ወይም አታላይነት ያለበት ድርጊት) የንግድ ውድድርን የሚመለከት ነው. እንደነዚህ ያሉ ድርጊቶችን አጣርቶና መርምሮ ውሳኔ የመስጠት የሥረ ነገር የዳኝነት ሥልጣን የተሰጠው በአዋጅ ቁጥር 813/2006 አንቀጽ 8፣ 32(1)(ለ) እና 37 መሠረት ለፌዴራል የንግድ ውድድር እና ሸማቾች ጥበቃ አስተዳደራዊ ፍርድ ቤት ነው. ስለሆነም፣ መደበኛ ፍርድ ቤቶች በጉዳዩ ላይ ሥልጣን የለኝም በማለት ብይን መስጠታቸው ሕግን መሠረት ያደረገ ነው.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 215158

ቀን: ግንቦት 22 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ ከአመልካች ማኅበር አባልነት የሚወጣ ተጠሪ ድርሻ ሲሰላ፣ የማኅበሩ ሥራ አስኪያጅ የወሰደው የብድር ውል በወጪነት እንዲያዝ አመልካች ያቀረበው ጥያቄ ውድቅ መደረጉን ይመለከታል. የሂሳብ አጣሪውና የስር ፍርድ ቤቶች ብድሩ ውድቅ የተደረገው በሁሉም ማኅበርተኞች ያልተረጋገጠ (ተጠሪ ያልፈረመበት) በመሆኑና የማኅበሩ ሥራ አስኪያጅ ብድር ለመውሰድ የሕግ ሥልጣን ስላልነበረው ነው ብለው ወስነዋል.

የሕግ ትርጉም: የማኅበሩ ሥራ አስኪያጅ ከማኅበሩ ንግድ ጋር የሚያያዝ ልውውጥን በተመለከተ የመዋዋል ሥልጣን ቢኖረውም፣ የማኅበሩ መመስረቻ ጽሑፍ ወይም መተዳደሪያ ደንብ ማኅበሩን ወክሎ ገንዘብ የሚበደር መሆኑን በግልጽ ካላመለከተ፣ ሥራ አስኪያጁ የወሰደው ብድር በሁሉም ማኅበርተኞች ካልተረጋገጠ፣ ለማኅበሩ ዓላማ የተደረገ ሕጋዊ ውል ተብሎ በሂሳብ ማጣራት ወቅት በወጪነት ሊያዝ አይገባም. የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት አይደለም.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 215226

ቀን: ጥር 26 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የአፈጻጸም ክርክር ሲሆን፣ ተጠሪዎች (የፍርድ ባለመብቶች) አመልካች (የፍርድ ባለዕዳ) በፍርድ የተወሰነበትን ቤት ማፍረስን በተመለከተ ነው. አመልካች በፍርድ ያልተወሰነባቸውን ሁለት ክፍሎች እንዲያፈርስ የአፈፃፀም ችሎቱ ትዕዛዝ መስጠቱን በመቃወም አቤቱታ አቅርቧል. የአፈፃፀም ችሎቱ ትዕዛዝ የሰጠው አመልካች አፍርሻለሁ ቢልም ፍርዱ ያረፈባቸው ቤቶች ያላለፈረሱ በመሆናቸው ነው.

የሕግ ትርጉም: ፍርድን የሚያስፈጽሙ ፍርድ ቤቶች እንደፍርዱ እንዲያስፈጽሙና ዋናውን ፍርድ በማይነካ መልኩ ተገቢ ነው ያሉትን የአፈፃፀም ዘዴ ማዘዝ ይችላሉ. የአፈጻጸም ችሎቱ በዋናው ፍርድ የተወሰነው ቤቶች መሆናቸውን አጣርቶ፣ አመልካች እንዲያፈርስ የተወሰነበትን ቤቶች ያላለፈረሰ መሆኑን በማረጋገጥ፣ ፍርዱ እንዲፈፀም የሰጠው ትዕዛዝ ከዋናው ፍርድ የተለየ አይደለም. በመሆኑም የተፈጸመ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የለም.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 215474

ቀን: ሚያዚያ 25 ቀን 2014

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በቡታጅራ ከተማ የሚገኝ ቤት ክርክር ሲሆን፣ ቤቱ በ1968 ዓ.ም አካባቢ በመንግስት (ቀበሌ) ቁጥጥር ስር ገብቶ ቆይቶ፣ በ1997 ዓ.ም ለአመልካች (ቀይ መስቀል ማህበር) የተሰጠ ነው. ተጠሪዎች ቤቱ በአዋጅ 47/67 ያልተወረሰ የግል ንብረታቸው በመሆኑ እንዲመለስላቸው ጠይቀዋል. የስር ፍርድ ቤቶች ቤቱ በአዋጅ ያልተወረሰ መሆኑን በመግለጽ ለአመልካች እንዲመለስ ወስነዋል.

የሕግ ትርጉም: የከተማ ቤት ንብረትነቱ በ1967 ዓ.ም ከታወጀው አዋጅ (47/67) በኋላ በመንግስት እጅ ለረጅም ጊዜ የቆየ ከሆነ፣ ባለቤት ነኝ የሚል ወገን በአዋጅ ቁጥር 47/67 አንቀጽ 12(2) መሠረት መብቱን አፀድቆ መቅረብ አለበት. ተጠሪዎች መብታቸውን በተገቢው አስተዳደር አካል ማስረገጥ ወይም ቤቱ ከአዋጅ ውጪ ተወስዶበት እንዲመለስ በፕራይቬታይዜሽን ኤጀንሲ ማስወሰን ባለመቻላቸው፣ ምስክሮቹ ቤቱ የሟች ነው ብለው ስላስረዱ ብቻ፣ ቤቱ ሊመለስ ይገባል ብሎ የስር ፍርድ ቤት መወሰኑ ለጉዳዩ አግባብነት ያላቸውን የሕግ ድንጋጌዎች መሠረት ያላደረገ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው.

የሰበር መዝገብ ቁጥር 216080

ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በወንጀል ክስ ላይ የቀረበ ሲሆን፣ አመልካች (አቶ የኑስ ሙዘሚሌ) በአዋጅ ቁጥር 721/2004 አንቀጽ 5(1) እና 35(1)(ለ) ሥር ከሊዝ ስርዓት ውጪ የመንግስትን መሬት በሕገወጥ መንገድ ይዟል በሚል የቀረበበት ክስ ነው። የስር ፍርድ ቤት አመልካች ከነባር ይዞታው በተጨማሪ 563.5 ካሬ ሜትር መሬት መያዙን አረጋግጦ ጥፋተኛ በማለት በፅኑ እስራት ቀጥቶታል። አመልካች መሬቱ ወደ ከተማ ከመካለሉ በፊት የእርሻ መሬት የነበረ ነባር ይዞታዬ ነው በማለት ውሳኔውን ተቃውሟል።

የሕግ ትርጉም: አዋጅ ቁጥር 721/2004 ከወጣበት ጊዜ በፊት በግለሰቦች ይዞታ ሥር የቆየና በኋሊ ወዯ ከተማ ክልል የተካለለ ይዞታ፣ በአዋጁ አንቀጽ 6 መሠረት ወዯ ሊዝ ይዞታነት ሳይቀየር፣ አመልካች ትርፍ ይዞታ ስሇያዘ ብቻ የአዋጁን አንቀጽ 5 እና 35 ድንጋጌዎችን ጥሶ ከሊዝ ስርዓት ውጪ የመንግስት መሬት ይዟል በማለት ጥፋተኛ ብሎ ቅጣት መወሰን የአዋጁን አንቀጽ 5 እና 6 መሠረታዊ የሆነ ዓላማን ያላገናዘበ ስህተት ነው። በመሆኑም ነባር ይዞታው ወዯ ሊዝ ስርዓት ተቀይሮ የይዞታ መጠኑ ባልተለየበት ሁኔታ በወንጀል ሊያስቀጣ አይገባም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 216299

ቀን: ግንቦት 25 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካቾች በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ጸድቆ የነበረን የውርስ አጣሪ ሪፖርት (በመ.ቁ 105883) በፍ/ብ/ሕ/ቁ 998 መሠረት እንዲሰረዝላቸው በአዲስ ክስ (በኮ.መ.ቁ 176966) ዳኝነት ጠይቀዋል። የስር ፍርድ ቤቶች ሪፖርቱን ለማሰረዝ የሚቀርብ አቤቱታ መቅረብ ያለበት በሪፖርቱ በጸደቀበት መዝገብ ላይ እንጂ በአዲስ መዝገብ መሆን የለበትም በማለት መዝገቡን ዘግተዋል።

የሕግ ትርጉም: በፍርድ ቤት ጸድቆ የነበረ የውርስ አጣሪ ሪፖርት ይሰረዝልን የሚል አቤቱታ መቅረብ የሚገባው በዛው ሪፖርቱ በጸደቀበት መዝገብ ላይ ሊሆን ይገባል እንጂ፣ ሪፖርቱ ከጸደቀበት መዝገብ ውጪ በሌላ የክስ መዝገብ እንዲስተናገድ የሚባልበት የሕግ መሠረት የለም። የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ቀደም ሲል በሰ.መ.ቁ 45905 (ቅጽ 11) የውርስ አጣሪ ሪፖርት ማስረጃነት እንጂ በቀጥታ ለአፈጻጸም የሚቀርብ ውሳኔ ባለመሆኑ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 358 መሠረት ተቃውሞ ሊቀርብበት አይችልም የሚል አስገዳጅ የሕግ ትርጉም የሰጠ ሲሆን፣ ይህም ውሳኔ በአዲስ ክስ ሪፖርት ይሰረዝልኝ ለሚለው ጥያቄ ተፈጻሚነት የለውም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 216573

ቀን: የካቲት 25/2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ተጠሪዎች በሕጋዊ ካርታ የተሰጣቸውን ይዞታ (327.72 ካሬ ሜትር) ውስጥ አመልካቾች 40 ካሬ ሜትር በግድ ይዘዋልና እንዲለቁላቸው ክስ አቅርበዋል። አመልካቾች ቤቱ በውርስ የወረሱት የነባር ይዞታቸው አካል ነው በማለት ተከራክረዋል። የስር ፍርድ ቤቶች ከክፍለ ከተማው መሬት አስተዳደር በተገኘ ማስረጃና የአየር ካርታ ንባብ መሠረት አከራካሪው መሬት የአመልካቾች ይዞታ አካል አለመሆኑን በማረጋገጥ አመልካቾች እንዲለቁ ወስነዋል።

የሕግ ትርጉም: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ስልጣን ባላቸው የስር ፍርድ ቤቶች በፍሬ ነገር ረገድ በማስረጃ አጣርተው የደረሱበት ድምዳሜ፣ ማስረጃን የመሠረት ያደረገ ወይም በመሠረታዊ የማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት ያልተገኘበት ከሆነ ሊለወጥ አይችልም። የስር ፍርድ ቤቶች በይዞታ ማረጋገጫ ካርታ እና በአስተዳደራዊ ማጣራት ላይ ተመሥርተው ያረጋገጡት ፍሬ ነገር (አመልካቾች በሕግ የተጠበቀ ይዞታ መብት የሌላቸው መሆኑ) መሰረታዊ የሕግ ስህተት ስላልተፈፀመበት ፀንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 216970

ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ተጠሪ (ወ/ሮ አሰገደች ብርሃኑ) አመልካቾች (አቶ ከድር ሙክታር እና ወ/ሮ ዘህራ አንዋር) በተሰጣቸው የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ መሠረት ወደ ተጠሪ ይዞታ አንድ ሜትር በመግባት እና የተጠሪን መውጫ/መግቢያ በመዝጋት ሁከት ፈጥረዋል በማለት ክስ አቅርበው ነበር። የስር ፍርድ ቤት ካርታው በተጠሪ ይዞታ ውስጥ ያለመሆኑን ቢያረጋግጥም፣ ተጠሪ አስቀድመው ይጠቀሙበት የነበረው መውጫ እና መግቢያ በመዘጋቱ ሁከቱ እንዲወገድ ወስኗል።

የሕግ ትርጉም: አንድ የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለሀብት የሆነ ሰው የንብረቱ ባለሀብት ከመሆኑ ጋር ተያይዞ በንብረቱ መጠቀም ይችል ዘንድ በሕግ ከተሰጡት መብቶች አንዱ መውጫ መግቢያ የማግኘት መብት ነው። የፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1227 በባለሀብትነት መብት ላይ የተሰጡ የመብት ወሰኖች የማይታለፉ መሆናቸውን ይደነግጋል። አስተዳደሩ ለአመልካቾች የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ ሲሰራ፣ ተጠሪ አስቀድሞ ሲጠቀምበት የነበረውን መንገድ ሳይዘጋ ወይም ተገቢ የሆነ አማራጭ መውጫ/መግቢያ ሳይሰጥ መተላለፊያውን መዝጋት የሚቻል ባለመሆኑ፣ የስር ፍርድ ቤቶች ሁከቱ እንዲወገድ የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የለበትም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 217065

ቀን: መጋቢት 26 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በፍቺ ምክንያት የተነሳ የንብረት ክርክር ነው። አመልካች በባንክ ተቀማጭ ከነበረ ገንዘብ ላይ በትዳር ውስጥ እያሉ ያወጡት 845,000 ብር ለጋራ ትዳር ጥቅም ውሏል/አልዋለም የሚለው ዋና አከራካሪ ነጥብ ነበር። ፍርድ ቤቱ ገንዘቡ ለጋራ ጥቅም አልዋለም በማለት አመልካች ግማሹን እንዲከፍሉ ወስኗል። ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት የገንዘቡን መጠን በራሱ ፍላጎት ወደ 894,000 ብር ከፍ በማድረግ ውሳኔ መስጠቱ ተነስቷል።

የሕግ ትርጉም:

  1. በክርክሩ ሂደት የሚደረግ ምርመራ በጽሑፍ የቀረበውን የግራ ቀኙ ክርክር ግልጽ የሚያደርግ እንጂ በክስ እና በመልስ ያልተነሳ አዲስ ክርክር የሚቀርብበት አይደለም (ፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 241(1))። አመልካች በመጀመሪያ ገንዘቡን አላወጣሁም ብሎ በጽሑፍ መከራከር፣ በኋላ ላይ ግን ለትዳር ጥቅም ውሏል በማለት ክርክር ማቅረቡ ተቀባይነት የለውም።
  2. ማስረጃን የመመዘንና የመመርመር ስልጣን ባላቸው የስር ፍርድ ቤቶች የደረሱበት የፍሬ ነገር ድምዳሜ (ገንዘቡ ለጋራ ጥቅም አልዋለም የሚለው) በሰበር ሊለወጥ አይችልም።
  3. የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት (ይግባኝ ሰሚው) በሥር ፍርድ ቤት ማስረጃ ከተጣራው ውጪ በራሱ ያደረገው ማጣራት ሳይኖር የገንዘቡን መጠን ወደ 894,000 ብር በመጨመር ግማሹን ለተጠሪ እንዲከፈል መወሰኑ፣ በተጠሪ ያልቀረበ ቅሬታ ላይ ያለአግባብ ዳኝነት መስጠት በመሆኑ (ultra petita) መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 217195

ቀን: ግንቦት 30 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች (ወ/ሮ ፍርኑስ ፈንቴ) መሬታቸው ለሕዝብ ጥቅም ሲባል በመወሰዱ፣ ምትክ የቤት መስሪያ ቦታ እና ተገቢውን ካሳ እንዲከፈላት ጠይቃ ክስ አቅርባለች። የወረዳው ፍ/ቤት ካሳ እንዲከፈላት ቢወስንም፣ የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የወረዳው ፍ/ቤት ጉዳዩን የማየት ሥረ-ነገር ሥልጣን የለውም በማለት ውሳኔውን ሽሮታል።

የሕግ ትርጉም: የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት የገጠር መሬት አስተዳዳደር እና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 252/2009 አንቀጽ 52(2) ድንጋጌ፣ የወረዳው ፍርድ ቤት በገጠር መሬት ይዞታ እና የመጠቀም መብት ላይ የሚፈጠሩ አለመግባባቶችን እና የሚነሱ ክርክሮችን ተቀብሎ የማየት ሥረ-ነገር ስልጣን እንዳለው በግልጽ ይደነግጋል። አመልካች በገጠር መሬት ላይ ባላት የይዞታ እና የመጠቀም መብት መሠረት ክስ ያቀረቡ በመሆኑ፣ የወረዳው ፍርድ ቤት ጉዳዩን የማየት ሥረ-ነገር ሥልጣን ነበረው። የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ከጉዳዩ ጋር ተያያዥነት የሌለውን የፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 15/2/ሠ/ ድንጋጌን በመጥቀስ ሥልጣን የለውም ማለቱ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ነው።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 217202

ቀን: ግንቦት 30 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች (ብርሃን አለም ጠ/አለባቸው) ተጠሪ የሆነችው ቤተ ክርስቲያን (የኢትዮጵያ ሙሉ ወንጌል አማኞች ቤተ ክርስቲያን) የጻፈችው የዕግድ ደብዳቤ አምልኮ የማምለክ መብቱን የሚጋፋ በመሆኑ፣ ዕግዱ ህገወጥ ነው ተብሎ እንዲወሰንለት ክስ አቅርቧል። የስር ፍርድ ቤቶች ጉዳዩ ሃይማኖታዊ ጉዳይ በመሆኑ እና ፍርድ ቤት በሃይማኖት ጉዳይ ጣልቃ መግባት ስለሌለበት (ሕገ መንግስት አንቀጽ 11) ክሱን ውድቅ አድርገዋል።

የሕግ ትርጉም: የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ሕገ መንግሥት አንቀጽ 11 መንግሥትና ሃይማኖት የተለያዩ መሆናቸውንና መንግሥት በሃይማኖት ጉዳይ ጣልቃ እንደማይገባ ይደነግጋል። አንድ ቤተ ክርስቲያን በሥሯ ያለውን አማኝ አገልጋይ ማድረግ እና ከአገልግሎት የማገድ መብት የምታገኘው በቤተ ክርስቲያኗ ሥርዓት መሠረት ነው። ይህ አሠራር በመደበኛ ፍርድ ቤት ሊፈተሽ አይችልም፤ በፍርድ ቤት ጣልቃ መግባት በሃይማኖት ጉዳይ ላይ ጣልቃ መግባት ይሆናል። በመሆኑም ክሱ ከእምነት ነፃነት ጋር የተያያዘ ሳይሆን ከሃይማኖት ተቋማት የውስጥ አሠራር ጋር የተቆራኘ በመሆኑ በፍርድ ቤት የሚስተናገድ አይደለም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 218077

ቀን: ሚያዝያ 26 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች (አቶ አማን በሽር) በሙስና ወንጀሎች አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 9(2) ሥር፣ የከተማ ካሳ ስሌት ኮሚቴ አባል በመሆን፣ ገበሬዎች በሀሰተኛ ማስረጃ ካሳ እንዲከፈላቸው በማገዝ በመከሰስ ጥፋተኛ ተብሏል። አመልካች ኮሚቴው በየደረጃው ከቀረበው ማስረጃ ሕጋዊነትን በማረጋገጥ ላይ ብቻ ተወስኖ የካሳ ግምት የመስራት ኃላፊነት እንጂ ተጨማሪ ማጣራት አልነበረበትም በማለት ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤቶች ግን ኮሚቴው መሬቱን በአካል ሄዶ በመለካት የማጣራት ግዴታውን አለመፈጸሙን በመጥቀስ የጥፋተኝነት ውሳኔ ሰጥተዋል።

የሕግ ትርጉም: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ማስረጃን የመስማት፣ የመመርመርና የመመዘን ስልጣን ባላቸው የበታች ፍርድ ቤቶች የተረጋገጡትን ፍሬ ነገሮች መነሻ ያደርጋል። የስር ፍርድ ቤቶች አመልካቾችን ያካተተው የካሳ ስሌት ኮሚቴ መሬቱን በአካል ሄዶ የመለካትና የማጣራት ግዴታ የነበረበት መሆኑን እና ይህን አለመፈጸሙን ማስረጃ በመመዘን አረጋግጠዋል። በፍርድ ቤቶች የተፈፀመ መሰረታዊ የማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት ያልተገኘ በመሆኑ፣ በሙስና ወንጀል አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 9(2) ስር የተሰጠው የጥፋተኝነት ውሳኔ ፀንቷል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 218123

ቀን: ግንቦት 30 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች (ማልድ የትምህርት ድጋፍ ሰጪ ኃ/የተ/የግ/ማህበር) የቀረበው ክስ በሥራ ክርክር ችሎት ሊታይ አይገባም፤ ተጠሪ (ወ/ሪት ብሔር ዮናስ) የስራ መሪ (Management Worker) በመሆኗ የስረ-ነገር ስልጣን የለኝም በማለት ተከራክሯል። ከፍተኛው ፍርድ ቤት በስራ መዘርዝር ላይ ተጠሪ ሠራተኛ የመቅጠር፣ የማሰናበት ወይም የማዘዋወር ስልጣን አልነበራትም በማለት የስራ መሪ አይደለችም ሲል ወስኗል።

የሕግ ትርጉም: አንድ ሠራተኛ የሥራ መሪ መሆን አለመሆኑ የሚወሰነው በአሰሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 2(10) መሠረት፣ ሠራተኛውን የመቅጠር፣ የማሰናበት፣ የማዘዋወር ተግባሮችን የመወሰን ስልጣን ያለው መሆኑን በማጣራት ነው። የስራ መሪነትን ለማጣራት የሥራ መዘርዝሩን ብቻ ሳይሆን ሠራተኛው በተጨባጭ በአዋጁ የተዘረዘሩትን ተግባራት የሚያከናውን መሆን አለመሆኑን በሰው ምስክሮችን ጨምሮ በሌሎች ማስረጃዎች ጭምር ተጣርቶ መወሰን ያስፈልጋል። የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የስር ፍርድ ቤት የደረሰበትን የፍሬ ነገር ድምዳሜ (በተጨማሪ ማስረጃዎች የተረጋገጠውን) ሳይመረምር፣ በሥራ መዘርዝሩ ላይ ብቻ ተመሥርቶ ውሳኔ መስጠቱ መሠረታዊ የሆነ የክርክር አመራር ግድፈት በመሆኑ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 218235

ቀን: ግንቦት 30 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ተጠሪ (ተከሳሽ) አመልካች (ከሳሽ) ክስ ያቀረበ ቢረታ፣ ሊደርስ የሚችለውን ኪሳራና ካሳ የሚከፍልበት ንብረት የለውም በማለት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.200 መሠረት 200,000 ብር ዋስትና እንዲያሲዝ ጠይቋል። የስር ፍርድ ቤቶች አመልካች 50,000 ብር ዋስትና እንዲያሲዝ ትዕዛዝ ሰጥተው ባለመፈፀሙ መዝገቡን ዘግተውታል።

የሕግ ትርጉም: የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.200(1) ፍርድ ቤቱ ክርክሩ በሚቀጥልበት በማናቸውም ጊዜ ተከሳሽ ሲያመለክት፣ ለደረሰበት ወይም ሊደርስበት የሚችል ኪሳራ ከሳሽ በቂ መያዣ እንዲሰጥ ወይም ዋስ እንዲጠራ ሊያዝ እንደሚችል ይደነግጋል። ይሁን እንጂ ይህ ድንጋጌ የሕገ መንግሥቱን አንቀጽ 37(1) (ማንኛውም ሰው ፍርድ የማግኘት መብት አለው) መሠረታዊ መብት የሚነካ በመሆኑ፣ ፍርድ ቤቱ ትዕዛዝ ከመስጠቱ በፊት ተገቢውን ማጣራት በማድረግ በቂ ምክንያት ማስቀመጥ ይገባዋል። የስር ፍርድ ቤቶች ተጠሪ ያቀረበው አቤቱታ ዝርዝር መነሻ ያላካተተ ሆኖ እያለ፣ ተገቢውን ምክንያት ሳያስቀምጡ አመልካች ዋስትና እንዲያሲዝ ማዘዙ እና ባለመፈፀሙ መዝገቡን መዝጋቱ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 218754

ቀን: ጥቅምት 02 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካቾች በባልና ሚስት በጋራ ያፈሩት ቤት በህገ-ወጥ መንገድ ለ1ኛ ተጠሪ ተላልፏልና ሕገ-ወጥ ድርጊቱ ፈራሽ ይሁን በማለት ክስ አቅርበዋል። የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሽያጭ ውሉ በውል አዋዋይ ፊት ስላልተደረገ ውሉ ፈራሽ ነው በማለት ግራ ቀኙ ወደነበሩበት እንዲመለሱ ወስኗል። ከፍተኛው ፍርድ ቤት ግን አመልካቾች ውል ይፍረስልኝ ብለው ባልጠየቁበት ውል ይፍረስ መባሉ ስህተት ነው በማለት፣ አመልካቾች ቤቱን ለ1ኛ ተጠሪ እንዲያስረክቡ እና 1ኛ ተጠሪ ደግሞ ዋጋውን እንዲከፍሉ (ውሉ በዝውውሩ መሠረት እንዲፈጸም) ወስኗል።

የሕግ ትርጉም: ፍርድ ቤት ተከራካሪ ወገኖች በዝርዝር ባላቀረቡት ወይም በግልጽ ባላመለከቱት ጉዳይ ላይ ፍርድ ለመስጠት አይችልም (ፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 182/2 እና 224/1)። የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አመልካቾች የሽያጭ ውል እንዲፈርስ ዳኝነት ባልጠየቁበት ውሉ ፈራሽ ነው ማለቱ የሥነ ሥርዓት ግድፈት ነው። ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ደግሞ ባልተጠየቀ ዳኝነት (በ1ኛ ተጠሪ ባልተጠየቀ የውል አፈፃፀም ላይ) ውሉ እንዲፈጸም መወሰኑም እንዲሁ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው። አመልካቾች በሽያጭ ውሉ ላይ ክስ አቅርበው ፈራሽ እስካላደረጉት ድረስ፣ አስተዳደሩ በውሉ መሠረት የስም ዝውውር ማድረጉ ሕገ-ወጥ አይሆንም።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 218817

ቀን: ጥቅምት 03/2015 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች (ወ/ሮ ሰላሌ ሌዳሞ) በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 358 መሠረት፣ በሌሎች ተከራካሪዎች (1ኛ፣ 2ኛ እና 3ኛ ተጠሪዎች) መካከል የተሰጠው ፍርድ የጋራ የጋብቻ ንብረታቸውን የሚነካ ነው በማለት መቃወሚያ አቅርባ ነበር። የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በበኩሉ፣ ተከራካሪ ወገኖች በተለያየ ክልል ነዋሪዎች በመሆናቸው ጉዳዩ የፌዴራል ነው በሚል የሰበር ሰሚ የዳኝነት ሥልጣን የለኝም በማለት መዝገቡን በትዕዛዝ ዘግቷል።

የሕግ ትርጉም: የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የክርክሩ ጉዳይ የፌዴራል ጉዳይ ነው በሚል መነሻነት ሥልጣን የለኝም ከማለት በፊት፣ በቅድሚያ ጉዳዩ በእርግጥም የፌዴራል ጉዳይ መሆኑን፣ እና ክሱ በመጀመሪያ የዳኝነት ሥልጣኑ ለተመለከተው ፍርድ ቤት የቀረበው በውክልና ስልጣን ይሁን አልያም የክልል ጉዳይ መሆኑን ማጣራት ይገባዋል። የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ይህን ባላጣራበት ሁኔታ ሥልጣን የለኝም ማለቱ፣ ቀደም ሲል በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም (በሰ/መ/ቁ/121706) የተላለፈ በመሆኑ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 219230

ቀን: ታህሳስ 24 2015 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: አመልካች (ያየህራድ ወንድም) በአማራ ክልል አዋጅ ቁጥር 75/94 አንቀጽ 9(2) መሠረት አንደኛ ደረጃ የጥብቅና ፈቃድ እንዲሰጠው ያመለከተ ቢሆንም፣ የክልሉ ቦርድ ማመልከቻውን የገመገመው ለሁለተኛ ደረጃ የጥብቅና ፈቃድ (አንቀጽ 8(1)) በተቀመጠው መስፈርት መሠረት ነው። ቦርዱ አመልካች ያቀረበው የአገልግሎት ማስረጃ (የአይነስውር አቃቤ ሕግ ረዳት ረቂቅ አንባቢና ጸሐፊነት) ተገቢ አይደለም በማለት ፈቃዱን ከልክሏል።

የሕግ ትርጉም: የአማራ ክልል ቦርድ አመልካች በግልጽ ላመለከተበት (አንቀጽ 9) አንደኛ ደረጃ የጥብቅና ፈቃድ መስፈርት መሠረት መርምሮ ውሳኔ መስጠት ሲገባው፣ አመልካች ካመለከተው ውጪ ለሁለተኛ ደረጃ ፈቃድ (አንቀጽ 8(1)) የተዘረዘሩትን መስፈርቶች መሠረት በማድረግ ማመሌከቻውን ውድቅ ማድረጉ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ነው። በተጨማሪም፣ ቦርዱ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ.መ.ቁ 167177 ላይ ለሕግ ሙያ የተሰጠውን አስገዳጅ ትርጉም በማገናዘብ የአመልካችን የሥራ ልምድ አግባብነት አጣርቶ መወሰን ይገባዋል።

የሰበር መዝገብ ቁጥር 219862

ቀን: ግንቦት 26 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ወንጀል ሕግ አንቀጽ 555(ለ) ሥር በሰው አካል ላይ ከባድ ጉዳት አድርሷል በሚል የቀረበ ክስ ነው። የወረዳው ፍርድ ቤት ጉዳቱ የዳነ መሆኑን አረጋግጦ አንቀጹን ወደ ቀላሉ የአካል ጉዳት (556(2)) ቀይሮ ቅጣት ወስኖ ነበር። የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ጉዳቱን መመዘን ያለበት በደረሰበት ጊዜ እንጂ ከጉዳቱ በኋላ በሚመጣው ውጤት መሠረት መሆን የለበትም በማለት ውሳኔውን ሽሮ አመልካች በወንጀል ሕግ አንቀጽ 555(ለ) ሥር ጥፋተኛ ብሎታል።

የሕግ ትርጉም: በወንጀል ድርጊት የደረሰው የአካል ጉዳት ከባድ ነው የሚባለው የደረሰው ጉዳት ሊድን ወይም ሊጠገን የማይችል መሆኑ በተረጋገጠ ጊዜ ነው (ሰ/መ/ቁ/156521)። በግል ተበዳይ ላይ የደረሰው የአጥንት ስብራት የዳነ መሆኑ እና ዘላለማዊ ጠንቅ የሚያተርፍ መሆኑ ካልተረጋገጠ፣ በወንጀል ሕግ አንቀጽ 555 (ከባድ የአካል ጉዳት) ሥር ጥፋተኛ ተብሎ ሊቀጣ አይገባም። የአመልካች ድርጊት የሚሸፈነው በወንጀል ሕግ አንቀጽ 556(2) ሥር ነው። የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት አንቀጹን ወደ 555 መለወጡ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

1. የሰ/መ/ቁጥር 210244

ቀን: መጋቢት 30 ቀን 2014ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የቀበሌ ቤት ተከራይተው ይኖሩ የነበሩ ተጋቢዎች ጋብቻ በፍቺ ሲፈርስ፣ ይኖሩበት የነበረውን ቤት የመከራየት መብቱን በሚመለከት በፍርድ ቤት የተሰጠ ውሳኔ ሲፈፀም፣ በተጠሪዎች ተፈጽሟል የተባለን የሁከት ተግባር ለማስወገድ በቀረበ ክርክር ላይ የተሰጠ ውሳኔን ይመለከታል. አመልካች ቤቱ በስሙ እንዲዞርለት በመጠየቁ ተጠሪዎች ሁከት ፈጥረዋሉ በማለት ሁከቱ እንዲወገድለት ጠይቋል. ፍርድ ቤቶች ጉዳዩን ከመረመሩ በኋላ ተጠሪዎች በአመልካች መብት ላይ የፈጠሩት ሁከት የለም ሲሉ ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. አንድ ክርክርን በመጀመሪያ ደረጃ የዳኝነት ሥልጣን የሚያስተናግዱ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መስጠት የሚገባቸው በተከራካሪ ወገኖች በተጠየቁት ዳኝነት ብቻ እንደሆነ እና ከዚህ በመውጣት የሚሰጡት ውሳኔ ተገቢነት የሌለው መሆኑን ፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁጥር 182(2) ይደነግጋል.
  2. አመልካች የጠየቀው ዳኝነት ሁከቱ እንዲወገድለት ብቻ ሲሆን፣ ፍርድ ቤቱም ሁከት የለም ሲል ውሳኔ መስጠቱ ከተጠየቀው ዳኝነት ጋር የሚስማማ ነው.

2. የሰ.መ.ቁ 210304

ቀን: መጋቢት 30 2014ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ክርክሩ ሟች አባት በሕይወት እያለ አድርጎታል የተባለ ኑዛዜ እንዲፈርስ (ፈራሽ እንዲባል) ተጠሪ በጠየቀችው ክስ ላይ የተሰጠ ነው. አመልካቾች ኑዛዜው የተደረገው የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት (አብክመ) የተሻሻለው የመሬት አዋጅ ቁጥር 252/09 ስራ ላይ ከመዋሉ በፊት በመሆኑ ምዝገባ አያስፈልገውም ብለው ተከራክረዋል. ይሁን እንጂ ስር ፍርድ ቤቶች ኑዛዜው በወረዳው መሬት አስተዳደር ስላልተመዘገበ ፈራሽ ነው በማለት ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. የገጠር የእርሻ መሬት ኑዛዜ ምዝገባ: የአብክመ የገጠር መሬት አዋጅ ቁጥር 252/09 አንቀጽ 17(4) በገጠር የእርሻ መሬት ላይ የሚደረግ ኑዛዜ አግባብ ላለው የወረዳ መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም ጽ/ቤት ቀርቦ መመዝገብ እንደሚኖርበት ይደነግጋል.
  2. በመሆኑም ኑዛዜው ባልተመዘገበበት ሁኔታ እና ተጠሪ የሟች ልጅ በመሆኗ ኑዛዜው ፈራሽ ነው የሚለው ውሳኔ ተገቢ ነው.

3. የሰ/መ/ቁ 210367

ቀን: ሚያዚያ 25 ቀን 2014ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የውርስ ሀብት ክፍፍልን የሚመለከት ነው. አመልካች በእናቷ በኩል የሟች ወ/ሮ መርሻ ጫላ ተተኪ ወራሽ በመሆን የወራሽነት ማስረጃ እንደወሰደች ተናግራለች. ተጠሪ ደግሞ አመልካች የሚፀና የወራሽነት ማስረጃ እንደሌላት በመጥቀስ የሟችን ቤት ሙሉ በሙሉ ሊረከብ ይገባል በማለት ከሰሰ. የስር ፍርድ ቤት አመልካች የወራሽነት ማስረጃዋ እንዲሰረዝ የተሰጠ ውሳኔ ባይኖርም፣ ልጅነቷን አረጋግጣ አልቀረበችም በሚል የሚፀና የወራሽነት ማስረጃ የላትም በማለት ወስኗል.

የህግ ትርጉም:

  1. የስር ፍርድ ቤቶች የአመልካች የወራሽነት ማስረጃ ስለመሰረዙ የሚገልጽ ግልጽ ውሳኔ ባልተሰጠበት እና ማስረጃው በሕጉ አግባብ የተሰረዘ መሆኑ ሳይረጋገጥ አመልካች የተተኪነት የወራሽነት ማስረጃ አላቀረበችም ሊወርስ አይገባም በሚል የሰጡት ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ነው.
  2. የፍርድ ቤት ውሳኔ የሚሰጥበት ክርክር በአግባቡ ታይቶ፣ ተገቢው ጭብጥ ተይዞ፣ ከማስረጃው ጋር ተመርምሮ ህጉን መሠረት ያደረገ በዝርዝር ምክንያት የተደገፈ መሆን አለበት.

4. የሰበር መዝገብ ቁጥር210403

ቀን: የካቲት 28 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ ፍቺን ተከትሎ የ7 ዓመት ዕድሜ ያለውን የሕፃን ልጅ አስተዳደግ የሚመለከት ነው. ፍርድ ቤቱ የማህበራዊ ባለሙያዎች የጥናት ሪፖርት ላይ በመመሥረት ልጁ ከአመልካች (አባት) ጋር ሲወዳደር በእናቱ (ተጠሪ) ዘንድ ቢያድግ የተሻለ ነው ብሎ ወስኗል. አመልካች ልጁ ከእርሱ ጋር መኖር እንደሚፈልግ ገልጾ እያለ፣ ይህ ፍላጎቱ ከግምት ሳይገባ መወሰኑ ስህተት ነው ሲል ይከራከራል.

የህግ ትርጉም:

  1. የሕፃናት ደህንነት ቀዳሚነት: ማንኛውም መንግሥታዊም ሆነ መንግሥታዊ ያልሆኑ ተቋማት የሕፃናትን አስተዳደግ በሚመለከቱ ጊዜ የሕፃናቱን ደህንነትና ጥቅም (the best interests of the child) በቀዳሚነት ታሳቢ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል. (ኢፌዴሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 36፣ የሕፃናት መብቶች ኮንቬንሽን አንቀጽ 3፣ የፌደራሉ የተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 218).
  2. የልጅ ፍላጎት: የሕፃኑን ፍላጎት ብቻ መሠረት በማድረግ ውሳኔ መስጠት፣ በሕገ መንግሥቱ እና በዝርዝር ሕግ የተደነገገውን የሕፃናት ደህንነት በቀዳሚነት ታሳቢ መደረግ አለበት የሚለውን መርህ ማሳካት አይችልም. ይልቁንም የልጁን ፍላጎት ከአጠቃላይ ከግራ ቀኙ የኑሮ ሁኔታና ባህሪ አንጻር ተመዝኖ መወሰን ይገባል.

5. የሰ/መ/ቁጥር 210592

ቀን: ጥር 26 ቀን 2014ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በፍርድ አፈፃፀም ወቅት የተጋቢዎች የጋራ ንብረት የሆነ ቤት ክፍፍልን ይመለከታል. ቤቱ ተሸጦ እንዲካፈል ትዕዛዝ ቢሰጥም ሰነድ አልባ በመሆኑ ቆይቶ ነበር. ሰነዱ ሲሟላ ተጠሪ ቤቱ እንዲከፋፈልለት ጠየቀ. አመልካች ደግሞ የልጆች ቀለብ ውዝፍ ክፍያ ከተጠሪ ድርሻ ላይ ተቀንሶ እንዲቻቻል እና ቤቱን እሷ እንድታስቀር ተከራከረች. ክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ቤቱ በጨረታ ተሽጦ እኩል እንዲካፈሉ ወስኗል.

የህግ ትርጉም:

  1. የጋራ ንብረት ክፍፍል: ፍቺ የፈጸሙ ተጋቢዎች የጋራ ሀብት የሆነውን ንብረት ክፍፍል ላይ ባልተስማሙ ጊዜ፣ ንብረቱን እኩል ሉካፈሉ እንደሚገባ የደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልላዊ መንግሥት የቤተሰብ ሕግ አዋጅ ቁጥር 75/1996 አንቀፅ 101 ይደነግጋል.
  2. ቤቱ በጨረታ ተሽጦ ግራ ቀኙ እንዲከፋፈሉ መወሰኑ ከላይ የተጠቀሰውን እኩል የመካፈል መርህ መሠረት ያደረገ ነው.

6. የሰ/መ/ቁጥር 210791

ቀን: የካቲት 28 ቀን 2014ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በአማራ ክልል ውስጥ የሚገኝ የገጠር የእርሻ መሬትን ይዞታ ክርክር የሚመለከት ነው. አመልካች መሬቱ በድልድልና በቆጠራ ለሱ የተሰጠ ቢሆንም ተጠሪ በኃይል እንደያዘበት ከሰሰ. ተጠሪ በበኩሉ መሬቱን አዲስ ሰፋሪ ሆኖ እንዳለማና በይዞታ ማረጋገጫ ደብተሩ ላይ እንደተመዘገበለት አስረድቷል. ስር ፍርድ ቤት አመልካች የመሬት ማረጋገጫ ደብተር አለማቅረቡን፣ በተቃራኒው ለተጠሪ የተመዘገበ መሆኑን በመጥቀስ ይዞታው የተጠሪ ነው ሲል ወስኗል.

የህግ ትርጉም:

  1. የገጠር መሬት ባለይዞታነት ማስረጃ: በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት የገጠር መሬትን ለመወሰን በወጣው አዋጅ ቁጥር 252/2009 አንቀፅ 35(2)(5) መሠረት፣ የገጠር መሬት ባለይዞታ መሆኑን የሚያረጋግጥ ደብተር የተሰጠው ሰው፣ ይህንን የሚቃረን ጠንካራ የጽሑፍ ማስረጃ ካልቀረበ በስተቀር፣ የይዞታው ባለቤት እንደሆነ ይቆጠራል.
  2. አመልካች የይዞታ ማረጋገጫ ደብተርን የሚቃረን የጽሑፍ ማስረጃ አላቀረበም.

7. የሰበር መዝገብ ቁጥር210885

ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ባልና ሚስት የንብረት ክፍፍል ክርክር አድርገው እንዲካፈሉት የተወሰነዉ የእርሻ መሬት እና ቤት፣ የ3ኛ ተጠሪ ወላጆች (1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች) የግል ንብረት ነው በሚል የመቃወም አቤቱታ ቀርቧል. አከራካሪው የእርሻ መሬት አመልካች እና 3ኛ ተጠሪ ጋብቻቸውን ሲፈጽሙ ለጎጆ መውጫነት ተሰጥቷቸው ሲጠቀሙበት የቆዩ መሆኑ በሥር ፍ/ቤቶች የተረጋገጠ ፍሬ ነገር ነው. የክልሉ ፍርድ ቤቶች ንብረቱ የጋራ ሀብት አይደለም በማለት ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. ለጎጆ መውጫነት የተሰጠ ንብረት: ይህ ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ.መ.ቁ.107840 ሐምሌ 28 ቀን 2007 ዓ.ም ባሳለፈው አስገዳጅ ውሳኔ መሠረት፣ ባልና ሚስት ሲጋቡ ለጎጆ መውጫ ተብሎ በቤተሰባቸው ፍቃድ የተሰጣቸው መሬት ሲገለገሉበት የቆዩ እንደሆነ ንብረቱ የጋራ ሀብት ሆኖ በፍቺ ጊዜ እኩል ሊካፈሉት የሚገባ ነው.
  2. ይህ አስገዳጅ ውሳኔ በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10 (2) መሠረት በፌደራልም ሆነ በክልል ፍርድ ቤት አስገዳጅነት አለው. በመሆኑም የእርሻ መሬቱ እኩል ሊከፋፈል ይገባል. ሆኖም የቆርቆሮው የመኖሪያ ቤት በሕጋዊ የስጦታ ውል አለመተላለፉ በመረጋገጡ የ1ኛ እና 2ኛ ተጠሪዎች የግል ሀብት ነው.

8. የሰበር መዝገብ ቁጥር210911

ቀን: መጋቢት 29 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የውርስ ይጣራ ክርክር ነው. ሟች ቤቱን ለአመልካቾች (ልጆቹ) በኑዛዜ ከሰጠ በኋላ፣ በተወካዩ (ወንድሙ) አማካኝነት ቤቱን ለተጠሪ በሽያጭ ውል አስተላልፏል. አመልካቾች የሽያጭ ውሉ ያልተደረገ እና ያልተመዘገበ በመሆኑ ቤት የውርስ ሀብት መሆን አለበት ሲሉ ተከራክረዋል. ፍርድ ቤቶች ቤቱ በሽያጭ ስለተላለፈ ኑዛዜው ፈራሽ ነው፤ ስለዚህ ቤቱ የውርስ ሀብት አይደለም ብለው ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. ኑዛዜን መሻር: ኑዛዜ የተደረገበት ንብረት በተናዛዡ በሕይወት እያለ በሽያጭ ውል ለሌላ ወገን ከተላለፈ፣ በፍ/ብ/ሕ/ቁ.900 (1) መሠረት የኑዛዜ ስጦታው ፈራሽ ይሆናል.
  2. የውርስ ሀብትነት: ንብረቱ በሽያጭ ውል ከተላለፈ፣ በፍ/ብ/ሕ/ቁ.826 (1) መሠረት አከራካሪው ቤት የውርስ ሀብት አይደለም.

9. የሰበር መዝገብ ቁጥር210915

ቀን: ሚያዚያ 25 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በሟች አባት ውርስ የተገኘ ቤት ሽያጭን ይመለከታል. አመልካቾች ቤቱ በሽያጭ ውል መተላለፉን ሲቃወሙ፣ በሽያጭ ውሉ ላይ ያለው ፊርማ የአባታቸው አለመሆኑን የፎረንሲክ ምርመራ አረጋግጧል. ይሁን እንጂ ስር ፍርድ ቤቶች ሌሎች የሰነድና የሰው ምስክር ማስረጃዎችን በመመዘን ሽያጩ የተፈፀመ መሆኑን ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. የማስረጃ ምዘና: በፍ/ብሔር ክርክር የማስረጃ ምዘና መርህ መሠረት ሙሉ የማስረጃ ይዘቱ ተመዝኖ በተሻለ ላስረዳው ወገን ውሳኔ ይሰጣል.
  2. የባለሙያ ማስረጃ: የባለሙያ ማስረጃ ፍጹማዊ አይደለም፤ ከሌሎች ማስረጃዎች ጋር ተገናዝቦ ብቃቱና ተዓማኒነቱ ሊመዘን ይገባል. (የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ/ቁ. 14981 ላይ የሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም).

10. የሰበር መዝገብ ቁጥር210987

ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የኑዛዜ ፈራሽነትን ይመለከታል. ሟች ያደረገው ግልጽ ኑዛዜ በሕጉ የተመለከተውን ፎርማሊቲ ያሟላ አይደለም በሚል ፈራሽነቱ ተጠይቋል. ኑዛዜው በቢሾፍቱ ከተማ ፍትሕ ጽ/ቤት ቢመዘገብም፣ በኑዛዜው ሰነድ ላይ መነበቡ ያልተገለጸ በመሆኑ፣ ስር ፍርድ ቤቶች ኑዛዜው ፈራሽ ነው በማለት ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. የግልጽ ኑዛዜ ፎርማሊቲ: በግልጽ የሚደረግ ኑዛዜ በፍ/ብ/ሕ/ቁ.881 የተመለከቱትን መስፈርቶች ማሟላት አለበት. ከእነዚህም መስፈርቶች መካከል ኑዛዜው በተናዛዡ እና በምስክሮች ፊት መነበብ እና ይህም ሥርዓት መፈጸሙ በኑዛዜው ላይ መገለጽ አለበት.
  2. የመነበብ ሐረግ: የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ.መ.ቁ.70057 (ቅጽ 13) ላይ ባሳለፈው አስገዳጅ ውሳኔ መሠረት፣ ኑዛዜው ላይ እንደተነበበ ካልተገለጸ ወይም ኑዛዜው እንደተነበበ አመላካች ቃል ካልተቀመጠ ኑዛዜው ፈራሽ ይሆናል.

11. የሰበር መዝገብ ቁጥር211047

ቀን: መጋቢት 29 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የአባትነት ይረጋገጥልኝ ክርክር ነው. ተጠሪዎች (ልጆች) ሟች አባታችን ነው ብለው የጠየቁ ሲሆን፣ አመልካች (ጣለቃ ገብ) ደግሞ ሟች ከእናታቸው ጋር የነበረው ግንኙነት ከተቋረጠ በኋላ እናታቸው ከሌሎች ወልደዋቸዋል ስለዚህ የአባቴ ልጆች አይደሉም ብላ ተከራክራለች. ስር ፍርድ ቤቶች አቶ አበጋዝ ማሞ እና ወ/ሮ ጥሩነሽ ቶልሳ በሕግ የጸና ጋብቻ ውስጥ እያሉ ተጠሪዎችን መውለዳቸው በመረጋገጡ፣ አባትነቱ በሕግ ግምት የሚታወቅ በመሆኑና አመልካች ይህን ግምት ማስተባበል ባለመቻሏ፣ ሟች የአባትነት ነው ሲሉ ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. የሕግ ግምት የአባትነት: በፌዴራሉ የተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 126 መሠረት፣ በጋብቻ ውስጥ የተፀነሰ ወይም የተወለደ ልጅ አባቱ ባልየው መሆኑን የሕግ ግምት ይወሰዳል.
  2. የሕግ ግምትን ማስተባበል: አባትነት በሕግ ግምት የሚታወቅ ከሆነ፣ ይህን የሕግ ግምት ማስተባበል የሚቻለው በሕጉ አግባብ የመካድ ክስ በማቅረብ ብቻ ነው.
  3. አመልካች የሕግ ግምቱን የሚያስተባብል ማስረጃ ካላቀረበች በስተቀር የዲ.ኤን.ኤ ምርመራ መደረግ አስገዳጅ አይሆንም.

12. የሰ/መ/ቁጥር 211244

ቀን: የካቲት 25 ቀን 2014 ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የባልና ሚስት የጋራ ንብረት (ኮንዶሚኒየም) ክፍፍልን በሚመለከት የአፈፃፀም ክርክር ነው. ቤቱ በአይነት መካፈል ካልተቻለ በሃራጅ ተሽጦ እንዲከፈል ተወስኖ ነበር. አመልካች (የፍርድ ባለዕዳ) የተጠሪን ድርሻ ከፍላ እርቅ ማድረጋቸውን ገልጻ ስምምነቱ እንዲጸድቅ ጠየቀች. ስር ፍርድ ቤቱ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.427 መሠረት የሃራጅ ማስታወቂያ ከመውጣቱ በፊት ስምምነቱ ባለመደረጉ ውድቅ አድርጎ አፈፃፀሙ እንዲቀጥል ወስኗል.

የህግ ትርጉም:

  1. የሃራጅ ሽያጭ እና ንብረት ክፍፍል: የንብረት ክፍፍልን በተመለከተ ሁለቱም ወገኖች ባለመብት በሆኑበት ሁኔታ የሃራጅ ሽያጭ የአፈፃፀም ሂደት ፍርዱን ለማስፈጸም የተቀመጠ የመጨረሻ አማራጭ ነው.
  2. የሕግ ድንጋጌ አግባብነት: በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.427 የተመለከተው ድንጋጌ የፍርድ ባለመብት በፍርድ ባለዕዳው ላይ በፍርድ የተጎናጸፈውን መብት ለመጠበቅ የተቀመጠ ጥብቅ ድንጋጌ ነው. ስለዚህ ከንብረት ክፍፍል ጋር በተያያዘ ለጉዳዩ አግባብነት የሌለው ድንጋጌ ነው.
  3. በመሆኑም ስር ፍርድ ቤቱ ለጉዳዩ አግባብነት የሌለውን ድንጋጌ በመጥቀስ በግራ ቀኙ መካከል የተደረገውን ስምምነት አሊጸድቅም ማለቱ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ነው.

13. የሰ/መ/ቁጥር211313

ቀን: ሚያዚያ 28 ቀን 2014ዓ/ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ በጦር መሳሪያ መነገድ ወንጀልን ይመለከታል. አመልካች በወንጀል ሕግ አንቀፅ 481(1)(ሀ) ጥፋተኛ ተብሎ ቅጣት ተወስኖበታል. አመልካች አዲሱ አዋጅ ቁጥር 1177/2012 አንቀጽ 22(2) የሚያንስ ቅጣት ስለሚደነግግ፣ የወንጀል ሕግ አንቀፅ 6 መርህን መሠረት በማድረግ ቅጣቱ ዝቅ ሊል ይገባል ሲል ይከራከራል.

የህግ ትርጉም:

  1. የወንጀል ሕግ ወደ ኋላ ተመልሶ መሥራት (ተከሳሹን የሚጠቅም ከሆነ): የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 22(2) እና የወንጀል ሕግ አንቀጽ 6 መሠረት፣ አዲስ የወጣው ሕግ ቅጣቱ የሚቀንስ ከሆነ፣ ተከሳሹን በሚጠቅመው መሠረት ቅጣቱ ሊወሰን ይገባል.
  2. የሕግ ንጽጽር: አዋጅ ቁጥር 1177/2012 በጦር መሳሪያ መነገድ ወንጀልን የሚመለከት ድንጋጌ አልያዘም. ይልቁንም በጦር መሳሪያ መነገድ ወንጀልን በሚመለከት የወንጀል ሕግ አንቀጽ 481 ተፈፃሚነት እንደሚቀጥል የአዋጁ አንቀጽ 22(1) ይደነግጋል. ስለዚህ አዲሱ አዋጅ ለዚህ ወንጀል ቅጣትን የሚያንስ ድንጋጌ አልያዘም.
  3. ቅጣት ማቅለያ: ፍርድ ቤቱ ቅጣቱን ሲወስን በወንጀል ሕግ አንቀፅ 82(1)(ሀ) መሠረት የመልካም ባህሪ ግምትን አለመያዙ (ተቃራኒ ማስረጃ ካልቀረበ በቀር) ሊታረም የሚገባው ስህተት ነው.

14. የሰበር መዝገብ ቁጥር211459

ቀን: መጋቢት 27 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ ሟች ያደረገው ግልጽ ኑዛዜ የሕጉን ፎርማሊቲ ያሟላ ስለመሆኑ የሚመለከት ነው. አመልካቾች ኑዛዜው ምስክሮች በተገኙበት መነበቡ በግልፅ በሰነዱ ላይ ስላልተገለጸ ፈራሽ ነው ሲሉ ተከራከሩ. ኑዛዜው ላይ ሟች ኑዛዜው እንደተነበበለት እና ምስክሮችም ኑዛዜው ሲደረግ አይተው እንደፈረሙ የሚገልጽ ሐረግ እንዳለ ተረጋግጧል. ስር ፍርድ ቤቶች ኑዛዜው የሕጉን ፎርማሊቲ ያሟላል በማለት ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. የግልጽ ኑዛዜ ፎርማሊቲ: ኑዛዜው በውል አዋዋይ ፊት ሲደረግ የፍ/ብ/ሕ/ቁ.881 እና 882 መስፈርቶችን ማሟላት አለበት.
  2. የመነበብ ማረጋገጫ: የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ.መ.ቁ.17429 (ቅጽ 2) ባሳለፈው አስገዳጅ ውሳኔ መሠረት፣ በኑዛዜው ሰነድ ላይ ምስክሮች ኑዛዜው ሲደረግ አይተናል/ሰምተናል የሚል ሐረግ ከተቀመጠ፣ ኑዛዜው እንደተነበበ የሚቆጠር ነው.

15. የሰበር መዝገብ ቁጥር211553

ቀን: ሚያዝያ 28 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የከተማ ሊዝ ይዞታን የሚመለከት ነው. አመልካች በይዞታዋ ላይ ተጠሪ ግንባታ በመፈፀሟ ግንባታው እንዲፈርስላት ጠየቀች. ፍርድ ቤቶች አመልካችን መሬቱን የሸጠው ግለሰብ (አቶ ታደሰ ተፈሪ) ተጠሪ ግንባታ ሲያከናውን ያውቅ እንደነበርና እንዳልተቃወመ፣ እንዲሁም የመሬቱ ስፋት አንሶ በመገኘቱ አመልካች የሽያጩን ዋጋ እንድትቀንስ ወይም ውሉ እንዲሰረዝ ከመጠየቅ ውጭ ግንባታው እንዲፈርስ መጠየቅ ተገቢ አይደለም በማለት ወስነዋል.

የህግ ትርጉም:

  1. የሰበር ችሎት ሥልጣን: የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ሥልጣን መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስሕተት የተፈጸመበትን የመጨረሻ ውሳኔ ማረም እንጂ ፍሬ ነገርን የማጣራት እና ማስረጃን የመመዘን ሥልጣን የለውም.
  2. ፍሬ ነገርን የማጣራት ሥልጣን ባላቸው ፍርድ ቤቶች የተረጋገጠው ፍሬ ነገር፣ መሠረታዊ የሆነ የሕግ የማስረጃ ምዘና ስሕተት ካልተገኘበት በስተቀር በሰበር ሊታረም አይችልም.

16. የሰበር መ/ቁ/211725

ቀን: ሚያዝያ 28 ቀን 2014 ዓ.ም

አጭር ማጠቃለያ: ጉዳዩ የአሰሪና ሰራተኛ የስራ ግንኙነት (የዓመት እረፍት ክፍያ) የሚመለከት ነው. አመልካች (የሾፌሮች ማኅበር) የሥራቸው ባህሪ ፈቃድ የማያሰጥ በመሆኑ ያልተጠቀሙበት የዓመት እረፍት ወደ ገንዘብ ተለውጦ እንዲከፈላቸው ጠይቋል. የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የሥራ ውል ሳይቋረጥ የዓመት እረፍት ወደ ገንዘብ ተለውጦ ሊከፈል አይገባም በማለት የስር ፍ/ቤቶችን ውሳኔ ሽሮ ነበር.

የህግ ትርጉም:

  1. የዓመት ፈቃድ ወደ ገንዘብ መለወጥ: በአሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ አዋጅ መሠረት በሕጉ በግልጽ ካልተፈቀደ በስተቀር የዓመት ፈቃድ ወደ ገንዘብ መለወጥ አይቻልም.
  2. የዓመት ፈቃድ ወደ ገንዘብ ተለውጦ ለሰራተኛው እንዲከፈል የሚደረገው የሥራ ውሉ ሲቋረጥ ያልተጠቀመበት የዓመት እረፍት መኖሩ ሲረጋገጥ ብቻ ነው.
  3. በሥራ ላይ ያለ ሠራተኛ የሥራ ውሉ መቋረጡ ሳይረጋገጥ የዓመት እረፍት ወደ ገንዘብ ቀይሮ እንዲከፍል አሰሪው የሚገደድበት ሁኔታ የለም.

1. የሰበር መዝገብ ቁጥር 211897

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የመ.ቁ): 211897
  • የውሳኔ ቀን: ጥር 25/2014 ዓ.ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ የተጀመረው አሁን ያሉት ተጠሪ ያቀረቡት የሁከት ይወገድልኝ ክርክርን ተከትሎ ነው። አሁን ያሉት አመልካቾች በጣሊቃ ገብነት ቀርበው ክርክር የተካሄደ ሲሆን፣ ፍርድ ቤቱም ያቀረቡት ጥያቄ በይርጋ ይታገዳል በማለት ከክርክሩ እንዲወጡ አድርጓል። አመልካቾቹ በኋላ ላይ በሌላ መዝገብ (መ/ቁ/33218) አዲስ ክስ ያቀረቡ ሲሆን፣ ይህም በህጋዊ መንገድ የተሰጣቸውን ይዞታ በፍርድ ኃይል እንዲያስረክባቸው የሚጠይቅ የባለሃብትነት ክስ ነው። ይህ ሁለተኛው ክስ በመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ተቀባይነት አግኝቶ ውሳኔ ቢሰጥም፣ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የቀድሞው የሁከት ይወገድልኝ ክርክር እና የአሁኑ የባለሃብትነት ክርክር ተመሳሳይ ናቸው በማለት፣ አዲሱ ክስ "ውሳኔ ባገኘ ጉዳይ ላይ በድጋሚ የቀረበ ክስ ነው" በሚለው ምክንያት ውድቅ እንዲደረግ ወስኗል። አመልካቾቹም የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት የወሰነው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈጽሞበታል በማለት ይህንን ሰበር አቤቱታ አቅርበዋል።

የህግ ትርጉም

  1. የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 5 ትርጓሜ (Res Judicata): ይህ ድንጋጌ ቀደም ሲል በፍርድ ወይም ውሳኔ ባለቀ ጉዳይ ላይ ድጋሚ ክስ እንዳይቀርብ ይከለክላል። አንድ ክስ በድጋሚ የቀረበ ነው ለማለት ዋና ዋናዎቹ መመዘኛዎች ቀድሞ የተሰጠ ፍርድ መኖር፣ ውሳኔው በክርክሩ ዋናው ጭብጥ ላይ መሰጠት፣ የሰጠው ፍርድ ቤት የስረ ነገር ስልጣን ያለው መሆን፣ በቀድሞው ክርክር ላይ ቀጥተኛ የፍሬ ነገር ጭብጥ የነበሩት ጉዳዮች በአዲሱ ክስ ላይም ቀጥተኛ የፍሬ ነገር ጭብጥ ሆነው መቅረብ እንዲሁም የክርክር አካላት ተመሳሳይ መሆን ይገኙበታል።
  2. በይዞታ መብት (Possessory Action) እና በባለሃብትነት መብት (Petitory Action) መካከል ያለው ልዩነት:
    • የባለይዞታነት ክስ (ሁከት ይወገድልኝ): ይህ ክስ የሚቀርበው በንብረቱ ላይ የባለሃብትነት መብት መኖሩን ሳይጠይቅ ነው። ይልቁንም ባለይዞታ የሆነ ሰው ንብረቱን በእጁ አድርጎ በእውነት እያዘበት መሆኑን እስካሳየ ድረስ፣ በእጁ ባለው ንብረት ላይ የተፈፀመውን ህገወጥ ድርጊት የመከላከል መብት አለው (ፍ/ብ/ህግ ቁጥር 1140 እና 1149)።
    • የባለሃብትነት ክስ (መፋለም): ይህ መብት የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለሃብት የሆነ ሰው ከህግ ውጭ ንብረቱን በእጁ ባደረገው አካል ላይ ክስ በማቅረብ ንብረቱን የሚያስመልስበት ህጋዊ መብት ነው። ይህን የመብት ጥያቄ ለማቅረብ ንብረቱን በእጅ አድርጎ በእውነት መያዝ አስፈላጊ አይደለም።
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: በመጀመሪያ የቀረበው ክርክር የይዞታ መብትን የሚመለከት (ሁከት ይወገድልኝ) ሲሆን፣ በኋላ ላይ የቀረበው ክስ ደግሞ ያለአግባብ የተወሰደ ይዞታን ለማስመለስ የቀረበ የባለሃብትነት ክስ ነው። በመሆኑም በሁለቱ ክሶች መካከል ፍፁም የሆነ የስረ ነገር እና የክርክር ጭብጥ ልዩነት ያለ በመሆኑ፣ በአንድ ንብረት ላይ የሁከት ክስ አቅርቦ ውድቅ የተደረገበት ሰው የባለሃብትነት ክስ እንዳያቀርብ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 5 አይከለክልም።

2. የሰበር መዝገብ ቁጥር 211969

  • የሰበር መዝገብ ቁጥር (የሰ/መ/ቁ): 211969
  • የውሳኔ ቀን: ጥር 26 ቀን 2014ዓ/ም

የጉዳዩ አጭር ማጠቃለያ

ጉዳዩ ንብረት ክርክርን የሚመለከት ነው። አመልካች በተጠሪ (ወንድሙ) ላይ ክስ የመሰረተው፣ ቦታውን በግዢ ያገኘሁት ቢሆንም፣ ወንድሙ እንዲኖርበት ፈቅዶለት እያለ፣ እናቱ እንደሰጡት በማድረግ በስሙ ግብር እየከፈለ ስለሚገኝ፣ ይዞታውን ለቆ እንዲያስረክበኝ በሚል ነው። ተጠሪ በበኩሉ ይዞታው እናቱ ሰርተው በውርስ ያገኘው ድርሻ መሆኑን ተከራክሯል። የስር ፍርድ ቤት የአመልካችን ምስክሮች እና የጽሁፍ ማስረጃዎች ተመልክቶ፣ አመልካች ንብረቱን በግዥ ማግኘቱን በተሻለ አስረድቷል በማለት ተጠሪ እንዲለቅ ወስኗል። የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ግን አመልካች ይዞታውን ከእናቱ ስለመግዛቱ ተቀባይነት ባለው ማስረጃ አላረጋገጠም በማለት የስር ፍርድ ቤቶችን ውሳኔ ሽሯል። የአሁን ሰበር አቤቱታ የቀረበው የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈጽሞበታል በማለት ነው።

የህግ ትርጉም

  1. የማይንቀሳቀስ ንብረት ውል ፎርማሊቲ: የፍትሐ ብሔር ህግ ቁጥር 1723፣ 1727 እና 2877 እንደሚደነግገው፣ የሽያጭ ውልን ጨምሮ በማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ የሚፈፀም ውል በፅሁፍ ሆኖ በሚመለከተው አስተዳደር አካል መመዝገብ ይገባዋል።
  2. በሶስተኛ ወገን ላይ የውል ውጤት: በማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ የተደረገ ውል የመካድ ወይም የመቃወም ክርክር እስከቀረበ ድረስ፣ ውሉ በሶስተኛ ወገን (በተጠሪ) ላይ ሕጋዊ ውጤት እንዲኖረው ከተፈለገ ህጉ በሚያስገድደው ሁኔታ ውል መኖሩ መረጋገጥ ይገባዋል።
  3. የህግ ትርጓሜ ድምዳሜ: አመልካች ቤቱን በግዥ ማግኘቱን ቢያመለክትም፣ ውል መኖሩን ከላይ የተጠቀሱት ድንጋጌዎች በሚያስገድዱበት ሁኔታ አልተረጋገጠም። በመሆኑም የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት አይደለም በማለት ጸንቷል።

 

 

at No comments:

Wel Come to ETCassation

Etcassation Blog - Insights into Ethiopian Law Etcassation: ...